Ardaqty ana esimi

Qazaqtyń qarapaıym aýylynan shyǵyp, aqyly hám parasatymen Alash­ty tańdandyrǵan aıaýly analar beı­nesi ta­rıhymyzdaǵy qymbat ta qas­terli bet­terdiń biri. О́zi dúnıege ákel­gen per­zentin atanyń emes, adam­nyń ba­lasy bolýǵa baýlyǵan úlken jú­rek pen kirshiksiz kóńildiń kórinisi ult­tyń baǵyna týǵan azamattardy qa­lyp­tastyrýda, tárbıeleýde teń­des­siz ról atqardy. Sondaı aıaýly ana­lar­dyń qatarynda Elbasy Nur­sul­tan Nazarbaevtyń anasy Áljan ana da bar. 

Jambyl oblysynyń Qordaı aýdanyna qarasty Qasyq deıtin aýylda aty ańyzǵa aınalǵan ana dúnıege kelgen. Ǵasyrdan astam tarıhy bar aýyldyń tabıǵaty bir bólek, qasıeti bir basqa. Aýyl­dyń batysynda aǵyp jatqan Shý ózeni de kerimsal dalanyń kórki. Shý ózeniniń shuǵylasyna shynar shaǵynan sho­mylyp ósken Áljan ana dalalyq deg­darlyqty, ulttyq tektilikti boıyna sińirdi. Ákesi Buqarbaı men anasy Dúr­ııanyń da bolmysy bólek, rýhy bıik jandar bolǵan. Al aǵasy Bólegen kezinde sol Qasyq kolhozyn basqarǵan eken. Ol kisiniń aýylǵa mádenıet úıi men mektep saldyrǵan jaqsylyǵy kúni búginge deıin el jadynda. Sondaı-aq, ulttyń basyna náýbet tóngen ashar­shylyq jyldary da elge adal eń­bek etip, joqshylyq taqsyretin tart­qan­darǵa kómek kórsetip, azamattyq ja­saıdy. Mine, osyndaı azamattardyń eńbeginiń nátıjesinde Qasyq aýyly búkil Odaq kólemine belgili bolady. Keı­innen jergilikti partııa uıymy Bólegen Buqarbaıulyn áýeli Krasnogor aýdanyndaǵy Voroshılov kolhozyna partııa uıymynyń jetekshisi etip qyzmetke jiberedi. Odan soń aýdandyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy etip taǵaıyndaıdy. Biraq, zamana aǵymy bir ornynda turmaı, dáýir tynysy tarylǵandaı ýaqyt keledi de, eldiń ıgi jaqsylarynyń qatarynda Bólegen kisi de «halyq jaýy» degen jalǵan jalamen ustalady. Bul óte bir qıyn kezeńder edi. Osyndaı taýqymetti taǵdyrdy bastan keshken Áljan ana Shamalǵanǵa kelip, sol jerde jol salýshylardyń brıgadıri bolyp júrgen Ábish Nazarbaevpen tanysady. Ár nárseniń qadirin biletin azamattar taǵdyr toǵystyryp, qyzylsha men bıdaı egedi. Sóıtip, násibin adal eń­bekpen aıyrǵan otbasy qazaqy qa­lyp­­tan, ulttyq ustanymnan aınymaı ǵu­myr keshedi. 

Elbasy jaıynda túsirilgen «Ba­la­­lyq shaǵymnyń aspany» kór­kem ­fı­lminde Ábish aqsaqaldyń eń­bek­qor­lyǵy men kisiligi, ózgege qam­qor­lyǵy aıryqsha kórinedi. Ásirese, taǵ­dyrdyń jazýymen jer aýyp kelgen ózge ult ókilderine týǵanyndaı qam­qor­lyq jasaýy da azamattyqtyń bel­gisi bolsa kerek. Ákeniń osy bir ab­zal qasıeti keıinnen urpaǵynyń boı­yn­­da jańǵyryp, jańasha qýat aldy. Áke men anadan daryǵan eńbek týra­ly támsildi Nursultan Ábishuly ózi­niń «Ádilettiń aq joly» kitabynda ór­nek­tep jazady. «Soǵystan keıingi ke­zeń, qyrqynshy jyldardyń aıaǵy men elýi­n­shi jyldardyń bas kezi. Anam kolhozdan kútip-baptaýǵa bir gektar qyzylsha alady. Kóktemnen bastap alǵashqy qar tús­kenge deıin bir tolastamaıtyn azap eń­bek. Tuqym sepkennen keıin mı qaı­nat­qan ystyq kún astynda bel jazbaı júrip, osynaý gektardaǵy egisti sıretip qolmen julýdy elestetip kórińizshi. Bul ǵumyr boıy este qalady. Al aqyrynda qyzylsha tamyrlap, pisken kezde ony úlken pyshaqpen tazalap, tıep, ótkizip, sodan soń Boraldaı qant zaýy­tyna baryp, bir jarym qapshyq qant alý úshin kol­hozdan beriletin anyqtamaǵa qol jet­kizý kerek. Eńbekkúnińe alatynyń sol ǵana, al aqshalaı soqyr tıyn da tól­enbeıtin» degen estelikten eseli eń­bek pen bes batpan beınettiń naq ózin kó­rýge bolady.

