Kórneki sýret
Adam qııalynyń jemisi ıgilikke qyzmet etse jasampazdyq bolmaq. Búginniń ózinde 3 D prınter sondaı bir qoljetpes buıym emes. Osydan 10-15 jyl buryndary qarapaıym prınterler tek keńselerde, jumys oryndarynda ǵana bolsa, búginde árbir úıde prınter turýy úırenshikti, qalypty jaǵdaıǵa aınaldy. Sondyqtan da qazirgi 600-700 myń teńge shamasynda turatyn 3D prınterdiń bolashaqta ár úıde turýy da ǵajap emes. Al 3 ólshemdi prınterdiń múmkinshiligi ǵajaıyp deýge bolady.
Bıyl reseılik aqparat quraldary Máskeýdiń túbindegi Stýpıno qalasynda tolyqtaı 3D prınterden shyǵarylǵan jańa 1 qabatty turǵyn úıdiń nebary 24 saǵattyń ishinde basylyp shyǵarylǵanyn habarlady. 38 sharshy metr jerge ornalasqan, as ázirleıtin jáne jýynatyn jeri – vannasy bar, bir bólmeli bul úıdi reseılikter San-Fransıskonyń Apis Cor startap fırmasymen birlese qolǵa alypty. Bul bastama ǵana, jýyq arada 3 ólshemdi prınterden shyǵarylǵan dúnıeler qurylys ındýstrııasynda tóńkeris jasaıdy, deıdi olar. Al Birikken Arab Ámirlikteri Dýbaı qalasynda álemde tuńǵysh ret osy 3 ólshemdi prınter arqyly kók tiregen bıik úıler salynatynyn, onyń qurylysyn robottar atqaratynyn málimdep otyr.
Forbes jýrnaly 2020 jyly bul tehnologııamen shyǵarylǵan taýar mólsheri 3,1 mln dollarǵa jetedi dep boljam jasady. Bolashaqta 3D prınter kómegimen fabrıkalar tutynýshylar úshin meılinshe arzan zattar shyǵarady. Tipti dúkenderdiń ózinde jekelegen adamdardyń suranysyn sol sátte oryndap, aldymen dene pishinin skanerge túsirip alyp, sodan keıin qalaǵan túsinde, qalaýly reńk pen qalaǵan sán úlgisindegi kıimdi prınter shyǵaryp beredi. Kóılek, kostıýmderdi ǵana emes, aıaq kıimdi ózińiz qalaǵandaı jasap, dúkennen 3D prınterden jańa ǵana shyqqan kıimdi kıip shyǵyp ketýińizge bolady deıdi mamandar.
Shynyna kelgende, 3D prınterdiń múmkindigi sheksiz. Ol barlyq úsh ólshemdik sýreti bar faıldardy qabyldap, plastık, shaıyr, keramıka, metall, taǵy basqa materıaldardyń qabattaryn bir-biriniń ústine jınap, odan taýar jasap shyǵarsa, avtomattandyrý men ǵarysh salasy túpnusqany jasaý úshin osy tehnologııany ondaǵan jyldardan beri paıdalanyp, 3D prınter arqyly jasalǵan kóptegen quramaly bólshekter ushaqtarda, adamsyz ushatyn aspaptarda jáne spýtnıkterde qoldanylyp keledi. Turmys-tirshilikte, ǵylym-bilimde keń kólemde qoldanysqa ıe bolatyn 3 ólshemdi ıgilikti medısınada paıdalanýdyń keńistigi de asa zor.
