Úlken aǵataılarymyz tender oınap júretindikten, balalar zardap shegip otyrady. Osyny túbegeıli sheshý kerek», dep qynjylǵany da umytyla qoıǵan joq. О́kinishke qaraı, óńirlerde memlekettik satyp alýǵa baılanysty zań buzýshylyqtar áli de azaımaı otyr.
Mysaly Ońtústik Qazaqstan oblysynda 2017 jyldyń 10 aıynda júrgizilgen kameraldyq baqylaý boıynsha 83 995,7 mıllıard teńgeni quraıtyn 3585 lot boıynsha zań buzýshylyq anyqtalǵan. Búgingi tańda departamenttiń 10 habarlamasy boıynsha 2 mekemeniń esepshoty jabylǵan. Jyl basynan beri jalpy 15 mekemeniń esepshoty jabylyp, 27 ákimshilik quqyq buzýshylyq hattamasy toltyrylǵan, 88 memlekettik qyzmetkerge ákimshilik shara qoldanylǵan.
Jýyrda Qarjy mınıstrligi Ishki memlekettik aýdıt komıtetiniń Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha ishki aýdıt departamenti bıylǵy jyldyń 10 aıynda memlekettik satyp alý salasynda júrgizilgen kameraldyq baqylaýlardyń nátıjeleri boıynsha semınar ótkizdi. Osy semınarda aýdıtorlar birqatar kemshilikterdiń betin ashty. Derekterdiń toqeterin aıtsaq, memlekettik satyp alýdy uıymdastyrýda zań buzýshylyq kóp, tender ádil ótpeıdi. Bir merdigerdiń múddesin qorǵaý úshin, básekeles kompanııalardy tenderden taıdyrý úshin negizsiz talaptar qoıatyndar bar. Atalmysh departament basshysy Batyrbek Kósherbaı semınarda zań buzýshylyqtarǵa qatysty Saıram, Saryaǵash, Qazyǵurt aýdandary, Shymkent qalasy boıynsha birneshe mysaldar keltirdi.
Naqtyraq aıtsaq, Saıram aýdandyq ákimdigi jarııalaǵan qurylysqa qatysty tenderlerde «A stroı proekt» kompanııasy 15-ten astam lot boıynsha jeńimpaz dep tanylǵan. Al tekserý barysynda 10 konkýrstyń zańǵa qaıshy ótkeni anyqtalypty. Departament tarapynan zań buzýshylyqty joıý jóninde usynys berilgenimen, ákimdik oryndamaǵan. Usynys oryndalmaǵan soń qurylys bóliminiń esepshoty jabylady. Ákimdik osydan keıin sot tóreligine júgingen. Sot departamenttiń talabyn oryndy dep tabady. Alaıda ákimdik buǵan da kelispesten, oblystyq sottyń apellıasııalyq alqasyna shaǵym bergen. Osy arada aýdan ákimdigi ne sebepti shapqylap júr degen zańdy suraq ta týyndaıdy. Departament basshysynyń aıtýynsha, ákimdik tórt aı ýaqytyn sarp etkenimen, qurylys bóliminiń esepshoty áli kúnge ashylmaǵan. О́kinishtisi sol, bólingen qarjy ıgerilmedi.
Dál osyndaı jaǵdaı Saryaǵash aýdanynda bilim berý nysandaryn kúrdeli jóndeý úshin jarııalanǵan tenderlerde de oryn alypty. Aýdıtorlardyń aıtýynsha, ákimdik áý bastan-aq zańǵa qaıshy áreketke barǵan. Tenderdi zańǵa sáıkes bilim bólimi emes, qurylys bólimi ótkizgen. Onymen turmaı, konkýrs úsh aıdan astam ýaqytqa kesh jarııalanǵan. Tekserý barysynda zańsyzdyq anyqtalyp, ony qalpyna keltirýge usynys beriledi. Alaıda jaýaptylar talapqa moıynsuna qoımapty. Nátıjesinde qymbat ýaqyt bos áýremen ótip, qyrýar qarjy ýaqtyly ıgerilmedi.
Memlekettik satyp alý konkýrsyn ótkizýshiler arasynda qısynsyz talaptar qoıatyndary da bar eken. Mysaly Shymkent qalasynyń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq bólimi qaladaǵy «Ulaǵat» shaǵyn aýdanyn gazben qamtamasyz etý jumystaryna tender ótkizedi. Jobanyń saraptamalyq qujattarynda bul jumystarǵa 41 tehnıka men qural-jabdyq talap etilgen. Biraq tapsyrys berýshi men uıymdastyrýshy tenderdi jarııalaǵan kezde qatysýshylardan 87 tehnıka talap etken. Saıram aýdandyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq bólimi de Qasymbek datqa aýylynda gaz qubyry jumystaryn júrgizýge jarııalaǵan tenderde jobadaǵy 30 tehnıkanyń ornyna 87 tehnıkany talap etken. Al Qazyǵurt aýdandyq qurylys bólimi mektepterge gaz qubyryn tartý jumystaryna jarııalaǵan tenderde kóshedegi gazdy kirgizý úshin 54 tehnıka talap etipti. Mektep pen negizgi gaz qubyry arasyndaǵy ári ketse 500 metrlik jerge qubyr tartý úshin 54 tehnıkany talap etýdiń qandaı qajettilikten týyndaǵany beımálim.
Alaıda mundaı talaptardyń astarynda belgili bir múdde jatqan sekildi. Olaı deıtinimiz, Báıdibek aýdandyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq bólimi Aqbastaý aýylyna gaz qubyryn tartý úshin jarııalaǵan tenderinde de qatysýshylardan 32 tonnalyq mosylyq krannyń bolýyn talap etken. Sóıtip uıymdastyrýshylar 18 áleýettik ónim berýshini shettetip, bireýin jeńimpaz dep tapqan. Qajet emes tehnıkany talap etýdiń mánisi osynda jatqan sııaqty. Osy «tásildi» Shymkent qalalyq ákimdiginiń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq bólimi de qoldanypty. Bólim qalanyń ortalyq kóshelerindegi avtobýs aıaldamalaryn ornatý úshin jarııalaǵan tenderinde qatysýshylardan 85 tehnıka talap etip, onyń ishinde 100 tonnalyq shynjyr tabandy tehnıka bolýy shart ekenin kórsetipti. Ishki aýdıt departamentiniń basshysy B.Kósherbaıdyń aıtýynsha, tenderge qatysý kezinde áleýetti ónim berýshiler taýardy belgili bir mekemeden alatyny týraly sertıfıkat tapsyrady. Jeńimpaz bolǵan soń bul ýádelerin umytyp, jalǵan qujat ótkizetinderi de bar eken.
Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»
