Mereıiń ústem bolsyn, Merı!

Alaıda Bol­ga­rııadan bir top maman kelgenin es­tigen soń, jumysyn kórgimiz kel­di. Jaqyn arada múmkin bolma­dy. «Astana» túsinigi birtúrli, tár­tibi qatal komanda eken. Ras, sál keıinirek, ashyq jattyǵýyna qa­tystyq. О́zi oqshaý turdy. Kisi ja­tyr­qaıtyn sekildi. Kómekshilerin sózge tarttyq. Bolgarııanyń fýtbol mektebi týraly aıttyq. Aty ańyzǵa aınalǵan oıynshylaryn eske túsirdik. Sol kezde Permde má­tel shyqqan. «Bolgarsyz «Amkar» «Amkar» emes», degen. Sony aıtyp, kúlistik. Ivelın Popovty maqtadyq. Sosyn... 

Sosyn qyzyq boldy. Tasqamal qorǵaýshy Svetanov týraly aıta bastadyq. Qasymdaǵylar kúledi. Álem chempıonatynda tórtinshi oryn alǵan Bolgarııa quramasynyń sapyndaǵy qorǵaýshy edi ǵoı. Sol jaqtaǵy kómekshi sylq-sylq etedi. Ekinshi bireýi sybyr etti. «Eger Sanko týraly aıtyp tursańyz, ol osy ǵoı», – dep Sanko Svetanov. Bol­garııanyń birneshe dúrkin chempıony dál qasymyzda tur eken. Túrin umyttyq. Álde ózgergen. Esim-soıy tústelgennen keıin ǵana shy­ra­myttyq. Stoılov týraly Sankodan suradyq. «Talap qoıa biletin, tabandy bapker. «Astanany» bıikke alyp shyǵady áli». Tilshilerge berilgen ýaqyt aıaqtaldy da, syrtqa betteýge týra keldi. Biraq Stoılovty taný sabaǵy jalǵasa berdi.

Merı. Nemese, Stanımır Stoı­lov. Tilshilik ǵumyrdaǵy biz nazar aýdarǵan bapkerdiń biri osy kisi. Fýtbolǵa degen kózqarasymyz ortaq bolǵanymen, pikir qaıshylyǵy oryn alyp, kelispeı qalatynymyz bar. Ol óz keýdesiniń bıiginen bizge kóz tastaıdy. Biz osy bir sport túrin óner sanaǵannan keıin, komandasyn zertteımiz. Birde Stoılov mys­qyl­dady: «Ekeýmiz eki bólek match kór­gen sekildimiz». Joq, Merı! Biz­der bir ǵana oıyndy qara­dyq. Siz alań jıegindegi bapker oryn­ta­ǵynan. Bizder press-lojada. Jáne ekeý­miz de oıynǵa maman retinde úńil­dik. Bapker – siz, biz – sport til­shisi edik. Siz menen kóbirek bile­siz: óz komandańyzdy, qoıylǵan maq­sat, ustanǵan taktıkańyzdy. Biz, kó­birek úńilemiz: sizge, siz ar­qy­ly komandańyzdyń oıyn órnegin tanýǵa. Iá, komandańyzdyń is-qı­myly arqyly sizdiń jattyq­ty­rýshylyq qabiletińizge boılaımyz. Esińizde shyǵar. Esińizde ǵoı! «Astana» «Makkabıdi» qabyldaǵan kún. Patrık Tvýması men Jýnıor Kabananga qos-qostan gol soǵatyn kez she? Match sońynan keıingi bas­pasóz máslıhatynda bizdiń taraptan qoıylǵan suraq esińizde me? Bylaı dedik. «Siz, Stanımır Stoılov, biz tanyǵan myqty bapker qa­taryndasyz. Dál qazir sizge jetetin jat­tyqtyrýshy joq dese de bolady, biz­diń elde. Sizge degen qurmetim de erekshe. Endi suraqqa kósheıin. Keshe fýtboldyń omaqasqanyn kórdim, men. Ázerbaıjanda. «Qarabah» pen «Atletıko» osy bir keremet oıyndy tunshyqtyrdy. Búgin sol tunshyǵý jalǵasqan sekildi. Oıynnyń alpysynshy mınýtynan keıin. Ras, «Astana» ustanǵan taktıka sol, bálkim. Ony tanyp turmyz. Biraq biz maqtaǵan maman retinde aıtyńyzshy, álgi sońǵy jarty saǵatqa qandaı anyqtama berýge bolady?».

