Qasıetti Jaıyq óńirinde Jánibek degen aýdan bar. Osy ólkede el qatarly qońyrqaı tirlik keshken Sáýmen men Saqypjamaldyń shańyraǵynda 12 bala dúnıege kelgen-di. Bala-shaǵanyń qamy úshin kún-tún demeı eńbek etken ata-ananyń úmiti aqtalyp, 9 bala aman-esen er jetip, úsh perzenti erterek fánıden ozypty. Bar armanyn balalaryna amanattap, Saqypjamal ana da 52 jasta densaýlyǵy syr berip, o dúnıege attanǵan eken. Anadan aıyrylý qaıǵysy óte aýyr bolǵanymen, ómir-ózen toqtamaıtyny málim. Úlken áýlettiń tuńǵyshy Sábıt 11 jasynan bastap Meńdiǵalı atasyna qolǵanat bolyp, atasynan eńbekqorlyqty, ulttyq tálim-tárbıeni, úlkenge qurmet pen kishige qamqor bolýdy boıyna sińirip, qıyndyqqa tózimdi, bolattaı qaısar bolyp ósedi.
Ákesi Sáýmen – Uly Otan soǵysy bastalǵannan sońǵy kúnine deıin maıdan shebinde bolǵan «soldattyń etigindeı jany siri» maıdangerlerdiń biri. Jalaýy jelbiregen jeńispen birge abyroımen elge oralǵan ákesi Jánibek eldi mekenindegi balalar úıiniń alǵashqy dırektory bolady. Keıinirek kolhoz bastyǵynyń qyzmetin atqarady. Barlyq ǵumyryn halyqqa adal qyzmet etýge arnaǵan áke ónegesi Sábıttiń máńgi esinde qaldy. Dana halqymyzdyń «Balapan uıada ne kórse, ushqanda sony iledi» degeni ras. «Kóp balaly otbasynyń basqalardan bir artyqshylyǵy sol, munda bir-birimen syılastyq pen yntymaq kúshti. Ini-qaryndastarymnyń bárine rızamyn. Meni syılap, qurmetteýden jalyqqan emes. Úlkendi syılaý, ata-anaǵa iltıpat, burynnan ultymyzdyń qanyna sińgen qasıet emes pe edi?» – deıdi Sábıt Sáýmenuly.
О́zi de qolynan kelgeninshe inige súıenish, qaryndasqa qorǵan bola bildi. О́mir men áskerı qyzmette talaı qıyndyqtar kezdesse de moıymady, sebebi ol bala kezinen bastap ata-anasynan jyraqta ómir súrýge daǵdylanǵan bolatyn.
Sábıt Sáýmenuly 1962 jyly Jánibek aýdanyndaǵy segizjyldyq mektepti támamdap, Oral aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmynda bilim alady. 1966 jyly kúzde ásker qataryna alynǵan ol budan keıingi búkil ómirin Qarýly Kúshtermen baılanystyrýǵa nyq bel býady. 1969 jyly Tashkent qalasyndaǵy joǵarǵy jalpyáskerı komandalyq ýchılısheni bitirgen soń, áskerı qyzmettiń qyzyǵy men qıyndyǵy mol jyldary bastalady. Bilimin jetildirý maqsatymen Termez memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetin «Orys tili men ádebıeti» mamandyǵy boıynsha aıaqtaıdy. Áskerı qyzmetkerge ortamen qarym-qatynas jasaýdyń bilgiri bolý úshin til sheberligi qajet ekendigine bul bir tamasha mysal bola alady. Sondaı-aq, ol keıinirek Máskeýdegi áskerı-saıası akademııany támamdady.
