– Nurlybek Bekbolatuly, búginde álemdik bıznes alaquıyn jaǵdaıdy bastan keshýde. Osyndaı joǵary-tómen baldy ózgeristerdiń legi otandyq bıznesti de sharpyp otyrǵany anyq. Endeshe biz de mundaı órshildik pen jańashyldyqtan tys qala almaıtyn shyǵarmyz. Buǵan ne deısiz?
– Keń ári tereń túrde oılaı bilgennen esh ýaqytta kem bolmaımyz. Otandyq bıznes ózimen-ózi tomaǵa-tuıyq jatqan aral emes. Sondyqtan da Prezıdent el bıznesine qatysty máselelerge basa nazar aýdaryp otyr.
Eger ótken ǵasyrda álemdik aýqymdaǵy eń iri ári eń baı kompanııalar óndiristik salada bolǵan bolsa, qazirgi kezde bul baǵyttyń býyny bylqyldap, negizgi basymdyq IT, ıaǵnı aqparattyq tehnologııa salasynda jumys isteıtin kompanııalarǵa qaraı aýysa bastady.
Búgingi kúni IT tehnologııa jeti mıldik arshyndy adymmen tóske órlep keledi. Ony qoldaný aıasy da kúnnen kúnge óse túsýde. Prezıdent óz Joldaýynda álemdegi engizilgen barlyq jańa tehnologııalar naq osy IT-tehnologııamen baılanysty ekenin otandastarymyzǵa qarapaıym tilmen uǵyndyra bilgen. Osynyń arqasynda elimizde eńbek ónimdiligi artyp kele jatqanyna eshkim kúmán keltire almaıdy. Mundaı jaǵdaıda adam faktoryna oryn qalmaıdy. Qarańyz, búgingi kúnniń ózinde júrgizýshisi joq avtomobıldi óndiriske engizý qadamdary jasalyp jatyr emes pe? Solaı eken dep jolaýshylardyń qaýipsizdigine alańdaýǵa eshqandaı negiz joq. Taptyrmas tehnologııanyń mundaı túrleri tek ónerkásiptik júıede ǵana emes, sonymen birge qyzmet kórsetý salasyna da engizile bastady.
Joldaýda birinshi basymdyq ekonomıkanyń jedeldetilgen tehnologııalyq jańǵyrtylýyna berilýinde osyndaı tereń mán bar. Bul jaǵdaıda atalǵan salada bıznesti órkendetýge tyń serpin berýdiń múmkindigi mol. Ári osy arqyly tutastaı el men óńirler ekonomıkasyn básekege barynsha qabiletti etip, qaıta qurýǵa bolady. Jalpy, álemdik talaptar men standarttarǵa jaýap bere bilý degen másele de dál osy aradan týyndaıdy. Qazirdiń ózinde respýblıkada onyń oń mysaldary bar. Astanadaǵy halyqaralyq tehnoparkti IT-tehnologııasy boıynsha qurý jobasy osy jańa istiń bastamasy bolyp tabylady. Elbasy atap kórsetkendeı, bul tehnopark álemniń barlyq elinen kásipkerler men ınvestorlar tartýdyń platformasy bolmaq.
– Biz Elbasynyń sarabdal saıasatynyń arqasynda búgingi zamanǵy, qashanda dostyqqa arqa súıeıtin, kim-kimge de ashyq túrdegi Qazaqstandy qurý qamyndamyz. Joldaý joldarynan osy shyndyqqa kóz jetkize aldyńyz ba?
– О́te oryndy suraq qoıyp otyrsyz. Sizdiń aıtyp otyrǵanyńyz máseleniń tek bergi jaǵy desek, kóńilińizge ala qoımassyz. Búgingi kúni álemdik qoǵamdastyq bizdi damýshy ári bolashaǵy zor el retinde tanı bastady. Eger oıymdy áńgimemizdiń basty taqyryby bızneske qaraı bursam, búgingi kúni «Made in Kazakhstan» degen taýarlyq belgi soǵylǵan azyq-túlik ónimderi barsha álem jurtshylyǵyna usynyla bastady desem, shyndyqtan alshaq kete qoımaspyn. Muny birinshiden, Memleket basshysynyń otandyq ónimdi qoldaı bilýiniń nátıjesi ári oǵan degen shyn janashyrlyǵynyń kórinisi dep uǵynýymyz kerek. Sóz joq, mundaı qoldaý agroónerkásip keshenin qosa alǵandaǵy óńdeý ónerkásibi salasyndaǵy kásipkerlikti damytýǵa úlken septigin tıgize alady.
– Joldaýda kórsetilgen ekinshi basymdyq bıznes-ortany túbegeıli jaqsartý jáne keńeıtý ekeni belgili. Sonymen birge Prezıdent eldiń ishki jalpy ónimindegi shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin 2050 jylǵa qaraı kem degende elý paıyzǵa jetkizý mindetin qoıdy. Osy óte órshil maqsatqa baılanysty ne aıtar edińiz?
– Meniń oıymsha dál osy basymdyqta otandyq bıznesti damytýdyń barlyq jınaqtaýshy faktorlary túgelge derlik qamtylǵan. Kásipkerler palatasynda qyzmet jasaı júrip men is júzinde qarjylyq qoljetimdilik máselelerimen kún saıyn betpe-bet kelip júrmin. Bıznes ortanyń ókilderine ártúrli negizsiz talap qoıǵysy keletin tekserýshi organdar da kezdesip turady. Tipti eki arada qosymsha júkteme arqalaıtyn sátterimiz de jetkilikti. Sondaı-aq, ártúrli tekserýshi organdardyń tym birjaqty sheshim qabyldaıtyn kezderi de joq emes. Mundaı jaǵdaıda kásiporynnyń keleshektegi taǵdyry kúmándi bolyp qala bermek. Aıtaıyn degenim, bıznes ókilderine alańsyz ónim óndirýge jaǵdaı týǵyzylsa, Elbasy aıtqandaı, kórsetilgen mindetke qol jetkizýge ábden bolady.
Bizdiń palata 2013 jyldyń qazan aıynda qurylǵan edi. Sodan beri sot satylary arqyly 6,5 mıllıard teńgeniń múliktik quqy qorǵalypty. Memleket basshysy óz Joldaýynda Úkimetke «Atameken» ulttyq kásipkerlik palatasymen birlesip, bıznestiń barlyq shyǵynyn jappaı azaıtý jóninde sharalar qabyldaý kerektigi jóninde tapsyrma bergeni úlken senim týǵyzady. Mundaı jaǵdaıda el ekonomıkasyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin Prezıdent kórsetken mejege jetkizý múmkindigi de birshama jaqyndaı túsedi.
Biz palatanyń óńirlik qurylymy retinde bul baǵyttaǵy is-sharalarymyzdy jergilikti bıznes qaýymdastyǵymen birlesip júrgizýge tas-túıin ázirmiz. О́ıtkeni biz bıznesti damytý arqyly tutastaı el ekonomıkasyn damyta alamyz dep esepteımiz. Al óz kezeginde jalpy ekonomıkamyzdyń damýy ortaq Otanymyz – Qazaqstannyń odan ári ósip-órkendeýine negiz qalaıdy degen oıdamyz.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
Aqtóbe oblysy
