Elbasy jáne ulttyń rýhanı álemi

Azattyq degen – uly sóz. Ardaqty sóz. Asyl sóz. Qazaq jurty úshin bul sózdiń mán-mazmuny tipti óte tereń. Tuńǵıyq. Adamı armannyń jóni bir basqa, al halyqtyq armannyń jóni tipten basqa. Qıly kezeńderdi bastan keship, «Qarataý­dyń basynan kósh» qulatyp, qara kózge móldi­re­tip jas keltirip, tereń kúrsinip, tynyp óksip, artta qalyp bara jatqan qara orman – qaıran dalaǵa alystan tamaǵyńdy býlyqtyrǵan jasyń­dy jutyp qaraý qandaı qıyn. Bul sózdiń tór­ki­nin izdegen jan bolsa, baılaýyn aıtaıyq: túp-tór­kini – tebingisin tese atyp, terligin terge mal­shy­typ, aldaspanyn óńgerip, qara qazaq balasyn han ulyna teńgerip, tulpar minip tý alǵan, jur­tyn kórse jubanǵan, eńbektegen balasy sadaqqa qolyn sozǵanda, ákesi tirilgendeı qýanǵan jaý­yn­ger jyraýlardan jetken jaýynger jyrlar. Uly Sypyradan uzanǵa aınalyp, Mahambetke jetip, qapyda Qaraoıǵa qulasa da, qaısar da qýat­ty, shamyrqanǵan shýaqty jyrlar sáýlesi ha­lyqtyq kókirekte ǵasyrlar boıy mazdap jatty. Mine, búginde Qazaqstan ozyq el, ozat memleket atanyp, álem kartasyna óziniń máńgilik belgisin saldy. Táýelsizdik tańbasyn! Jumyr jerdiń ıen bóligin ıemdenip, jer kólemi jaǵynan dúnıe júzi boıynsha toǵyzdyqqa taban tiregen Qazaq­stan «kóshpeli» degen kóship júrgen uǵymdy tapjyltpaı basyp, túıindep tııanaqtap, Táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasy degen mártebeli ataqty budan attaı jıyrma jyl buryn kúlli adam­zattyń sanasyna quıdy. Segiz qıyr shartarap endi Qazaqstanǵa qaraı ókshesin jıi kóteretin boldy. Qaısar jyrdyń qaharmany, daýylpaz daryn Qasym Amanjolovtyń shalqymasy osyndaı kezde eske túsip, janyńa jaýyngerlik rýh berip, keýdeńdi keremet bir sazǵa bóleıdi: O, darıǵa, altyn besik týǵan jer, Qadirińdi kelsem bilmeı, keshe gór. Jata almas em topyraǵyńda tebirenbeı, Aqyn bolmaı, tasyń bolsam men eger. Osyn­daı qýatty jyrlardy oqyǵanda Táýelsizdiktiń baǵasyn bile túsesiń. Otanshyl otty sezim men elshil júrek, halyqshyl qasıet tula boıyńdaǵy alpys eki tamyryńdy ıitip, tal boıyńdy jibitip, kókjıekterden asyp, kógildir kókpen asta­syp, alyp taýlarmen bastasyp jatqan Uly Da­lańa qarap, ózińdi baqytty sezinesiń. Bul baqyt­tyń altyn tamyry Azattyqta jatyr. Ańsap kútken azattyq. Áke bolyp tebirenip, ana bolyp emirenip kútken kún. Besik jyrymen boıǵa tarap, ananyń aq sútimen qanǵa sińgen uly sóz. Osy uly sózge HH ǵasyrdyń sońǵy onjyl­dyǵynda eltańba qadap, jalaý jelbirettik. Je­ńis týy alash jurtynyń abzal perzenti, halqy tań­da­ǵan qaharman, eli tańdaǵan er tulǵa Nur­sultan Nazarbaevtyń qolynda jelbiredi! Sol kúni jeltoqsan jazǵa, janymyz sazǵa, ánimiz nazǵa aınaldy. Áz Almatynyń qysqy aspanyn kómkergen kógildir tumannyń ózi keıin kógildir tý bolyp, kókke samǵady. Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń ottaı dýyldaǵan otyrysynda Egemendik týraly másele táýelsizdikke umtylǵan elimiz­diń, el baptaǵan erlerimizdiń arqasynda uly jeńispen aıaqtaldy! Budan jıyrma jyl buryn, úsh ǵasyrlyq úmitshil tolǵaqtan keıin zaman qazaq jurtyna Azattyq atty asyl tartý jasady. Alystan ańsap kútken aıaýly syılyqty alǵash ret aldynan shyǵyp, aqjoltaı yrymmen qarsy alyp, tóbemizge kóterip, tórimizge shyǵaryp, aı mańdaıy aıǵa ulasyp, keń mańdaıy kúnge ulasyp, janarlary botalap, tóbesi kókke jetip, alaqanynda ot janǵan Nursultan Ábishulynyń sol beınesi kóńil fotoapparatynda