Shyn máninde jaýap joq bolatyn. О́z qolyn ózi kesetin kisi kezdese me, qazir? Tipti ol tym shynshyl ári talapshyl bapker bolsa da. Ja­ýa­by mynaý: «Men sizdi túsingen joqpyn. Eger «Makkabı» oınamaı turyp alsa, meniń sharýam qansha. Tórt goldan keıin shabýyldaý bizge qajet emes edi». Elge qajet edi ǵoı. Jan­kúıerlerge. Fýtbol mamandaryna. Kerek deseńiz, jylnamaǵa. Qu­laqqa urǵan tanadaı turyp qalǵan «Mak­kabıdi» ábden «sabaýǵa» bola­tyn edi. Goldy taý etip, úıip. My­saly, Maýrıno. Jurt biletin Joze she? Shákirtterine tapsyrmany tógip beredi eken. Oıyn kezinde. Únemi sha­býyl­da júrý. Qorǵanysty shege­lep tastaý. Sosyn meılinshe gol soǵý. «Júzge jetkizseń de, júz birin­shi goldy talap etetin bapker, ol», desedi shákirtteri. 

Dmıtrıı Alenıchevtiń aıtqany bar. «Eger bizder balabaqshamen joldastyq kezdesý ótkizsek te barynsha kúsh salyp oınaýymyzdy talap etetin shyǵar. Qatelik jibermeı, múmkindikti túgel paıdalanyp, dop sanyn myńnan asyrýdy tapsyrady». Durys. О́ıtkeni ol kásibı bapker. Sondyqtan da tizginin ustaǵan komandasy kemeldenip shyǵa keledi.

Stanımır Joze emes. Ol – Stoı­lov! Stoılovtyń óz ustanymy bar. Múmkin, Stanımır de sondaı túsi­nikte, biraq kósile almaıdy. Qoly qysqa. Joze sekildi jıyrmadan astam úzdik oıynshysy joq. Múmkin emes-aý. Shyndyq. «Astananyń» qu­ramyn qarańyzshy. Maýsym júgin ar­qalaǵan 13-14 fýtbolshy. Shymyr eken. Shydady. Jaraqat alǵandary qan­shama! Qatarǵa tez qosylyp otyr­dy. О́ıtkeni bapker úshin otqa túsýge daıyn edi. Stanımırmen til ta­bysýǵa tyrysty, olar. Stoılov oıyn­shylarǵa jaltaqtaǵan joq. De­mek, qıturqydan ada. Fýtbolshy al­dynda ary taza. Foksı Ketevoama degen oıynshy boldy. Jyldar bu­ryn. «Astanany» alǵa jetele­gen jigitterdiń biri edi. Kenet «naý­qas­tanyp» qaldy. «Juldyzdy» aýrý. «Juqpaly» dep oılady ma, Sta­nımır Foksıden bas tartty. Sa­lystyrý úshin, sol kezdegi Foksı, «Realǵa» Krıshtıaný qanshalyqty qajet bolsa, «Astanaǵa» sonsha­lyq­ty kerek edi. Bas bapker basyn shaı­qap otyryp aldy. Sheshim qa­byl­dandy, «Astana» Ketevoamasyz kún kórip keledi. Endi birde Tvý­ması taı­rańdaı qaldy. Oıyn ótedi, ol joq. Kelesi kezdesýde de negizgi qu­ramnan tys qaldy. Baspasóz más­lı­hatynyń birinde saýal tastadyq. «Stanımır, myrza! «Astana» myqty oıynshylarǵa zárý komanda. Biz ta­ny­ǵan myqty Patrık edi. Ol qazir alań­nyń shetinde kóbirek júredi. Match­qa aralasa almaı. Ne­ge odan jeridik?». «Siz fýtboldy kóp túsine bermeıtin sekildisiz». «Qaı­ta, sol fýtbolyńyzben tynys­taı­tyndardyń biri edik. Oń qanattan tap beretin, ekpindi oıynshyny, eki aıaǵymen birdeı tebetin mergen fýtbolshyny zapasta, ıá, ıá, qapasta ustaǵanyńyz qalaı?». «Qapas deısiz be. Tvýması fýtbolǵa tyńqııa toıyp alǵan desem she?» «Onda bir-birimizdi túsine bastaǵanymyz». Qysqa dıalog osylaı órildi. Stanımır bizdiń de fýtboldan habarymyz bar ekenin ań­ǵarsa kerek. Aldymen suraqtan sytylyp shyǵýǵa tyrysty. Sosyn tordy myqtap qurǵanymyzdy eskerdi. 

Taǵy birde. «Astana» chempıon­dyqqa jaqyndady. Oıynshylar taǵy tapshy. Kezekti qarsylasyn kelis­tirip utyp jatty. Sharshaǵandaryn almastyratyn fýtbolshy joq. Qo­salqy quramda kileń jastar. Match­tan keıin suradyq. «Stanımır-oý, esep jaqsy edi, anaý jastardy shyń­dap alýǵa bolmady ma?». «Olar er­teń myqty oıynshy bolatynyna senimdimin. Biraq ázir shıkileý. Áıt­pese meniń mıyma kirmedi deısiń be?». Tekserip, kórdi. Sál keıin. El ký­bogy jolyndaǵy jarysta. Taldy­qor­ǵanda, «Jetisýǵa» qarsy saldy. Byt-shyt bolyp utyldy. Kelgennen soń, kezekti matchtan keıin kózimen bizdi izdedi. Tabyla kettik. Sosyn aıtty. «Olar pisip, jetilse baıaǵyda salatyn edik qoı, fýtbol maıdanyna. Túsinbeımin. Túk túsinbeımin. О́mir boıy múmkindik izdeı me? Nege paıdalanbady, osyny uqpaımyn». Biz ony túsinip otyrdyq. Bapkerdiń jan-dúnıesin. Jetektep júretin tazy eske tústi. Túlki almaıtyn. Esim-soılaryn tústeýdiń qajeti az. Ke­rek etkender tarıhtan taýyp alady. Match protokolyna úńil­se jetkilikti. Stanımır sál-sál qajyǵan. Nemese álgi oıynshylarǵa degen senimi álsiregen. Áıtpese olar­dy da shynyqtyratyn edi. Olar­dy da deıtinimiz, talaıdyń ba­ǵyn ashqan bapker ǵoı. Kelispeısiz be? Keshirińiz. Stoılovqa deıingi Serik­jan Mujyqovtyń oıyn órne­gin saralańyz. Nemese Jýnıor Kaba­nangany. Iá, ıá. Qazir ǵoı, Jý­nıor tepken dop golǵa aınalady, keýdesimen toqtatqany qandaı keremet! Ras, keıde urymtal tustaǵy áriptesin kórmeı qalady. О́zi adam balasyn bıikke umtyldyratyn senim eken ǵoı. Stoılov Jýnıorǵa sendi. Sáttilikke de baılanysty. Kongo Demokratııalyq Respýblıkasy Af­rıka kýbogyn sarapqa salatyn bo­lyp, jan-jaqtaǵy jibi túzý oıynshylaryn el týynyń astyna jınady. Sheberlikterin baıqap kórý úshin. Jýnıor da bardy. Biraq negizgi quramnan syrt qaldy. Endi Astanaǵa qaıtaıyn degende qurama bapkerleri keri shaqyrady. Bir oıynshy jaraqat alǵan eken. Sonyń ornyn basý úshin. Kurlyq Kýbogy jolyndaǵy jarysqa qatysady. Gol soǵady. Mártebesi ósedi. Qur­metke bólenedi. Qazaqstanǵa kelgennen keıin fýtbolǵa basqasha kirisedi. Qazir «Astananyń» beldi shabýylshysy. Bylaısha aıtqanda Stoılov ashqan talanttyń biri. Dıdar Jalmuqanǵa tańdaý túskende ishimiz jylyǵan. Biraq qasynda kóp ustamady. Jalǵa berdi. Jaqtyrdy, jaqtyrmady, ol jaǵyn ózi biledi. Ivan Maevskııdi shaqyrdy. Orta­lyq jartylaı qorǵaýshy bapker úmi­tin aqtady. Transferde múlt ket­peıtinin ańǵaryp otyrmyz. Aqı­qa­ty mynaý, eger dál osy quram ózge jat­tyqtyrýshynyń qolynda bol­ǵanda ózgelerden bir bas uzap shy­ǵýy neǵaıbyldaý dúnıe. Tipti top jarý da ekitalaı. Birneshe oıyn­shysy jan-jaqqa tarady ǵoı. Úsh-tórteýi «To­bylda» júrdi. Japyryp, oınady ma? Joq! Eki-úsheýi «Ordabasy» bardy. Stanımır sheberligi shabandaý, oıyny aqsaý aldynda tur­ǵan ji­gittermen top jaryp júr. Nege? Sebep kóp. Sonyń ishindegi mańyz­dysy – ol oıynshylarmen bir tilde sóılesedi. Jarys tilinde, namys tilinde. Komandasyn qaıraı alady. 

«Astana» dopty jaqsy ustaıdy, qos qanattan tyqsyrady, ortadan atoı salady, osynyń bári oqýy jaqsy komandanyń oıyn órnegi. Fýtboldaǵy árbir match – qoıylym. Ssenarıı jazylady, oryndaýshylar tańdalady. Eń bastysy, oryndaýshylar qoıýshynyń tapsyrmasyn tyńǵylyqty oryndaýy shart. Sonda oıyn júredi. Stanımır oıyn qoıa alady. Biz biletin Beskov sekildi. El tanyǵan Romansev sııaqty. 

