Bul, ásirese, elimizde mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi engizilgeli ótkir sezile túskendeı. Qazaqstandyq medısına salasyn qarjylandyrý máselesi tek mınıstrliktiń ǵana emes, densaýlyǵy úshin alańdaıtyn kez kelgen azamattyń bas qatyrar máselesine aınalyp keledi. «Turǵyndarǵa medısınalyq kómek kórsetý úshin qansha qarjy kerek?», «Eger mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesin engizbese, bıýdjet qarjysy densaýlyq salasyn qarjylandyrýǵa jete me?» degen sekildi saýaldarǵa jaýap izdeý maqsatynda Almatyda qoǵamdyq talqylaý ótti. Medısınalyq saqtandyrý qorynyń basqarma tóraǵasy Elena Bahmýtova bastaǵan ekonomıka jáne densaýlyq saqtaý isiniń sarapshylary osy saýaldarǵa jaýap izdep, ózara pikir talastyrdy.
Densaýlyq salasy kúni búginge deıin tolyǵymen respýblıkalyq bıýdjet esebinen qarjylandyrylyp keldi. Medısına salasynyń shyǵyny jyl saıyn mıllıondap artyp otyrady. Biraq osy surnysty tolyq qanaǵattandyrýǵa, tıisinshe qarjy bólýge bıýdjettiń shamasy jete bermeıdi. Jyl ótken saıyn densaýlyqqa bólinetin qarajat kemip otyrǵany sondyqtan. Sarapshy Serik Táńirbergenovtiń sózine qaraǵanda, 2016 jyly Qazaqstan densaýlyq saqtaý salasynyń jalpy shyǵyny 1 mlrd 604 mln teńge bolǵan. Damyǵan memleketterdi aıtpaǵanda, ekonomıkalyq deńgeıi bizdikimen shamalas elderdiń ózi ishki jalpy óniminiń 6,3 paıyzyn densaýlyq júıesine berip otyrady eken. Bizdiń elde 2016 jyly ult saýlyǵyn saqtaýǵa bólingen qarjy kólemi 1,6 trln teńgeni quraǵan bolsa, 2017 jyly ol 1 trln teńgege de jetpeı qalǵan. Saldarynan densaýlyq saqtaý júıesine jumsalatyn jalpy shyǵynnyń 40 paıyzǵa jýyǵy azamattardyń qaltasynan shyǵyp otyr. «О́tken jyly densaýlyq saqtaý salasynyń shyǵyny IJО́-niń 3,4% quraǵan bolatyn. Bul Afrıka elderiniń deńgeıimen birdeı. Onyń eki paıyzyn memleket bólse, qalǵany azamattardyń qaltasynan shyǵatyn shyǵyndar», deıdi sarapshy.
Mınıstrlik málimetine súıensek, kepildendirilgen tegin medısınalyq kómekke 451 mıllıard teńgege jýyq (38 paıyz) qarajat jetispeıdi. Atap aıtar bolsaq, stasıonarlyq kómek 61 mlrd teńgege, konsýltatıvtik-dıagnostıkalyq qyzmet 51 mlrd teńgege, ambýlatorlyq deńgeıde dári-dármekpen qamtamasyz etý salasy 41,9 teńgege, onkologııa qyzmeti 37 mlrd teńgege zárý. Saldarynan emhanalarda uzyn-sonar kezek paıda bolady. Ásirese, salalyq dárigerlerdiń tapshylyǵynan kezek kútip sharshaǵan jurt aýrýy janyna batqanda jeke menshik sektordyń kómegine júginýge májbúr.
Jalpy, jıynǵa qatysýshylar kezek pen dáriger tapshylyǵy máselesiniń de salany qosymsha qarjylandyrý kózderin izdeýge ıtermeleıtin faktorlarǵa jatatynyn atap ótti. «Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» KEAQ basqarma tóraǵasy Elena Bahmýtovanyń aıtýynsha, qor kelesi jyldan bastap kepildendirilgen tegin medısınalyq kómek paketiniń operatory qyzmetin atqarmaq.