óshpesteı bolyp beınelenip qaldy. Sonda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń kókeıinde turǵan alǵashqy sóz: «Otandastarymnan bólek ýaıymym da joq, olardan bólek qaıǵym da joq. Neni bolsa da elmen birge kóremin, elmen birge tózemin, elmen birge jeńemin», degen sóz ekenine eshkim de shúbá keltirgen joq. Bul ári qarapaıym, ári jan tebirenterlik sózdi Elbasymyz kúnde aıtyp keledi. Isimen, sheshimimen, bastamasymen, qamqorlyǵymen, qyzmetimen. Aıta da beredi. О́ıt­keni, bul sóz onyń adamdyq, azamattyq, qaı­ratkerlik kredosy. Elbasylyq, Kóshbasshylyq tu­jyrymy. Perzenttik paryzy, Azamattyq qaryzy. Osy jıyrma jyldyń bári Elbasy úshin ońaı boldy dep eshkim de aıta almaıdy. Tipti saıası opponentteri de. Saıasatty saýdaǵa salyp, upaı jınaımyn dep júrgen azamattyń da Elbasy bitirgen ulan-ǵaıyr is, ulaǵatty sharýa, uly tirlikti moıyndamasqa áddisi joq. Kúnshil kúnnen de daq tabady, sony men ǵana kórip turmyn dep maq­ta­na­dy. Kele jatqannyń ketpenine, bara jatqan­nyń baltasyna, kúlshesi bardyń qaltasyna ja­by­syp, kóringenge kózin satpaı, eńbekke terin satyp, jumysqa jigerin janyǵan jandar ǵana táýelsiz memlekettiń aryna da, abyroıyna da or­taqpyn dep maqtana alady. Elbasymyz júrgizip kele jatqan syndarly saıasattyń máni men maq­satyn júrekpen uǵynyp, tilekpen túsinip, tize qosyp, Memleket basshysymen bir sapta kele ja­tyr­myn dep kóńilin birleı alady. Shyn máninde eńbekker Qazaqstan onymen birge, bir sapta keledi. Eńbek endikteri men bereke boılyqtarynda qaınaǵan qyzý eńbek – Táýelsizdiktiń tynymsyz qaınap jatqan qazany. Yrysy mol, yryzdyǵy joǵary, yqylasy ashyq qazan. Irgetasy myqty ǵımarattyń qashanda eńsesi bıik, tútini túzý bolatyny álimsaqtan belgili. Qazaqstan atty alyp ǵımarattyń irgesin bekitip, reńin ashyp, keregesin jaıyp, kemelin tanytyp, túndigin túzip, tabysyn kóbeıtip, beldeýine bes qurlyqtyń kóligin baılaǵan Elbasymyzdyń eren isterin dos qoshtap, dushpan moıyndap, alys-jaqyn alǵaý­syz pikir bildiredi. Árbir qazaqstandyq bul pikirdi ózime aıtylǵan óreli sóz, ónegeli lebiz, óristi madaq dep qabyldaýy artyq bolmaıdy. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń osynaý jıyrma jyldyq kezeńde atqarǵan jasampaz is­teri­niń jylnamasyn túzgende, kóbine ekonomı­ka­lyq, qoǵamdyq-saıası, ishki-syrtqy saıasattaǵy syndarly tabystary týraly tilge tıek etiledi. Biz ol atqarǵan tarıhı is-sharalardyń jalpy aýqy­mynyń ishinde atalǵan máselelerden mańy­zy áste kem emes mádenı-rýhanı saladaǵy eren eńbekterin qysqasha ekshep aıtýdy maqsat tut­tyq. Sóz yńǵaıynda naqtylaı keteıik, Prezıdent qaı salada da suńǵyla, salıqaly, tereń, talǵam­paz, bilikti, paıymdy, sheshimdi ári kesimdi. Bul – kemel kóshbasshylarǵa ǵana tán qasıet. Osy zamandyq kóshbasshylyq qasıet týraly uzaq jyldar zerdeli zertteýler jasaǵan belgili tarıhshy-ǵalym Djeıms Mak Gregor kóshbas­shy­lyqty tutas bir ındýstrııaǵa aınaldyryp qa­raı­dy. Bul, saıyp kelgende, bir adamnyń boıynda jınaqtalyp, tutas bir tulǵalyq kategorııany quraıtyn fılosofııalyq paıym bolsa kerek. Ol «shynaıy kóshbasshy jurtty aýzyna qarata bilýi kerek. Shynaıy kóshbasshyny jaqtastary da tańdaýy kerek» degen tujyrym usynady. Bul sóz, árıne, búgingi zaman kóshbasshysy­nyń tolyq tulǵasyn tanyta almasa kerek. Bú­gin­gi kóshbasshyny qarsylastarynyń ózi de tań­daýy, ıaǵnı moıyndaýy kerek. Mine, shynaıy kósh­basshy