Jyraýdyń sońǵy amanaty

Árıne, bul arada Nurpeıis Baıǵanınge qatysty burynnan belgili derekterdi taǵy da tyqpalaı berý nıetinen aýlaqpyz. Halyq aqy­ny­nyń ómirden óter sátinde tósek jań­ǵyrtyp, keı­ingi alǵan zaıyby Aımekenge aıtyp ketken soń­ǵy amanaty men ósıetin balasy Momynnyń aý­zynan estigen kezde birtýar jyraýdyń ádebı erek­sheligi jónindegi maǵlumattar oıymyzǵa oralǵan-dy. Ony aınalyp óte almadyq. 

Endi aıtaıyn degen áńgimemizdiń tikeleı tórkinine kóshsek, jyraýdyń kenje balasy Momyn Nurpeıisuly bıyl 80 jasqa tolyp otyr. Taıaýda biz ol kisini Aqtóbe qalasynda ót­kizilgen «Týǵan jerim – nurly elim» atty Baı­ǵa­nın aýdanynyń kúnderi kezinde kez­destirip, áń­gimege tartqan edik. 1945 jylǵy 9 sáýirde áke­si Nurpeıis jeńiske tup-týra bir aı qalǵanda dú­nıe salǵan kezde ol 8 jasta bolypty. Momyn áke­si 80 jasqa jaqyndaǵan shaǵynda kórgen per­zenti eken.

Bul jalǵan dúnıemen qoshtasar sátinde jy­raý zaıyby men balasyn qasyna shaqyryp alyp, sońǵy amanatyn aıtypty. Momyn aqsa­qal­dyń aıtýynsha, osynaý sońǵy ósıet sózdiń túp-tórkini tómendegideı:

– Alaqanyma salyp aıalaǵan elim men hal­qy­ma rızamyn. О́kinetindeı eshteńem joq. O dú­nıe­ge armansyz ketip bara jatyrmyn dep aıta alamyn. Aldaǵy ǵasyrlar meni umytpas. Aı­meken, saǵan aıtarym, balamdy eshkimnen kem qylma, elim men halqy súıetin azamat etip tár­bıele. Áli jassyń ǵoı, taǵy da turmys qu­ra­myn deseń, jolyńdy keskim kelmeıdi. Menen ruq­sat, degen eken abyz-jyraý. 

Sonda Aımeken sheshemiz: – Joq, Nurpeıis, me­niń ondaı oıym joq. Eger bulaısha nıet etsem, maǵan baı tabylady. Biraq seni mundaı qa­damǵa barmaımyn dep sendire alamyn. Otyń men oshaǵyńdy sóndirgim kelmeıdi. Aıtqan amanatyń men ósıetiń boıynsha qalǵan ómirde bar kúsh-qaıratymdy balań Momyndy erjetkizip, azamat etip tárbıeleýge arnaımyn, degen eken sonda jaryqtyq Aımeken apamyz.

– Anam ákeme aıtqan sózinen aınyǵan joq. Men ol kisiniń analyq meıirimi men talap qoıǵysh qasıetiniń arqasynda er jetip, at jalyn tartyp mindim. Ol kisi uzaq ta baqytty ǵumyr keship, 1985 jyly 95 jasynda ómirden ozdy. Qanattyǵa qaqtyrmaı, tumsyqtyǵa sho­qyt­tyrmaı ósirgen ana rýhynyń aldynda ózim­di sheksiz qaryzdarmyn dep esepteımin, dep aıaqtady óz áńgimesin Momyn Nurpeıisuly. 

Osy arada Momynnyń boıynda ákesiniń qanymen sińgen qasıetter de mol ekenin aıta ketken jón sekildi. О́ıtkeni, halqymyz boıyna san alýan óner damyǵan uldaryn «segiz qyrly, bir syrly» dep dáriptep jatpaı ma?! Solar­dyń biri, tipti biri emes biregeıi Momyn aǵa de­sek she? Qurmanǵazy atyndaǵy qazaq konser­va­to­rııasyn bitirgen ol keıin dúldúl dombyra­shy, dáýlesker kúıshi atandy. Ári óńirdegi ha­lyq aspaptar orkestrine jetekshilik jasady. Qaısybirin aıtarsyń, qysqasy, Momyn Nur­peı­is­ulynda halyq bergen abyroı da asqaq, úki­met bergen ataqtar da jeterlik.

Momyn aǵa seksenniń salmaǵyn sezingenimen, shyǵarmashylyq babyn joǵalta qoımaǵanyna da kýá bolǵanbyz. Tulpardyń tuıaǵy, altynnyń synyǵy halyq aldyna shyǵyp, Qazanǵaptyń «О́ttiń dúnıe, kettiń dúnıe» jáne Jantóreniń «Shalqyma» kúılerin kemerine keltire tartyp bergen kezde, buǵan qulaǵynyń quryshy qanbaı qalǵandar qanshama. 

Mine, osylaısha biz Momyn Baıǵanın sek­sen­niń seńgirine kóteriler qarsańda ákesi­niń aý­z­ynan estigen amanat-ósıetti gazet oqyr­man­darynyń nazaryna usynǵandy jón kórdik. 

Temir QUSAIYN, 
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE