Jas bosanatyn kelinshek bólimsheniń tabaldyryǵyn attamaı jatyp, balany kesarmen alyńyzdar dep bebeýlep esti shyǵarady, sebebi ınternetten ondaı otany 3-4 ret jasaýǵa bolatynyn oqyp alǵan. Janyn aýyrtqysy kelmeıtin áıelder kóbeıýde. Tolǵaqsyz bala ómirge kele me, operasııanyń aty operasııa, eń durysy tabıǵı jol emes pe, al olar kesar tiligin jasa dep talap qoıady, bizder 10 paıyz múmkinshiliktiń ózin paıdalanyp, tabıǵı túrde bosandyryp alsaq deımiz. Qazaq tolǵaqty «umytshaq aýrý» demeı me, qandaı qınalsa da náresteni qolyna alyp emirengende barlyǵy umytylady emes pe?!
Árıne, tabıǵı jolmen týý múmkindigi bolmaı, ana men balanyń ómirine qaýip tóngen jaǵdaıda, basqa laj bolmaǵanda ǵana baryp tilik jasaımyz. Bizdiń búgingi qoǵamdaǵy bir ókinish – qyzyn, ııa kelinin bosanýǵa daıyndaıtyn analar sırek degeninde, anam Kúlánda Bókeshova aıtqan myna bir áńgime eske túsken.
«Jalpy, qazaq eneleriniń kelinderine qalaı qamqor bolǵanyn negizinen ǵylymı túrde zertteý kerek. Esti ene jańa túsken kelinin tárbıelep qana qoımaı, onyń júris-turysyna zer salyp, tábetiniń aıryqsha nege tartatynyn, nege uıqyshyl bolyp ketkenin nemese as batpaı qusaǵan tartqanyn baıqap, kelininiń júkti ekenin onyń ózinen buryn bilip qoıatyn bolǵan. Al aıaǵy aýyr kelinge múlde bólekshe qaraıdy. El ishindegi jaman nárselerdi kelinniń estimeýin, oǵan kóz salmaýyn qadaǵalap: «Shyraǵym, ishtegi bópeń ne nársege qatty zer salsań soǵan uqsap ketedi», dep aqyryn eskertip, eshteńeden shoshyp qalmaýynan bastap, etegin búrgen kóılek kıgizip (túsik bolmasyn dep), tolǵaqta bala kóldeneń kelip qalmasyn dep jolaǵy kóldeneń túsken kıim kıgizbeı, jerik asyn taýyp jegizip, týǵannan soń qyryq qúnge deıin qolyn muzdaı sýǵa batyrǵyzbaǵan. Tipti, tańǵy eleń-alań men keshki aqsham kezinde aıaǵy aýyr jáne jas bosanǵan kelindi jalǵyz dalaǵa da shyǵarmaǵan. Ondaı mezgilde túrli jyn-periler júretin ýaqyt, olar aıaǵy aýyr áıeldiń 9 aı boıyna osaldyǵyn biledi, qaǵyp, soǵyp, tipti jelpip ótkeniniń ózi qıyn bolady dep qamqorlyqqa alatyn. Meniń óz enem solaı baǵatyn. Bir balamdy jaımashýaq jaz aıynda týyp kórmeppin, ylǵı bir qaqaǵan qysta, úskirik aıazdarda bosanamyn, sonda enem: «Qalılan ájem qysta 40 kún boıyna dalaǵa shyǵarmaı, aýyzǵy bólmege shelek qoıyp, dáretime deıin tógetin. Qysylǵanymda: «Táıt ári, qazir balbyrap tursyń, osy kúnderi kútinbeı, keıin irip-shirip jataıyn deısiń be, 40 kún ǵana, sosyn úı-kúıińniń bar sharýasy moınyńa artylady», deıtin.
Qaı halyqtyń da óz dástúri, ǵurpy bar, sony joǵaltpaı, tamyrynan nár alǵandaı damyta tússe qandaı bolar edi.
Sonaý bir jyldary, keńes zamany tusynda Arqalyq qalasynda tárbıege qatysty ana men bala jóninde jıyn ótip, sheshemdi sol sharaǵa shaqyrdy. Kóp jylǵy ustazdyq eńbek ótili bar anama jıynda sóz berilgende: –Aınalaıyndar, tárbıe bala dúnıege kelgen sátten bastalady. Baıaǵyda el ishinde úlkender jaǵy bireýdiń isine kóńil tolmaǵanda, jarymaǵandyq bir jaman qasıet kórse «Ýyzyna jarymaǵan neme» dep olqy túsken tusty solaı bildirer edi. Al qazir sender ózgeniń ádisimen balalardy týa sala anasynan bólip alasyńdar. Anaǵa eki-úsh kún sharanany ákelmeı qoıý – balany ýyzynan aıyrý. Nárli de qýatty qoıý ýyzdy embegen náreste áljýaz, al anasy «mastıt» degen bálege tap bolady. Aýzyna shynyǵa sút quıyp tosasyńdar, al týǵannan bótelke emgen bala, erteń óskende bótelkege qumar bolsa oǵan tańdanasyńdar kelip. Týa sala ananyń sútin ishpegen bala ata-anaǵa meıirimsiz tasbaýyr bolyp, qartaıǵanda qarttar úıine tapsyrmaǵanda qaıtedi? Aldymen, balany týa sala anasymen qaýyshtyrý kerek, ýyzyna toıdyrý kerek, sonda durys urpaq tárbıelenedi» degen.
Keıinnen týra osy tájirıbeni dári-
gerler «amerıkalyq tásil» boıynsha anany baladan bólmeý qarastyrylǵan» dep, buljytpaı oryndaǵanyn kórgende, anamnyń ózi keremetteı jaqsy kóretin halqynyń ózinen góri ózgeni kóp tyńdaıtyn minezine qynjylǵany esimde.
Rýhanı jańǵyrý – bastaýyńa oralý degen sóz. Bizdiń balalarymyz baı dástúrdi bilmeı, ınternetti ata, áje etip, jańa dástúr qalyptastyryp jatyr. Árıne, ǵalamtordyń paıdasy mol, ony esh joqqa shyǵarmaımyz, alaıda tamyrdan alǵan nárge eshteńe jetpeıtinin este ustasaq.