osy bolsa kerek. Bul turǵydan kelgende, kóshbasshyǵa tán san alýan qasıetterdi bir boıyna jınaqtaǵan Elbasynyń boı­yn­daǵy eń basty qasıeti – halqyn súıýi, elin qasterleýi, Ota­nyn qurmetteýi, qys­qasy, eń izgi de jaqsy qa­sıetterdi boı­y­na tolyq sińirýi. Jáne sony jar­qy­ratyp kórsete alýy. Ol jaqsylyqtyń ba­syn­da turady, ıgiliktiń qasynda turady. Beı­bit­­shi­lik­tiń baǵasyn biledi, demo­kra­tııa­nyń demago­gııa­ǵa qosylmas shamasyn biledi. Shynaıy da adal básekelestikke bara alatyn, bergen sertinde tura alatyn, eń negizgisi, týǵan halqynyń jan júre­gin­degi uly sezimderdi qurmetteı alatyn jan. Nursultan Nazarbaevty osy qasıetterdi bir boıyna jınaǵan tulǵa dep tanıtynymyz son­dyq­tan. Bul tipti bir adamnyń ǵana emes, álem­degi alýan-alýan memleketterdiń kóshbasshy­la­ry­­nyń kóńilinen shyqqan kósheli baǵa, ortaq pikir. Osynaý kóshbasshylyq qasıetin Elbasymyz memleket rýhanııatynyń eńsesin tiktep, erteńin boljaldaǵan shaǵynda qapysyz kórsetti. Ta­rıhymyzdy túgendep, ótkenimizdi saralap, jańa beleske kóteriler aldynda jyldarǵa jasaqtap, júıelep qoıǵan jyldar jylnamasyn odan ári taratyp, ony urpaqtar sabaqtastyǵymen jalǵas­tyr­dy. Ulttyń rýhanı álemin jutańdandyryp almaı, onyń jan dúnıesindegi sábılik sengishtik pen sanaly saltanatty tereń sezinip, búgingi kún­niń bolmysyn barynsha baıypty uǵyp, baısaldy baǵalaýǵa jetelegen Memleket basshysynyń ámanda qoǵamda, sonyń ishinde yntymaǵy men bereke-birligi tutastanǵan qoǵamda tabysqa jetýi zańdylyq. Bul el tizginin ustaǵan tulǵanyń shynaıy saıası suńǵylalyǵy men isker harız­masyna baılanysty. Oksfordtyq aǵylshyn tiliniń sózdigine baq­saq, «harızma» degen sóz «qudaıdyń tarapynan berilgen syı nemese ıgilik, qudyret jáne da­ryn» degen uǵymdardy bildiredi eken. Onyń uǵymdyq túbiri qaıyrymdylyq atty ǵajap sózben ushtasady. Qaıyrymdylyq kategorııasy adamgershiliktiń alǵashqy elementteri bolyp tabylǵanmen, qoǵamdyq-saıası reń alǵanda, ol kóshbasshynyń kóregendiligine kelip saıady. Jaq­sylyq jasaýdyń ártúrli sharty bar. Eń basty sharty, jasalǵan qaıyrymdylyq pen jaqsylyq­tyń qaıtarymy jalpy el múddesimen tikeleı toǵysyp jatsa, onyń arty qaıyrly, túbi súıi­nishti bolǵany. Ishki egoıstik pıǵyldy jeńip, birdiń áreketi myńnyń qýanyshyna jetkizilse, ol qoǵamnyń erteńi búgingiden de nurly bolatyny aqıqat. Bul úshin keń aýqymdaǵy strategııalyq jospar qajet edi. «Qazaqstan-2030» strategııasynda ózimiz taban tirep sóz etip otyrǵan elimizdiń rýhanııat ále­miniń búgini men erteńi tujyrymdy zerdelenip, zeıindi qamtylǵan. Ony kezinde Elba­sy­myzdyń ózi de taldap, taratyp aıtyp bergen-di: «Bir qaraǵanda, Strategııada mádenıet máseleleri sóz bolmaǵandaı kórinedi. Al, shyndyǵynda, osynda kózdelgen maqsattyń báriniń túp-tórkini, aınalyp kelgende, qoǵamnyń mádenı deńgeıin kóterýge tireledi. Eger ekonomıkamyz nyǵaısa, óner mekemelerin salýǵa da múmkindik molaıa­ty­ny, mádenıet qaıratkerleriniń jaǵdaıy da jaqsaratyny ózinen ózi túsinikti emes pe? Strategııada «Adam sapasy» degen uǵym áldeneshe ret aıtylǵan. Ol uǵymǵa mádenıet jatpaı ma?» dep Elbasymyz «Qalyń elim, qazaǵym» degen eń­be­gin­de erekshe toqtalyp aıtyp ótedi. Kitaptyń ataýynyń ózi-aq avtordyń elin qanshama súıip, qurmetteıtinin kórsetip tursa, onyń ár betinde, ár paraǵynda Memleket basshysynyń týǵan elge degen ystyq yqylasy men shynaıy qurmeti quıylyp túsip