«Elimde teli men tentek kóp boldy, bastaryn biriktirý qıynǵa soqty» dep ah urǵan eken Qudaı dıdaryn kórýge laıyqty jaryqtyq uly han dúnıeden óterinde qoshtasýǵa kelgen kómekeı Buqar jyraýǵa. Qazaqtyń birligin hakim Abaı da, ult kósemi hám ult ustazy Álıhan men Ahmet bastaǵan Alash arystary da armandaǵan. Sol uly arman Qazaq eli ólgendi tiriltip, óshkendi jandyra, táýelsiz ómir keshken sońǵy shırek ǵasyrda júzege asty deı alsaq kerek.
Bul aıtqannan burynǵy ótken ata-babalarymyzda bereke-birlik, uıysqan tirlik múldem bolmady degen oı-uǵym týmaǵany lázim. Birligi, birlikti saqtaı biler iriligi, baǵalaı biler sanasy bolmasa Deshti Qypshaqtyń saıyn dalasynda kóship júrgen on san, nesheme baýly qazaq rýlary derbes handyq quryp, bir ordaǵa birikpes edi. Qoǵamdyq damýdyń sol kezderdegi satysynda rýlyq bólinistiń ózi qazaq halqynyń ult bolyp uıysyp birigýine septesip qyzmet etkendigi kórinedi budan. Iá, sol alasapyran zamandarda qazaqtyń arys rýlary ata jaýǵa qarsy aıbattana kóterilip bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵarmasa, úsh júzdiń basy quralmasa, bir Týdyń astyna jınalmasa, jońǵar-qalmaq shapqynshylyǵynyń betin qaıtaryp, túptiń túbinde ózderin omaqastyryp belin syndyrar ma edi? Babalarymyzdyń basy birikpese, dushpandy batyrlyqpen úrkitpese, Alataýdan Arqaǵa, Altaıdan Atyraýǵa deıin sozylǵan ulan-ǵaıyr jer búgingi urpaǵyna máńgilik mura-mıras bolyp qalar ma edi?
Demek, birlik qaı kezde de qazaq sanasynyń ulttyq kody bolyp kelgen. Ásirese, syrtqy jaýlardan qorǵanǵan kezde. Basqa túsken qaıǵy-qasiretti birlesip kótergen kezderde. Jalpyhalyqtyq alaman asyr qýanysh, toılarda. Qas dushpanmen tize qosyp shaıqasqan arǵyn Aǵyntaı batyr men shapyrashty Qarasaı batyrdyń súıekteri Kókshetaýdyń kóktorǵyn belinde, Aıyrtaý atyrabyndaǵy bir tóbede qatar jerlenip, bul kúndegi eńseli keseneleriniń ózi birlik pen erliktiń ónegesindeı kóz tartady. «Bórili meniń baıraǵym!» dep bar qazaqtyń rýhyn órlete jyrlaǵan Súıinbaı súleı qyrǵyz aqyny Qataǵanmen aıtysta qazaqtyń kóptigin, aıbyny men aıdynyn, birligi men yntymaǵyn utqyr sózben údemelete aıtyp, bas kótertpeı bastyrmalata, artyndaǵy qalyń eli qazaǵynyń mysymen basyp jeńip shyǵady. Qazaqtyń barsha rýlarynyń attaryn maqtanyshpen aıta kele týǵan halqynyń eldigimen, bereke-birligimen atoılap dabyldatady suńqar aqyn Súıinbaı.
О́kinishke qaraı, «óz yrqy óz qolynan ketip», bıligi basqanyń qolyna ótip, «Bólshekte de bıleı ber» degen zymııandyq otarlaý saıasatynyń buǵaý-shyrmaýyna túsken qazaq óz ishindegi alty baqan, ala aýyzdyq dertine de ushyramaı qalǵan joq-tyn. Ázázil saıasat «óletuǵyn taı úshin, qalatuǵyn saı úshin» bir-birimen bildirmeı atystyryp qoıǵan zamanda sabyrsyzdyq pen arsyzdyq, erinshektik pen enjarlyq etekten tartyp, bar bolsań – kóre almaıtyn, joq bolsań – bere almaıtyn aǵaıyn da kóbeıgen edi. «Bas-basyna bı bolǵan óńkeı qıqym, Minekı, buzǵan joq pa eldiń sıqyn?» dep Abaı dananyń kúńirenetini de osy tus. Bul tyǵyryqtan shyǵatyn joldy nusqamasa Abaı Abaı bolar ma edi?! «Birińdi, qazaq, biriń dos, Kórmeseń istiń bári bos» dep danyshpan hakim, ulttyń bas aqyny qazaqty birlikke shaqyrdy emes pe.
Abylaı hannyń da, Alash arystarynyń da, bas aqynymyzdyń da basty armany, joǵaryda aıtqanymyzdaı, táýelsizdik jyldarynda oryndaldy. О́z yrqy óz qolyndaǵy qazaqtyń birligine endigi jerde eshkim kedergi keltire almaıdy, bir-birimen arazdyq jolyna túsirip, arasyna syna qaǵa almaıdy. Árıne, taǵdyrdyń osyndaı syıyna myń shúkir deımiz. Solaı deı tura, myna jahandaný zamanynyń talaı-talaı syn-qaterleriniń qyspaǵynda ulttyń shynaıy bitim-bolmysyn da, rýhanı sana-sezimin de, ózindik dilin de, ana tilin de, sonymen birge, bereke-birligin de saqtap damytý ońaı emes. Jahandanýdyń jaman áserlerine qarsy ulttyq ımmýnıtet bolmaǵan jerde, rýhanı turǵydan tazalanyp jańǵyryp otyrmaǵan jaǵdaıda ult bolmysyn aıqyndaıtyn shynaıy tól mádenıet te saqtalmaıdy. Al ulttyń jan dúnıesine, mádenıetine jaryqshaq, syzat tústi degenshe ult birliginen bereke ketti deı berińiz.
Elbasy maqalasynda aıtylǵandaı, dástúrimizdiń tozyǵyn kúresinde qaldyryp, jańa zamanǵa saı ozyǵyn ǵana jahandyq álemge qabystyryp engizeıik. Kúni keshe ǵana Astanada ótken Dúnıejúzi qazaqtarynyń kezekti quryltaıy da álemdegi qazaq birligin aıǵaqtady, bar qazaqtyń atamekeni qasıetti Qazaq eli ekendigin pash etti. Memleket basshysy «Ár qazaq – meniń jalǵyzym» dep jar salǵan elde qazaq birligi nyǵaıa beretinine esh kúmán joq.
Qorǵanbek Amanjol,
«Egemen Qazaqstan»