«Buryn kepildendirilgen tegin kómekke bólinetin qarjy ártúrli deńgeıdegi bıýdjetterden bólinetin bolsa, keler jyldan bastap ol respýblıkalyq bıýdjette shoǵyrlanady. Biraq basty artyqshylyq nede? Buryn bıýdjetten bólingen qarjy memlekettik tapsyrys alǵan densaýlyq nysandaryna bólip beriletin. Jalpy, qarjyny retteý júıesi bólingen resýrsty taratyp berýge negizdeldi. Tarıftiń ózi durys eseptelgen joq. Saldarynan aımaqtar arasyndaǵy tepe-teńdik buzyldy. Medısınalyq kómektiń bir ǵana túriniń ózi ártúrli tarıfter boıynsha qarjylandyryldy. О́ıtkeni qarjy ár óńirdiń bıýdjetine qaraı bólindi. Al, ár aımaqtyń múmkindigi ártúrli. Qazir bizdiń aldymyzda turǵan úlken máseleniń biri osy. Saqtandyrý qorynyń maqsaty tarıfke qatysty usynystar ázirlep, Densaýlyq saqtaý mınıstrligine usyný. Biz tym bolmasa sol tarıfterdiń barlyq jerde birkelki bolýyn qamtamasyz etkimiz keledi. Ekinshi, medısınalyq kómektiń qoljetimdiligi máselesi. О́kinishke oraı, bizde is júzinde medısınalyq kómek qoljetimdi emes. Bul da bir ushy qarjylandyrý deńgeıine kelip tireletin másele», deıdi qor basshysy.
Al, «Strategııa» áleýmettik jáne saıası zertteýler ortalyǵynyń prezıdenti Gúlmıra Ileýova engizilip jatqan jańa reformanyń jumysyna baılanysty eshqandaı áleýmettik zertteýdiń júrgizilmegeni týraly aıtty. Basqa uıymdardyń derekterin paıdalanýǵa, ár jerden úzip-julynǵan júıesiz aqparat berýge qarsy ekenin bildirdi. Osylaı dese de, G.Ileýova halyqtyń áleýmettik saýalnamaǵa jaýap berýden bas tartatynyn, sarapshylardyń zertteý jumysyna salǵyrt qaraıtynyn nemese qatysýǵa jalqaýlyq tanytatynyn joqqa shyǵarmady. Sondaı-aq sarapshy maman zertteý nátıjeleri kórsetip otyrǵandaı, turǵyndardyń áli de bolsa jekemenshik klınıkalardan góri memlekettik emhanalardy jaǵalaıtynyn, olarǵa degen senimniń joǵary ekenine nazar aýdartty.
Serik Táńirbergenovtiń aıtýynsha, saqtandyrý júıesi álemdegi barlyq memleketterde tabysty jumys istep keledi. Qazir úkimet áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesin engizý merzimin eki jylǵa shegerý máselesin qarastyryp jatyr. Bul ne degen sóz? Iаǵnı 2018-2019 jyldary da densaýlyq saqtaý salasyna bólinetin qarjy ulǵaımaıdy degen sóz. Sondyqtan qor bıýdjetten bólingen qarjyny durys bólý máselesine den qoımaq. «Medısınalyq kómekti josparlaý prosesin túbegeıli qaıta qaraý qajet. Qor aldaǵy ýaqytta medısınalyq kómekti halyqtyń suranysyna, tutyný deńgeıine qaraı josparlamaq. Atap aıtqanda, ólim-jitimniń basty sebepkeri bolyp otyrǵan syrqattarǵa, aýrýdyń qurylymyna, halyqtyń jasy men jynystyq erekshelikterine mán beretin bolamyz», dep túsindirdi Serik Táńirbergenov.
Qarapaıym ǵana mysal: Qazaqstanda aýrýhanaǵa jatý kórsetkishi jyl saıyn artyp otyr. 2016 jyly bul kórsetkish 500 mln artyp, 2,8 mln deıin jetken. Onyń 70 paıyzy aýrýy asqynyp, ishki aǵza jumysy buzylýyna baılanysty jetkizilgender. Oǵan jyl saıyn tirkeletin 7 mln jedel járdem shaqyrtýyn qosyńyz. Al, ólim-jitim qurylymyna úńiletin bolsaq, bizde qaıǵyly jaǵdaılarǵa dýshar etetin syrqattardyń «úzdik» bestigi bar. Olar: júrek-qan tamyry aýrýlary, tynys joldarynyń aýrýlary, onkologııa, jaraqattar men as qorytý júıesiniń syrqattary eken. «Otandastarymyzdyń ólimine sebepshi bolatyn osy syrqattardyń tórteýi sozylmaly aýrýlar. Der kezinde anyqtasa emdeýge bolatyn dertter. Negizi, adam ómirin qııatyndaı syrqattar emes. О́kinishke oraı, dárigerge ýaqtyly qaralmaı, aýrýyn asqyndyrý saldarynan azamattarymyz jaryq dúnıemen qosh aıtysyp jatady», deıdi sarapshy.
Aıtýynsha, byltyr kóz jumǵan ártúrli jastaǵy 96 384 adamnyń 33 993-i, ıaǵnı 41 paıyzy qan aınalymy júıesi aýrýynan qaıtys bolǵan. 20 paıyzy, 16 453 syrqat, qaterli isik aýrýynan baqıǵa attanǵan.
Sarapshylar mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi tolyq qýatta jumys isteı bastaǵan soń emdeý mekemeleriniń de qyzmet kórsetý sapasy jaqsaryp, dárigerlerdiń jaýapkershiligi arta túsetinine senimdi.
О́kinishke qaraı, jurttyń basym bóligi jıyrma jyl burynǵydaı medısınany memleket qarjylandyra beredi, syrqattansa, tegin emdelemin degen oıdan arylmaı keledi. Búgingi qaıshylyqty pikirler de osy kózqarastan týyndap otyr. О́ıtkeni tegin em – densaýlyq kepili dep sanaıdy. Alaıda bulaı jasaý endigi jerde turǵyndardyń tutynýshylyq talabyn tolyǵymen jaba almaıtyn bolyp otyr. Barlyq kapıtalıstik memleketterdiń júıesinde on eki múshesi saý, densaýlyǵy kináratsyz adamdar syrqat adamdar úshin memleketke tólem jasaıtyny izgilikti is retinde qabyldanady. MÁMS – memlekettiń moınyna salmaq salýdan qutqaratyn birden-bir sanaly qadam. Aınalyp kelgende, densaýlyqtyń 10-15 paıyzy ǵana medısınaǵa baılanysty, qalǵany adamnyń óz qolynda.
«Ár adam óz densaýlyǵyna degen qarym-qatynasyn ózgertýi tıis. Tipti, deni saý azamattyń ózi jylyna kem degende bir ret dárigerge qaralyp, aýrýdyń aldyn alý sharalaryna kóńil bólgeni jón. Memleket tarapynan kepildik berilgen tegin medısınalyq kómek sheńberinde tekserýden tegin ótýge bolady. Mysaly, flıýorografııa, qan jáne nesep taldaýlaryn tapsyryp, qandaǵy holesterın men qant mólsherin, kóz ishi qysymyn teksertý qajet. Eger qandaı da bir aqaý tabylyp jatsa osy kepildendirilgen kómek sheńberinde tegin em-dom qabyldaýǵa bolady. О́ıtkeni kóptegen sozylmaly syrqattar atalǵan paket sheńberinde tegin emdeledi. Muny bir adam istese bilinbes. Al, eldiń bárin jumyldyrsaq ult densaýlyǵynyń jaqsarary sózsiz», dep qorytty S.Táńirbergenov.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