otyrady. Joǵaryda Elbasy tarapynan aıtylǵan sózge túıindi mysal jasaı ketsek, kóp nárse ózinen-ózi aıqyndalyp shyǵa keledi. Eń aldymen, «adam sapasy» degen uǵymdy alsaq, bul qazir álemdik úrdiste, adamzat qoǵamynyń damý úrdisinde «adam faktory» degen aksıomalyq uǵymǵa aınalyp, kósh bastaǵan kósheli elderdiń ózi osy qoǵamdyq termınniń qordalanǵan problema­la­ryn sheshýde bastaryn qatyryp-aq jatyr. Al, Nursultan Ábishuly bul asa mańyzdy máseleni sol táýelsizdiktiń alǵashqy kezeńinde-aq kókeıge túıip, kóńilge júktep, Qazaqstan qoǵamynyń aldynda turǵan jáne bolashaqta únemi aldan shyǵyp turatyn basty máselelerdiń biri bolatynyn aldyn ala baǵamdap tastaǵan. Bári, sonyń ishinde mádenıet pen ǵylym, ádebıet pen óner salasynyń ókilderi, Elbasy­nyń ulttyń mádenı deńgeıin kóterýdegi, sol ar­qyly qoǵam mádenıetin kóterýdegi eren eńbegin daýsyz moıyndaıdy. Osy jıyrma jyldyń ishinde Qazaqstanda birneshe ondaǵan teatr men kıno-konsert zaldary, mádenıet oshaqtary men klýbtar, kitaphanalar men oqý zaldary, ǵylymı-zertteý ınstıtýttary ǵımarattary, shyǵarma­shy­lyq odaqtardyń úıleri men óner jaılary, dem­alys oryndary men shıpajaılary, jastar men balalardyń daryny men talantyn ushtaıtyn ortalyqtar men zaldar, stadıondar men sport alańdary salyndy. Mádenıet salasyna jyl saıyn respýblıkalyq bıýdjetten bólinetin qarjynyń kólemi áldeneshe ese ósip, jańa teatr men óner jaılary kóptep esik ashty. Sonyń ishinde Astanamyzda salynyp, paıdalanýǵa berilgen «Táýelsizdik saraıy», «Beıbitshilik jáne kelisim saraıy», «Qazaqstan» atty kıno-konsert zaly, qaıta jóndeýden ótken Oqýshylar saraıy, jańa jobamen salynyp jatqan Jastar saraıy, álemdik úrdispen sa­lyn­ǵan túndikti Sport arena­sy, qysqasy, adam faktorynyń jańa dáýirleý úderisine ba­rynsha yqpal jasap, tárbıeleıtin taǵy­lym­dy oryndar qaz-qatar salynyp, qanat­taryn jaıyp keledi. Bu­lar­dyń bárinde qaınaǵan qyzý eńbek, qulshynys pen qushtarlyq, jiger men serpin, qýat pen shýaq. Elbasy Qazaqstan­dy álemge tanytýdyń, so­­nyń nátıjesinde ha­lyqtyń rýhanı álemin oıa­tý­dyń san alýan joldaryn únemi taýyp, oraıyn keltirip, ortaǵa salyp otyrady. Sonyń bir my­sa­lyn aıta ketsek, ótken qysta Astana men Almatyda ótken VII Qysqy Azıada oıyndary­nyń halyqtyń jigeri men salaýatty saltanatyn tanytýǵa erekshe úles qosqany belgili. Bul dú­birli dodany qazaqstandyqtar asyǵa kútip, joǵa­ry deńgeıde uıymshyldyq pen iskerlik kórsetip, Aq Azıadanyń aq paraqtaryna jeńisti joldardy jazdy. Ásirese, týǵan elimizde tuńǵysh ret ótkeli otyrǵan qurlyqtyq básekeniń gımnine búkil­ha­lyq­tyq konkýrs jarııalanyp, oǵan túsken shy­ǵarmalar kógildir ekran men efır arqyly daýys berýge túskende, soǵan qatysýdy ózime shyǵar­ma­shylyq syn retinde qabyldadym. Maqtanǵanym emes, osy úlken jarysta báıgege túsken 105 shy­ǵarmanyń ishinen meniń óleńime jazylǵan belgili kompozıtor Eskendir Hasanǵalıevtiń áni bas báıgeni ıelenip, resmı túrde Azıada oıyndary gımniniń avtory bolǵanymdy Elbasynyń tikeleı bastamasymen jáne ol kisiniń úlken bedeliniń arqasynda elimizde ótken álemdik mártebeli sharaǵa úles qosqanym dep qanaǵattanǵan sezimmen kóńilimdi jaılaımyn. «Ekonomıkamyz nyǵaısa, óner mekemelerin kóptep salýǵa múmkindik bolady» dep Elbasy­myz oryndy aıtqandaı, osy Azıada oıyndary ótken eki qaladaǵy sport oryndary da ekono­mı­kamyzdyń ósimi men turaqtylyǵynyń tikeleı kórinisi. «Áýeli