Ortalyq Azııa úshin tarıhı oqıǵa

Bul kelisim Qazaqstan, Túrikmenstan jáne О́zbekstan arasyndaǵy memlekettik shekaralardyń halyqaralyq-quqyqtyq resimdeý kezeńi aıaqtalyp, ózara syılas­tyq­tyń, teńdiktiń jáne aýmaqtyq tutastyqtyń berik dińgegi qalanǵanyn bildiredi. Qol qoıý rásimi aıaqtalǵannan keıin Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov jýrnalısterge: «Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev táýel­sizdigimizdiń alǵashqy kúninen bastap memlekettik shekaranyń delımıtasııasyn birinshi kezekke qoıǵan. Shyn máninde bul memlekettiń jaýapty qurylymy men qaýipsizdiginiń máselesi bolyp tabylady. Búgin qol qoıylǵan úsh jaqty kelisim, negizinen, Ortalyq Azııa úshin tarıhı oqıǵa bolyp tabylady, sebebi ol úsh memlekettiń shekaralaryn quqyqtyq resimdeýdi qorytyndylaıdy», dedi.

 Qol qoıý rásimi Samarqan qalasynda Birikken Ulttar Uıymynyń «Ortalyq Azııa: tarıhy bir, bolashaǵy bir, tu­raqty damý men ózara órkendeý jolyndaǵy yntymaqtastyq» atty halyqaralyq konferensııasy aıasynda ótti.

Buryn Qazaqstan Túrik­men­stanmen jáne О́zbekstan Res­pýb­lıkasymen shekaralar bo­ıynsha ekijaqty deńgeıde ýaǵdalastyqtarǵa qol jet­kizgen bolatyn. Qazaqstan Res­pýblıkasy men Túrikmenstan arasyndaǵy «Qazaqstan–Túrik­menstan Memlekettik shekarasyn delımıtasııalaý jáne ony demarkasııalaý úderisi týraly» kelisimge 2001 jylǵy 5 shildesinde, Qazaqstan Respýb­lıkasy men Túrikmenstan arasyndaǵy «Qa­zaqstan – Túrikmenstan Mem­le­kettik shekarasyn demar­kasııalaý týraly» ke­li­simge 2017 jylǵy 18 sáýirde, Qa­zaq­stan Respýblıkasy men О́zbekstan Respýb­lıkasy arasyn­daǵy «Qazaqstan – О́zbek­­stan Memlekettik shekarasy týraly» ke­lisimge 2001 jyl­ǵy 16 qarashada, «Qazaq­­stan – О́zbekstan memlekettik shekara­synyń jeke ýchaskeleri týraly shartqa» 2002 jyly 9 qyrkúıekte qol qoıylǵan.

Memlekettik shekaralardy quqyqtyq resimdeýdi aıaqtaý halyqaralyq normada osylaı – túıisý núktesine qol qoıý dep qabyldanǵan. Bul barlyq qol qoıýshy jaqtardyń bir sheshimge kelip, ózara máseleler tolyqtaı qarastyrylyp, sheshimin tapqanyn bildiretin qujat. Mysaly, buǵan de­ıin de Qazaqstan Qytaı Ha­lyq Respýblıkasymen, Qyrǵyz­stan­men memlekettik shekara­lardyń túıisý núktesi týraly kelisimge qol qoıǵan. Bul qujat 2000 jylǵy 17 mamyrdaǵy zań­men ratıfıkasııalanǵan edi. Al myna qujat kezekti kórshi­lerimizben túıisý núktesine qol jetkizip otyr.

Osy jolǵy Samarqanǵa jasaǵan saparynda Qazaqstan Syrtqy ister mınıstri Qaı­rat Ábdirahmanov óziniń qyr­­ǵyzstandyq, tájikstandyq, túrikmen­standyq jáne ózbek­standyq áriptes­terimen 2018-2019 jyldarǵa arnalǵan syrt­qy ister mınıstrleri ara­syn­daǵy Ortalyq Azııada­ǵy yntymaqtastyq baǵdarla­masyna da qol qoıdy. Bul qu­jat aımaq elderi SIM-deriniń ózara baılanystaryn keńeıtý men syrtqy saıasattaǵy is-áre­ketterin úılestirýdi kózdeıdi. Sonymen qatar mınıstrler kezdesýlerin sapaly daıyndap, olardy mazmundy istermen tolyqtyrýdy qarastyrady.

Yntymaqtastyq baǵ­dar­lamasy qaýipsizdik, saýda-ekonomıkalyq, ınves­tı­sııa­lyq, sý-energetıkalyq, máde­nı-gýmanıtarlyq salalardaǵy ózara is-qımyldy damytý boıynsha kelisilgen pozısııa men usynystar daıyndaýdy da kózdeıdi. Sondaı-aq, Ortalyq Azııa memleketteriniń SIM basshylary halyqaralyq ózekti máselelerdi qarastyrýdyń kún tártibine, sonymen qatar halyqaralyq jáne aımaqtyq halyqaralyq uıymdar sheń­berinde ózara is-qımyl jasaýǵa kelisti.

Atalǵan konferensııada sóılegen sózinde Syrtqy ister mınıstri Q.Ábdi­rah­manov Qazaqstannyń Ortalyq Azııa men Aýǵanstanda aımaqtyq beı­bit­shilik, qaýipsizdik jáne yn­tymaqtastyq zona­synyń úlgi­sin qurýdy qalaıtynyn jet­kizdi. «Osydan 25 jyl buryn Qazaqstan óz Táýel­sizdigin alǵan kúninen bas­tap Prezıdent Nursultan Nazarbaev aımaq­taǵy barlyq mem­leketterdiń múddeleri men úmit­terin eskergen aımaqtyq ınte­grasııa saıasatyn belsendi túr­de ilgeriletip keledi. Bú­gin­gi tańda bul prosess jańa­sha qar­qyn alýda, ony aımaq­tyq bar­lyq deńgeıdegi baı­la­nys­tardyń kó­beıýi kórsetip otyr», dedi mınıstr óziniń sózinde.

Bul kezdesýge Ortalyq Azııa Syrt­qy ister mınıstrlerinen basqa Aýǵan­stannyń, Iran­nyń syrtqy saıasat vedom­stvo­lary­nyń basshylary, EO joǵar­ǵy ókili Federıko Moge­rını, BUU, ShYU, EQYU, TMD jáne basqa da halyq­ara­lyq uıymdardyń hatshy­lyq­tary­nyń basshylary qatysty.

Qatysýshylar nazary­na, sondaı-aq Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Prezıdentiniń basta­masymen qolǵa alynǵan As­tana ha­lyq­aralyq qarjy or­ta­lyǵy men EKSPO-2017 halyq­aralyq kórmesiniń aıasyn­da qurylǵan jasyl tehnologııa­lar jónin­degi halyqaralyq ortalyq týraly da aıtyldy.

Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»