Abyz týǵan, ańyz tunǵan ólkede sóz óne­rine qulyqsyz bolý múmkin emes. Áljan ana da aqyndyǵymen, sheshen­di­­gimen, tapqyrlyǵymen halyqtyń qur­­metine bólengen jan bolypty. Taǵ­dyr­d­yń túrli synaqtaryna tap kelse de moıymaǵan qaısar jannyń bul qasıeti qazaq qyzdaryna tán tektilik pen ımandylyqty kórsetedi. Nursultan Ábishuly bir suhbatynda ana týraly tolǵanysyn «О́zi qarapaıym, saýaty joq adam bolsa da ómirden úırengeni, kór­gen-bilgeni kóp anam ár ýaqytta kóz aldymda, júregimdi eljiretip tu­ra­dy. Qıyn sheshimder qabyldar kezde tú­si­me kirip, aqyl berip ketedi», degen jú­rek­jardy sózdermen jetkizedi.    

Áljan ananyń qasıeti men ósıeti jaıynda da el arasynda taǵylymdy estelikter saqtalǵan. Qordaı aýdandyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Birjan Álimbet Áljan ana týraly oıyn «Aqyn da, batyr da, jyrshy da shyqqan qasıetti Qordaı jerinde dúnıege kelgen Áljan ana rasynda tegin jan emes edi. Sol kezderi «Án tyńdasań Qasyqqa bar, qyz alsań Qasyqtan al» degen sóz shyqqan. Ol kisi ándi naqyshyna keltire oryndaıtyny óz aldyna, ázilge us­talyǵymen, aıt­qyshtyǵymen, she­shen­digimen, tapqyr­ly­­ǵymen aýyl­das­tarynyń arasynda erekshe qurmetke bólengen, jany jaı­sań, minezi jaıdarly jan bolǵan eken. Eliniń baǵyna bitken balany ómirge ákelý ana úshin qandaı baqyt deseńizshi. Osyndaı ana­lardy qalaı qurmettesek te ja­ra­sady», dep sabaqtady. Al Qa­syq aýylynan shyqqan taǵy bir azamat, on segiz jyl shopan, jıyrma eki jyl ferma basqarǵan Turǵanbek Tu­rysbaev ótken kúnge sheginis jasap, esten ketpes esteligimen bólisti. «1956 jyly oqý bitirip, Almatyǵa keldim. Bi­raq oqýǵa túse almaǵan soń, Sha­mal­ǵan­daǵy qurylys tehnıkýmyna oqýǵa qa­byl­dandym. Sonda Shamalǵanǵa ataqty bıshi Shara Jıenqulova kelip, bir áde­mi óner keshi bolǵan. Tehnıkýmda oqyp júrgenimde, aýylda turatyn Ivan Aıdapkelov degen jigit maǵan «Shamalǵanda meniń týystarym turady. Ápkemniń aty Áljan. Nursultan degen jıenim bar. Qalasań, sol úıge baryp turýyńa bolady» dedi. Sodan Shamalǵanǵa kelgen soń, Áljan ápkeıdi izdep, aqyry úıine bardym. Ol kezde halyqtyń jaǵdaıy nashar edi. Soǵystan keıin eldiń ońala qoımaǵan shaǵy. Biraq soǵan qaramaı Áljan ápkemizdiń aıran bergeni áli kúnge esimnen ketpeıdi. Ol kisiniń qolynan talaı dám tattym. О́te jaqsy adam edi. Úıden keterimde Nurekeń maǵan óziniń sýretin syılady. Sýrettiń syrtyna «Qymbatty dosym Turǵanbekke shyn dosy Nursultannan!» dep jazypty. Bul sýret mende áli kúnge deıin saqtaýly. Kórgen saıyn júregim eljirep, kóńilim ósedi. Keıinnen men Nursultan Ábishulymen úsh ret kezdestim. Maǵan estelikke saǵat syılady», deıdi bul kúnde seksenniń seńgirinen asyp otyrǵan aqsaqal.  

Jaqsynyń aty ólmeıdi. Qurylǵaly beri Qasyq dep atalyp ketken aýyldyń ne sebepti bulaı atalǵany jaıynda naqty aıta qoıý qıyn. Biraq talaı jaq­sy men jaısańdy dúnıege keltirgen el­diń ıesi, jerdiń kıesi ekeni anyq. Bú­ginde el qurmettegen azamattardyń atyn­da aýyldan bastap kóshe, mektepter bar. Halyq ózi topyraǵynda týyp, tamyryn tartqan tulǵalarǵa degen iltıpatyn osylaı bildirse kerek. Endigi jerde aýyl turǵyndary da Qasyq aýylyn Áljan ana aýyly dep atasaq degen oılaryn jetkizdi. Aıaýly ananyń dúnıege kelgen jeri de aıbyndy, ajarly. Jáne qazaqtyń qaıratker ulyn dúnıege ákelip, tárbıelegen ardaqty ananyń esimi árdaıym el esinde.  

Hamıt Esaman,
«Egemen Qazaqstan»  

Jambyl oblysy