ekonomıka, sosyn saıasat» degen tujyrym týǵan halqynyń turmystyq deńgeıin jańa, zamanaýı satyǵa kótergenin memleket Basshysy endi rızashylyq sezimmen aıtady. Ony aıtasyz, tipti táýelsizdiktiń alǵashqy aýyr da kúrdeli jyldarynda, ekonomıkalyq daǵdarys dendep, qazannyń túbi kórinip, joqtyq pen qatshylyq qabyrǵadan qysyp turǵan kezdiń ózinde Prezıdentimiz táýekel qadamǵa baryp, elimizdiń mádenı-rýhanı kúızelisine barynsha tosqaýyl qoıdy. Halyqtar dostyǵyn ornyq­tyryp, ultaralyq tatýlyqty qalyptastyryp, ózara syılastyq pen yntymaqty tý etip kóterip, osynyń arqasynda jurtymyzdyń mádenı-rý­hanı ahýalyn saýyqtyrýdyń batyl bastamasyn jasady. Bul, árıne, qazir aıtýǵa ǵana jeńil. Áıtpese, sanany turys bılep, joqtyq qos ók­peden qysqanda, mádenıettiń máselesin oılap, mańyzdy qadam jasaý erlik emeı nemene? О́zimiz kýá bolǵan, áli kúnge deıin osy úrdis­tiń belgili bir júıemen, belgili bir tártippen júrip kele jatýyna kýá bolyp kele jatqan bir jáıt – mádenıet jáne óner qaıratkerlerine jyl saıyn turaqty túrde berilip kele jatqan Prezıdent stıpendııasy. Elbasynyń arnaýly stı­pen­dııasy 1993 jyldan beri úzbesten berilip keledi. Munda kezinde týǵan eliniń mádenıeti men ónerine, ádebıeti men rýhanııatyna erekshe eńbegi sińgen, bul kúnde qurmetti zeınetkerlik dem­alys­taǵy, biraq eldiń ishki-syrtqy saıasatynan mol habardar, memlekettiń órkendep, damýyna shynaıy tilektes jáne osy baǵytta tálimger-ustaz bolyp kele jatqan 50 adam Elbasynyń óz qolynan osy stıpendııany alady. Mundaı úrdis TMD memleketteriniń barshasynda derlik áli kúnge deıin joq. Buǵan qosa, qazirgi tańda el mádenıeti men ónerine, ádebıetine eleýli úles qosyp júrgen, shyǵarmashylyq izdenisteri áli babynda turǵan, el damýynyń etene jankúıerleri – qalamgerler men óner qaıratkerlerine de Memlekettik stıpendııa jyl saıyn turaqty túrde berilip keledi. Bulardyń ishinde talantty da daryndy, alymdy da qarymdy jastar, qazaq mádenıeti men rýha­nııatynyń óren ókilderi bar. Bular da 50 adam. Osy naqty derek pen dáıekti tilge tıek etkende, ekinshi bir másele de oıǵa qatar túsedi. Arnaýly stıpendııalardy tapsyrýdyń jetinshi jyldyǵynda Nursultan Ábishuly: «Elimiz orasan ózgeristerge túsýde. Qoǵam ózgerdi. Adam ózgerdi. Sana ózgerdi. Jaqsy da bolyp jatyr. Jaman da bolyp jatyr. Osylar kórkem obrazdarmen ádebıette kestelenýi kerek pe, kerek emes pe? Árıne, roman, povest degender jyldar boı­ǵy tolǵanystan týady, jyldar boıy jazylady. Ony bilemin, túsinemin. Sonda da jańa qazaq eliniń, jańa qazaq jeriniń sózben salynǵan sýreti dúnıege keler kún tym kesheýildep ketken joq pa?» dep salmaqty saýal tastaǵany esimizde. Elbasy osy saýalyma qazir kim ne aıtady dep jaýap kútip, qalamger qaýymyn tyǵyryqqa tiregen joq. Biraq osy saýalǵa beriler jaýaptyń da tym uzap bara jatqany kóńil alańdatady. Árıne, biz bul jerde el ómirinde bolyp jatqan jarqyn jańalyqtar men qoǵamdyq-saıası oqıǵalarǵa oraı tez týyp, shapshań tarap jatatyn ádebıettiń júrdek janrlaryndaǵy jazbalardy umytyp otyrǵan joqpyz. Áńgime bul jerde súıekti, súbeli týyndylar haqynda bolyp otyr. «Bilesiń, bilgen soń aıtasyń», deıdi eken Álkeı Marǵulan aǵamyz. Elbasy da bul máseleni kóbimizden artyq bilmese, kem bilmeıdi. Nur­sultan Ábishulynyń 1995 jyly uly Abaıdyń 150 jyldyǵynda, odan keıingi jylda Muhtar Áýezovtiń 100 jyldyǵynda jasaǵan baıandamala­ry álemdik ádebı prosesti