Sıfrly tehnologııalardy damytýǵa negizdelgen elimizdegi jańa baǵdarlamanyń biri – 3 ólshemdi prınterden adamnyń aıaq-qolyn basyp shyǵarý isi. Respýblıkalyq elektrondy densaýlyq saqtaý ortalyǵynyń bas dırektory, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Oljas Ábishevpen áńgimelesý barysynda ańdaǵanymyzdaı, 3 ólshemdi prınter arqyly adamnyń qol-aıaǵyn basyp shyǵarýdyń tıimdiligi – ár aǵzanyń ereksheligin esepke alyp, qajetti protezdi jasaýda eken. «Bir úlgini basyp shyǵarýǵa 14-ten 18 saǵatqa deıin ýaqyt kerek. Birinshiden, arnaıy skaner arqyly protez qoıylatyn jerdiń 3 ólshemdegi modeli túsirilip, qurastyrylady. Jáne ony ornatýdyń tıimdi ólshemderi jasalyp, avtomattandyrylǵan túrde qalaı qondyrylatyny da belgilenedi. Bul sharýamen qazir Almaty qalasynda Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstrligine qarasty ortalyq shuǵyldanyp jatyr. 3 ólshemdi aıaq-qoldardy basyp shyǵarýdaǵy endigi bir qadam – jańaǵy salynǵan qol-aıaqtardyń bulshyq ettiń jıyrylýymen ǵana qozǵalysqa enýi emes, ortalyq júıke júıesi arqyly basqarylyp, mıdan túsken komandany tyńdaıtyndaı dárejege jetkizilýi», deıdi ol.
Bul degenimiz, kádimgi qol-aıaqtan pálendeı aıyrmasy joq, adamnyń tolyqqandy jumys isteıtindeı qabiletin týdyrý desek artyq emes. Iаǵnı, áleýmettik másele sheshilip, múgedekterdiń sany azaıady. Osy turǵydan alǵanda ekinshi deńgeıdegi izdenistiń bereri mańyzdy mol bolmaq.
– Mysaly, deıdi Oljas Amangeldiuly – qol-aıaq synyp qalǵan jaǵdaıda úıinde 3 ólshemdi prınteri bar adam ózin ózi skanerlep, qajetti gıpsti prınterden shyǵaryp ala alady. Ásheıindegi prınterdiń kartrıdjine boıaý quıylsa, 3 ólshemdegi prınterdiń qurylys materıaly retinde qandaı materıal kerek bolsa, gıps, plastmassa, sol quıylady da qajetti 3 ólshemdegi zat basylyp shyǵady.
Sıfrly tehnologııalardyń medısınadaǵy qoldanylýy óte qyzyqty. Máselen, 3D kózildirik arqyly ota jasaýdyń mańyzy erekshe eken. Kompıýterlik jáne magnıtti-rezonansty tomografııada túsirilgen keskindemeni kózildirik arqyly jınap kórý dáriger jumysyn ońaılatýmen birge, operasııa ýaqytynda qan tamyrlary men júıke júıelerine pyshaq tııýden saqtap, otanyń sapasyn jaqsartýǵa ólsheýsiz úles qosady. KT men MRT-da pasıenttiń 400 qabatqa deıingi derekteri alynǵan tabaqtaı qaǵazdar, sýretter shyǵarylady. Al kózildirik solardyń barlyǵyn jınaqtap, gologramma tárizdi kórsetedi. Mysaly, júrek pen búırektiń qaı jerinde aqaý bar nemese qaı jerde tas tur, oǵan qaı jaǵynan barǵan durys, sonyń barlyǵyn organnyń modelinen kórsetedi. Qazir Ulttyq kardıologııalyq ortalyqta kózildirik kııý ádisi qanatqaqty joba retinde engizilýde. Kózildiriktiń negizgi avtory – «Maıkrosoft» kompanııasy. Kompanııa tek kózildiriktiń ózin jasasa, onyń ishindegi kontenttiń barlyǵy qazaqstandyq tabys. Osylaısha, elimizde adamnyń KT men MRT-dan túsken kez kelgen organyn kózildirik kómegimen jınaqtap kóretin etip shyǵarý qolǵa alyndy. Aldaǵy qazan aıynda 3 D kózildirik otandyq dárigerlerdiń negizgi quralyna aınala bastaıdy.
Sıfrly tehnologııalardyń qaryshtap damýy ár salanyń órkendeýine, adamzat balasyna qyzmet etýine úles qosýda. Bolashaqta jumysqa ketip bara jatyp, 3 ólshemdi prınterdi taǵamnyń shıkizatyna toltyryp túski asqa myna taǵamdy ázirlep qoı dep baǵdarlama túzý qalypty jaǵdaıǵa aınalsa, adam aǵzasynyń ishki organdaryn donor izdemeı-aq 3 ólshemdi prınter arqyly jasap shyǵarý múmkindigi týýy da ǵajap emes.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