Áskerı qyzmettegi ósý jolynda keıipkerimiz otyz jylǵa jýyq Keńes Odaǵy Qarýly kúshterinde ártúrli áskerı-saıası qyzmet atqaryp, qaı áskerı qyzmettiń basy-qasynda júrse de óziniń erekshe adamı qasıetterimen, áskerı istiń bilgiri retinde kózge tústi. Armııa ómiriniń bar qıyndyǵynda bolattaı shyńdalǵan S.Taýlanov 1979 jyldyń mamyr aıynan bastap 1981 jyldyń mamyr aıyna deıin Aýǵanstan jerinde ınternasıonaldyq boryshyn atqarýǵa qatysty. Otan aldyndaǵy boryshyn adal atqarǵany úshin ol Keńester Odaǵy Qarýly Kúshteriniń joǵary nagradalarynyń biri – III dárejeli «Otanǵa qyzmeti úshin» ordenimen marapattalyp, oǵan merziminen buryn podpolkovnık sheni berildi.
Aýǵanstan aýmaǵyndaǵy qyzmet etý merzimi aıaqtalǵan soń, Sábıt Sáýmenuly 34 jasynda Lenıngrad áskerı okrýginiń motoatqyshtar dıvızııasy saıası bóliminiń bastyǵy boldy. Alty jyl abyroımen osynda basshylyq qyzmette bolyp, tárbıe isindegi tájirıbesin keńeıtedi, jas sarbazdardy otansúıgishtik pen erlikke tárbıeleýdiń qyr-syryna qanyǵady. Bilikti ofıserdiń tárbıe isindegi jetistikterine oraı ony Almaty joǵarǵy jalpyáskerı komandalyq ýchılıshesiniń saıası bóliminiń bastyǵy etip taǵaıyndaıdy.
Qazaqstan táýelsizdik alǵan soń Sábıt Sáýmenulyn Keńes Odaǵynyń Batyry, general-leıtenant Saǵadat Kojahmetuly Nurmaǵambetov jańadan qurylǵan memlekettik Qorǵanys komıtetine bas maman retinde – Qazaqstan Respýblıkasy óńirlik áskerı vedomstvosy kadrlar basqarmasynyń bastyǵy qyzmetine shaqyrady. Bul qıyn da jaýapkershiligi mol isti ol abyroımen atqaryp shyqty. 1992 jyldan 1999 jyldyń jeltoqsan aıyna deıin, ıaǵnı táýelsiz el armııasynyń qurylǵan kúninen bastap Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrliginiń kadr jónindegi departamentiniń bastyǵy boldy. Osy ýaqytqa deıin Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń generaldary, áskerı qyzmetkerleri Sábıt Taýlanovty jany jaısań tulǵa retinde, ózderiniń áskerı qyzmet belesterine órleýine jol salǵan, adam taǵdyrynyń bilgiri retinde maqtan tutady, ózgelerge úlgi-ónege etedi.
Sábıt Sáýmenulynyń memleketimizdiń áskerı mamandaryn tárbıeleýge sińirgen eńbegin Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev joǵary baǵalap, 1994 jyly óz qolymen Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń alǵashqy generaldyq pogonyn taqty. Bul ony qanattandyra tústi. Ol endi óziniń ustazdyq qyzmetin aǵartý qyzmeti salasynda jańa arnaǵa burady. О́mirdiń ózi – qozǵalys bolsa, ómirlik mol tájirıbesin ǵylymmen ushtastyrady. Ǵylymı izdenistiń alǵashqy jemisi retinde tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty dárejesin qorǵaıdy. Ǵylym men tájirıbeni ushtastyrý oıymen osy ýaqytta ol tolyǵymen ǵylymı izdenis jolyna bet burady. Respýblıkalyq bilim berýdi aqparattandyrý ortalyǵy dırektorynyń orynbasary, Almaty qalasyndaǵy Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetinde tárbıe jumysy jónindegi prorektor qyzmetin atqarady.
Áskerı ómir sabaqtaryn jas urpaqqa tájirıbe retinde jınaqtap berý maqsatymen ol pedagogıka ǵylymynyń qyr-syryna úńiledi, búginde Sábıt Sáýmenuly Qazaqstan áskerı qyzmetkerleriniń ishindegi jalǵyz áskerı pedagogıka ǵylymdarynyń doktory.
Er adamnyń qýatyn asyratyn da, baqytyn jandyratyn da – aqyldy da, súıikti áıeli. Sábıt Sáýmenulynyń súıikti jary Talıǵa Tóreǵalıqyzy – jan jarynyń áskerı qyzmettegi, ómirdegi qıyndyǵy men qyzyǵy mol taǵdyrynyń bir bólshegi bola bilgen aıaýly jan, ardaqty ana, súıikti nemereleriniń asyl ájesi. Júreginiń jyry, kóziniń nuryndaı qos qyzy – Janna men Saıda joǵary bilimdi mamandar, ata-analaryn Danııar men Islam, Tomırıs pen Aılın atty baldaı tátti nemereleriniń qýanyshyna bóleýde.
Sábıt Sáýmenuly qazirgi kezde áskerı beıimdegi «Arystan» mamandandyrylǵan lıseıiniń bastyǵy qyzmetinde jas urpaqtyń tárbıesine zor úles qosýda. «Arystan» mamandandyrylǵan lıseıi – Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik baǵdarlamasyndaǵy bilimdi damytýdyń maqsatty baǵytynyń oryndalýy aıasynda, «Nursultan Nazarbaevtyń Bilim berý Qory» Qoǵamdyq qorynyń qaıyrymdylyq jobasyn iske asyrý maqsatynda ashylǵan orta bilim beretin respýblıkamyzdaǵy eń bedeldi lıseılerdiń biri. «Arystan» lıseıi áleýmettik joba retinde qurylǵandyqtan, munda bilim alyp tárbıelenetin balalar tegin bilim alady ári tirshilik qajettilikterimen tegin qamtylǵan: tamaq tegin beriledi, alty túrli oqý formasy tegin, materıaldyq ári ǵylymı bazasy jaqsy jabdyqtalǵan. Internat tıpti zamanaýı oqý orny Qazaqstan Respýblıkasynyń ár oblysynan kelgen 9-11 synyp oqýshylarynyń altyn uıasyna, qasıetti dostyq ordasyna aınalǵan.
«Elimizge boıyna ata-babamyzdyń el men jerge degen súıispenshilik qasıeti daryǵan, egemendi elimizge aıanbaı qyzmet etetin, oı órisi keń, alǵyr da júrekti, saýatty da salaýatty azamattar qajet» – degen Elbasy sózin júzege asyratyn túrli baǵyttaǵy oqý oryndary elimizde az emes. Áskerı beıimdegi, jaratylystaný baǵytynda bilim beretin «Arystan» lıseıiniń qazirgi jasóspirimderdiń asyl armanyna aınalýyna áser etken is zapastaǵy general-maıor, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory Sábıt Sáýmenulynyń lıseıdegi sheber basshylyǵy edi. Árbir arystandyq shákirttiń ata-anasynyń, qamqorshysynyń aýzynan Sábıt Sáýmenulynyń atyna tek alǵys aıtylady. Bul tájirıbeli áskerı ustazdyń basshylyq eńbegine berilgen naqty halyqtyq baǵalaý, halyq súıispenshiligi desek te bolady.
«Tártipke baǵynǵan qul bolmaıdy», degen qazaqtyń dańqty batyry Baýyrjan Momyshulynyń qanatty sózi arystandyq tárbıelenýshilerdiń ar-namys kodeksiniń qaǵıdattarynyń biri bolyp tabylady. Respýblıkamyzdyń túkpir-túkpirinen kelgen, túrli ortada tárbıelengen jasóspirimderdi bir ıdeıaǵa, tártipke, bir múddege baǵyndyryp, olardyń jarqyn bolashaǵyna jol ashatyn sapaly bilim men tárbıe berip, san qyrly pedagogtar men áskerı qyzmetkerlerdi judyryqtaı jumyldyryp otyrǵan Sábıt
Sáýmenulyna ujymynyń aıtar alǵysy mol.
Vladımır RAIHEL,
zapastaǵy polkovnık