jetik bilip, jete tanı alatyn, ádebıet pen ómirdiń arasyndaǵy qalam­gerlik sharttylyq pen azamattyq qabyldaýdy tolyq eńsergen, qajet bolatyn bolsa, kórkem ádebıetke de qol arta alatyn adamnyń deńgeıin kórsetti. Osynaý jıyrma jylda onyń qalamy­nan týǵan tarıhı tanymdyq, taǵylymdy pýblı­sıstıkalyq, qoǵamdyq-saıası aspektisi álemdik órkenıettik talaptarǵa tolyq jaýap beretin on­daǵan kitaptary qalam ustaǵan árbir qalamgerge jón siltep, joba kórsetetin jınaqtar. Ulttyń rýhanı álemin tanytyp, taldaýda Elbasy qalamynan týǵan «Oı bólistim halqym­men», «Qalyń elim, qazaǵym», «Nursultan dep at qoıdym», «Eýrazııa júreginde» degen jınaqtary oı kózimen qaraǵan oqyrmanǵa «men aqyndyq sezimnen týdym» dep syr jaıyp jatqandaı. Osy kitaptardaǵy qanatty sózder men kórkem túıin­der, kenen qaıyrymdar men kemel paıymdar, oı men obraz, syr men symbat janyńdy baýrap, kóńil bıigin kókjıekke umsyndyrady. Bul rette biz, qalamger qaýym, egemen kúnderdiń emenjar­qyn tańy atqanda Prezıdenttiń perzenttik kó­ńil­den tógilip túsken «Elim meniń» shalqymasyn shattyq oratorııasy dep qabyldasaq, tyńdaǵan kezde júrektiń názik qylyn shertip, janyńdy samal bop aımalaıtyn «Úshqońyrdy» týǵan jerge degen mahabbattyń serenadasy dep sezinemiz. Osy jerde aıtpaı ketýge bolmaıtyn bir jáıt eske túsedi. Keshegi jeltoqsan kóterilisi kezinde alańǵa shyqqan alaý jastar kompozıtor Shámshi Qaldaıaqov pen aqyn Jumeken Nájimedenovtiń «Meniń Qazaqstanym» ánin halyqtyq horǵa aınaldyrǵan bolatyn. Osy qýatty jyrǵa kózimizdiń jasyn jutyp turyp qosylǵan kúnder kóz aldymyzda. Sol kezdiń ózinde-aq qazaq halqy bul ólmes týyndyny el gımni dep qabyldaǵan bolatyn. Gımn dese degendeı ǵoı, shirkin. Ha­lyq­tyń kókeıindegi osy ortaq oıdy Elbasymyz dál taýyp, tamasha sheshim qabyldady. О́tken jyly, jıyrma jyldyqtyń qarsańynda (bul syılyq eki jylda bir ret, taq jyldary beriledi) Prezıdent Nursultan Nazarbaev tarıhı sheshim qabyldap, gımn avtorlaryna Qazaqstannyń Áde­bıet pen óner salasyndaǵy memlekettik syı­lyǵyn berdi. Bul jóninde respýblıkalyq basy­lymdardyń bári biraýyzdan qýanǵan, qostaǵan únqosýlar jarııalady. «Egemen Qazaqstanda» «Tarıhı tańdaý, ádiletti sheshim» degen atpen bir top mádenıet qaıratkerleriniń qostaý-úndeý hattary berildi. Elbasymyz osy memlekettik syılyqqa shyǵarmalar usyný kezinde úlken azamattyq minez kórsetti, komıssııa múshelerine aldyn-ala rahmet aıtyp, ózi de osy gımnniń bir teń avtory bolǵanyna qaramastan, memlekettik syılyqtan bas tartty. Áıtpese, onyń da avtorlyq quqyǵy basqalarmen birdeı bolatyn. Bul Elbasynyń ulttyń rýhanı álemin jańa bıikke kóterýiniń aıqyn bir sabaǵyndaı boldy. Shynynda da, kóptegen elder men memleketterde memlekettik gımn avtorlaryna áldeqashan osy syılyq berilip, oǵan qosa olardyń eskertkishteri turǵyzyl­ǵan. Memlekettik gımn – máńgilik týyndy. Máńgilik týyndy týdyrǵan adammen, onyń ústine qaıtys bolyp ketken marqumdarmen talasqa túsip, torsańdap ókpelegender munyń máni men maqsatyn endi jete túsingen bolar dep oı­laımyz. О́mir boıy tarıhtaǵy uly tulǵalardyń ómiri men qasıetteri týraly zertteý júrgizip, osy sa­la­nyń maıtalman merdigeri bolǵan ataqty aǵyl­shyn tarıhshysy Djon Men jeke tulǵalardyń aıyryqsha sıpattaryn taldaǵanda sana-sezim kategorııasyna erekshe mán beredi. Ol kóshbas­shylyqtyń erekshe bir qasıeti retinde onyń óz emosııalyq sana-sezimin meńgerýin basty orynǵa qoıady. Ekinshi orynǵa «óziniń dál baǵasyn bilýdi» qoıady. Gımn týraly oı qorytqanda, biz Elbasynyń óz sana-sezimin basqarý qasıetin azamattyq myqtylyq dep qabyldaımyz. Munyń sońynda «ózińe senimdilik» atty uly kúsh tur. Maqsatqa adaldyqty tizgin etip ustanyp, týǵan jurtynyń empatııalyq belgilerin seziný, sol arqyly eldiń sımpatııalyq qurmetin qalyp­tastyrý – shynaıy kóshbasshynyń daralyǵyn kórsetetin erekshe bolmystar. Nursultan Nazarbaevtyń álemdik kóshbasshylyq deńgeıge kóterilýiniń de myqty irgetasy osynda jatyr degen ortaq pikirdiń eshbir artyqtyǵy joq. Osy oraıda mádenıet salasynyń mamandary, kadrlary týraly da birer oı qylań beredi. Rýhanııattyń maıdanynda júrgen, kóptiń kóz aldynda talanty men talaby kórinetin mádenıet tulǵalarynyń elshil, halyqshyl, otanshyl qa­sıet­teri týraly oılanǵanda, Elbasynyń jalpy jurtshylyqqa, olarǵa aıtyp júrgen synı oı-pikirleriniń de jany bar. Bul salanyń maman­dary Elbasynyń qazaqtyń rýhanııat álemin jańǵyrtyp, jańartý turǵysyndaǵy kóshbasshy­lyq ustanymdary men kózqarastaryn áli de barynsha ilip áketip, bıikke tik kóterip kete qoıǵan joq. Mádenı deńgeıdiń boıy men oıy sol qoǵamda ǵumyr keship otyrǵan adamnyń jan-jaqty jarasymdy damýyn da kórsetpegi lázim. Osy turǵydan kelgende, júrip ótken jıyrma jyldyq beleste orny tolmaǵan, oraıy kelmegen, olqylyǵy aıtpaı kórinip, jazbaı tanylyp jatqan jáıtter de barshylyq. Qazirgi jastardyń boıyndaǵy kóptegen jaqsy qylyqtardy, minez-qulyqty, tárbıe men tálimdi joqqa shyǵarmaımyz, degenmen, jastar qazir oqýdy, kórkem ádebıet oqýdy, aǵymdaǵy baspasózdi qaraýdy, óziniń qoǵamynda bolyp jatqan mańyzdy saıası-qoǵamdyq úderisterdi der kezinde bilip otyrýdy atústilikke aınaldyryp alǵandaı. Sonyń ishinde memlekettik til máselesi, din máselesi, dil máselesi kóńildi keıde kúdikke buryp áketedi. Elbasymyzdyń qoǵamnyń rýhanı mádenıetin kóterý turǵysynda aıtyp júrgen asa mańyzdy ulaǵaty men tapsyrma­laryn tıisti memlekettik mekemeler men organdar esep berýdiń aıasynda emes, elge kómek berýdiń sheńberinde qarasa eken dep oılaısyń. Ulttyń rýhanı álemi. Bul bir asa shetin, asa mańyzdy, asa jaýapty jáne óte qajetti másele. Adam sanasynyń jańarýy, qoǵam sanasynyń jańarýy – ulttyń jańarýynyń qaınar kózi. Rýhanı azattyq qoǵam damýynyń eń basty ólshemi, eń basty qaınar kózi. Rýhyń azat bolmaı, óziń tolyq azat bola almaısyń. Rýhyń jańarmaı, jańa zamanǵa ilese almaısyń. Rýhyń qaısar bolmaı, ulttyń uly dástúrlerin jalǵastyra almaı­syń. Nazarbaev álemi degen uǵymmen astasyp ketetin bul asa mańyzdy máseleler el Kóshbas­shysynyń eren eńbeginiń nátıjesinde múmkin boldy. Ulttyń rýhanı álemin qalyptastyrý turǵysynda erlikke tán eńbek etip, máńgilik tarıhta qalǵan tarlan tulǵalar shoǵyry ár dáýirde jańa esimdermen tolyǵyp otyrady. Sol esimder­diń arasynan, sóz joq, álemdik qoǵamdastyq Qazaq eliniń Tuńǵysh Prezıdentiniń atyn oqıtyn bolady. Rýhanı álem – sheksiz keńistik. Biz osy sheksiz keńistikte óz halqymyzdyń mádenıeti men ónerin, ádebıeti men rýhanııatyn damytý turǵysynda qoldan kelgenniń bárin jasaý jolynda tynym­syz eńbek etip, bel sheshpeı qımyldap, migir tappaı qozǵalyp, belsene iskerlik kórsetip, týǵan halqyn rýhanı kókjıekke qaraı talmaı jetelep kele jatqan Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuń­ǵysh Prezıdenti – Elbasymyz Nursultan Ábish­uly Nazarbaevtyń ulttyń rýhanı álemin jań­ǵyrtýdaǵy eńbeginiń tek keıbir qyrlaryn ǵana sóz etýge talpyndyq. Aıtylar sóz bul baǵytta da óte kóp. Alda da bul másele kóptiń aýzynan, qalam ustaǵan qaýymnyń jazbalarynan talaı ret boı kórsetetin bolar. Buǵan eshqandaı kúmán joq. Qazaqtyń asqar aqyny Ǵafý Qaıyrbekov Elbasy Nursultan Nazarbaev týraly kezinde: Synǵa túsken ekiudaı tusta myna, Qaramaıdy ol baqytqa, bas qamyna. Laıyq ol, baıqasań, qazaq túgil, Álemdi de ádemi basqarýǵa! – dep jazǵany bar edi. Osy bir shýmaqtyń ózinen aqynnyń ajarly teńeýi ǵana emes, kóregendigi de kózge túsedi. «Álemdi de ádemi basqarýǵa» degende aqyn alǵy kúnderdegi Elbasynyń alar bıikteri men shyǵar asqarlaryn sezinip, senip jazǵan. Aqynnyń bul jarqyn teńeýi AQSh-tyń búgingi prezıdenti Barak Obamanyń: «Sizdiń elińiz egemendi, turaqty jáne órkendegen memleket retinde óziniń da­mýyn­da mańyzdy tabystarǵa qol jetkizdi», degen shynaıy pikirimen úndesse, Qytaı kóshbasshysy Hý Szıntao: «Táýelsizdik jyldary Sizdiń basshylyǵyńyzben eńbeksúıgish te aqylman Qazaqstan halqy óziniń qajyrly da jasampaz eńbegimen damýdyń durys jolyn taba bildi» degen bul oıdy odan ári ushtaı túsedi. Reseı prezıdenti: «Men Sizge alǵys bildiremin», dep ystyq ilıpatyn kórsetse, Túrkııa prezıdenti Abdýlla Gúl: «Nursultan Nazarbaev kúlli túrki dúnıe­siniń Kóshbasshysy» dep aǵynan jarylady. Mundaı marapat túıinderdiń ózinen tutas bir ensıklopedııa jasaqtaýǵa bolady. Al eń basty baǵa – Memleket basshysyna óz halqynyń bergen baǵasy. Ol baǵanyń qandaı ekenin bilgińiz kelse, Elbasy óńirlerdi aralaǵan kezdegi halyqtyń oǵan degen yqylas-nıetin kórińiz. Qalyń jurtty qaq jaryp kele jatqanda halyqtyń kóz janarynda tunǵan alǵys pen shynaıy senimdi kórińiz. Asa iri halyqaralyq fo­rýmdar men sammıtterde Elbasy kóptiń aldy­na jarq etip shyǵa kelgende alystyń da, jaqyn­nyń da, úlkenniń de, kishiniń de oryndarynan dúr etip kóterilip, dý etip qol soqqanyn kórińiz. Ulttyq máselelerdi talqylaýǵa, taldaýǵa, sheshim qabyldaýǵa kelgende Memleket basshysy­nyń janaryndaǵy jarqyl men qabaǵyndaǵy jaltyldy kórińiz. Osynyń bárin kórip, kóńilge pikir túıińiz. Ol pikir jurtymyzdyń ortaq pikirimen oraılas, qolaılas, qanattas, qarymdas keletinin sezinińiz. Sonda adamnyń kóńilinde óz eline degen maqtanysh pen patrıottyq sezim janyńdy shýaqqa, is-qımylyńdy qýatqa bóleıdi. «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq par­tııa­sy­nyń baıyrǵy múshesi ári partııa janyn­daǵy «Mıras» rýhanııat keńesiniń múshesi retinde men partııamnyń Tóraǵasy, táýelsiz Qazaqstan halqyn jıyrma jyl boıy beıbitshilik pen yntymaqta talmaı bastap kele jatqan Ult kóshbasshysy, Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń halqymyzdyń, memleke­timizdiń rýhanı álemin jańǵyrtyp, jańartýdaǵy janqııarlyq eńbegin ultqa adal qyzmet jasaýdyń aıryqsha kórinisi dep baǵalaımyn. «Bul dúnıede bizdiń bir ǵana Otanymyz bar, ol – táýelsiz Qazaqstan» degen júrekjardy jaqsy sózdiń avtory, jańa turpatty memleket ornatyp, jer júzine ony tolyq moıyndatyp, álemdik deńgeıdegi kóshbasshylyq bıiktikke kóterilgen Tulǵa – Siz ben bizdiń Elbasymyz – Nursultan Nazarbaev. Álemde Qazaq eli bireý, onyń Kóshbasshysy bireý. Bar bolsyn, bahadúr Tulǵamyz! О́tegen ORALBAEV, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń BAQ salasyndaǵy syılyǵynyń laýreaty, «Nur Otan» partııasy janyndaǵy «Mıras» keńesiniń múshesi.