О́kinishke qaraı Stoılov shá­kirt­­terin qalaı qaıraıtyny bizge beımálim. Málim bolǵany, oıynshy­lary alańǵa atylyp shyǵady. Qar­sylastaryn birden qyspaqqa alady. Qandaı deńgeıdegi komanda kez­desse de. Qoryqpaıdy. Stoılov solaı úıretken. Qaımyǵý joq. So­syn qaıǵyrý joq. Múmkindikti múlt jibergender jer tepkilep, jata ket­peıdi. Qaıta jyldam qorǵa­nys­qa kómekke keledi. Sosyn qaıta sha­­býyldy óristetedi. Alańdy qa­laı kóredi! Bul endi taktıkalyq dá­ris­terdiń jemisi. Berdyev saǵattar boıy taktıkadan dáris oqıdy eken. Karlo Anchelottı tipti oıynshylardy qoldarynan jetektep júrip, óz ustanymyn jetkizetin kórinedi. Sta­nımırdiń tásili bizge belgisiz. Biraq komandasy jaqsy oınaıdy. Demek, oıyn-órnegi qoıylǵan. Byl­tyr «Astana» qatarynan úshinshi ret chempıon atandy. Marapattaý rási­mi aldynda bas bapkerdi izdedik. Suhbat alý kerek. Stanımır sur­la­nyp alypty. Kisikıik. Mık­rafon tosyp edik. Tyrjıdy. Jaq­tyr­maǵany. «Jınalyńdar, báriń, sosyn kóremiz», dedi. Keýdeden esh­kim ıterip kórmegen. Máskeýde, Va­lerıı Lobanovskıı de. Irakta, Pa­vel Sadyrın de. Tyz ete qaldy. Ba­symyz ba, júregimiz be. Kúldik. Stoılov – batyr, Stoılov – jeńim­paz. Biraq qarapaıym emes. Basy­nan sóz asyrmaıtyny baspasóz máslı­hat­tarynda baıqalatyn. Búgin tipti ekilenipti. Chempıondyqtyń býy bolar. Suhbat alyndy, efırge berildi. Qoldanystaǵy suraqtar, jattandy jaýaptar... 

Merı endi tórt dúrkin chempıon. Qazaqstan birinshiliginde. Baspasóz máslıhatyna berilgen bólmeniń esigin erine ashty. О́ń joq. Tap bir soǵystan jeńilip qaıtqan qoldyń sardary sekildi. Sarań sóıledi. «Bir jylǵy jospardyń jemisin kórdik. Iаǵnı biz tańdaǵan jol durys eken. Aıtyp júrdik qoı. Durys sheshimder qabyldappyz. Maýsym sátti ótti. Eń­bek zaıa ketpedi. Jigitterge myń alǵys. Dárigeri deısiz be, maman­dar­dyń bárine rahmet. Bári de maq­taý­ǵa laıyq. Qurmetke de. Sosyn syıa­qyǵa da laıyqty. О́kinishke qaraı syıaqy alý muń bolyp tur. Tipti byl­tyrdan qalǵan qaryzdar bar. Oıyn­shylar «qyńq» etken joq. Ja­syl alańda qaırat kórsetti. Ma­ǵan áli kelisim-shart jaıly «As­tana­dan» usynys túsken joq. Shaqy­ra­tyndar kóp. Bir toqtamǵa kelmedim».

Aıtylǵan sózderdiń uzyn-yr­ǵasy osy. Oılanyp qaldyq. Tórt dúr­kin chempıonnyń aıdarynan jel esip, ezýinen kúlki tógilý­shi edi ǵoı. Ol oıly kózderin ári-beri aýda­ryp, astyńǵy erindi ústin­giniń ústine qoıyp, tuman keshti. «Er­tisti» baptaǵan Veretnovtiń aıt­qany bar edi. «Bizderdi jumystan shy­ǵar­maıdy, alyp tastaıdy. Sondyqtan da taǵdyrymyz ózgeshe». Alǵyspen ketken bapker az. 

Merı myqty. Bolgarııada da bap­taǵan komandasyn bıikke shy­ǵardy. «Astananyń» atyn tarıh tasyna san márte qashady. Eýro­panyń eń úzdik koman­dalarynyń ady­myn ashtyrmaǵan komanda jattyq­tyrýshysy syrttaı syılas jum­baq jan retinde bizdiń jady­myzda qalady. Ekeýmiz eki túrli tú­si­­niktegi adamdar bolsaq ta fýt­bol­ǵa degen kózqarasymyz uqsas sııaqty. Mereıiń ústem bolsyn, Merı! 

Amangeldi SEIITHANOV,
jýrnalıst