Balany synı oılaýǵa úıretýdiń mańyzy

Syn turǵysynan oılaý – Qazaqstandaǵy bilim berýdi damytý úshin mańyzdy bolyp tabylatyn qazirgi eń basty pedagogıkalyq túsinik. Bul modýl oqýshylardyń da, muǵalimderdiń de synı turǵydan oılaýdy damytýdy sanaly jáne oımen qabyldaýyn kózdeıdi. 

Muǵa­lim­niń mindeti – balanyń ózine degen senimin arttyrý, ózin tulǵa retinde sezinetindeı múmkindik ashý. О́zin tulǵa retinde sezingen bala árqashan ómirde óz jolyn taba alady. Bilim berýdiń sapasyn jaqsartý, balanyń ózi izdenip dáleldeýin damytý maq­satynda synı turǵydan oılaýǵa úıretý modýlin óz sabaqtarymda qo­l­danamyn. Oqýshy buryn tek tyń­daýshy bolsa, endi izdenýshi, oılanýshy, óz oıyn dáleldeýshi, al muǵalim osy áreketke baǵyttaýshy, uıymdastyrýshy. Muǵalim oqytý men tárbıeleý isin uıymdastyrýshy ǵana emes, balaǵa serik, dos, syrlas, keńesshi qyzmetin de atqarady. Nátıjesinde jeke tulǵanyń ózin­dik pikiri, qorshaǵan ortasyna qurmet­pen qaraý kózqarasy qalyptasyp, tanym, qabileti ashylady. 

Syn turǵysynan oılaý – eń aldymen, shyǵarmashylyq oılaý. Shyǵarmashylyq sóziniń tórkini «shyǵarý», «izdený», «oılap tabý» degen maǵynany bildiredi. Syn tur­ǵy­synan oılaý synaý emes, shyń­dal­ǵan oı degenge saıady. Synı turǵy­dan oılaý baǵdarlamasy oqý­shy­nyń erkin sóıleýine, pikir talas­tyrýyna, dostarynyń oıyn tyńdaýǵa, problemany sheshý joldaryn izdeı otyryp, qıyndyqty sheshýge baǵyttalǵan baǵdarlama. Bul baǵdarlamany basshylyqqa alǵaly beri oqýshylardyń pánge degen qyzyǵýshylyǵy artyp, óz betinshe shyǵarmashylyqpen izde­nýge beıimdelgeni baıqalady. Oqy­týda «Jupta talqylaý», «In­sert» strategııalaryn qoldaný arqyly bala­lar óz betterinshe tujyrym jasaý­ǵa, oılaryn erkin jetkizýge, uq­sas qubylystar arasynan tıim­disin tańdaı bilýge tyrysady. Pos­ter qorǵaýda senimdilik uıalat­­sa, «RAFT» strategııasy ar­qy­ly oqý­­shyl­ardy tereńnen salys­­tyra oı­lanýǵa jeteleıdi. Blým ól­shem­­­deri arqyly qabi­letti oqý­shylar jumys isteýge, bir­­le­se jumys júrgizýge daǵdy­la­­na­dy. Sabaq barysynda oqý­shy­lar INSERT kartasy, Venn dıa­gram­masy, konseptýaldyq keste tol­tyrý stra­tegııalary arqyly mátin­nen ózi­ne qajettisin taýyp, qol­dana bilý­ge, semantıkalyq karta óz oıyn árqashan dáleldeı bilýge, «Venn dıagrammasy» arqyly salys­tyryp, taldaý jasaı alýǵa beıim­dele­di. Syn turǵysynan oılaý stra­tegııasy boıynsha júrgiziletin jumys­ta oqýshylardyń tıisti deń­geıde óz betinshe tujyrym jasaý, qorytyndyǵa kelý, uqsas quby­lys­tar arqyly arasynan tıimdisin tańdaı bilý, problemany sheshe bilý, pikirtalasty júrgizýge bilý daǵdylary belgili bir deńgeıde qalyptasty dep aıtýǵa bolady.

Osy strategııa arqyly kóp ná­tı­jege jetýge bolady. Oqýshy­lar oılanady, izdenedi, birin-biri túsinýine múmkindik týady, juppen jumys isteýge úırenedi. Oı túıý arqyly kerekti dáıektermen izdep taba biledi, ony paıdalana bilýge úırenedi. Sapaly oqytý muǵa­lim beınesimen tanylatyn san-alýan elementter arasyndaǵy baı­lanys, bul belgili bir deńgeıde táýeldi jaǵdaılar jasalǵan kez­de júzege asyrylady. Sapaly oqytý oqýshylardyń, qorshaǵan orta jaǵdaıy jáne oqytý, bilim alý múmkindikteriniń birligi retinde qarastyrylady. Árbir sabaqtarda syn turǵysynan oılaý tehnologııasynyń strategııalary joǵary bilim nátıjesin kórsetedi. «Syn turǵysynan oılaý» tehno­logııasy daıyn bilimdi qaıtalap aıtý emes, ony óz belsendilikteri bo­ıynsha alýǵa tárbıeleıdi. Oqý­shylar ózindik jumysyna maq­sa­t­ty baǵdarlar, aıqyn mindet­ter qoıa bilýge úırenedi. Bul oqýshynyń synı turǵysynan oıy damyp, ózindik pikiriniń qalyptasýynda, óz oıyn erkin, tııanaqty jetkize bilýine yqpalyn tıgizedi. Synyp­ta jaǵymdy psıhologııalyq jaǵ­daı qalyp­tasyp, ózara yntymaq­tas­tyqta, jumysty toppen jumyla oryn­d­aýǵa daǵdylanady. 

Qazirgi zaman talabyna saı oqý­shy mektepte alǵan bilimin ómir­de qoldana bilýi mańyzdy. Elimizge qyzmet etý úshin oqýshy­lar bilimdi, aqparattyq tehnolo­gııa­lardy qol­dana alatyn, ómirde kezdesetin problemalardy sheshýge beıimdelgen tulǵa bolýy tıis. Bul teh­no­logııanyń tıimdiligi, oqýshy muǵalimniń baǵyt-baǵdar berýi ar­qyly óz betimen izdenip, jańa máli­met­ter alyp, eńbektený arqyly ıgeredi. 

 Záýre NÚSIPOVA, 
 Nurym orta mektebiniń qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi

Almaty oblysy, 
Kerbulaq aýdany