Kógildir munarǵa oranǵan Taýrýs taýlarynyń etegindegi osy bir eldi mekenniń ejelgi ańyzdarmen tikeleı baılanysy bar ekenin estigende, eskilikti zattar men kóne buıymdardy jınap, saqtap otyratyn eski sandyqty kórgendeı qyzyǵyp qalasyz.
Endeshe, sol ańyzdardy búgin eske alyp, azdy-kópti áńgime shertýdiń reti kelip-aq turǵan sekildi.
...Erte, erte, ertede Aspendos koroliniń aı dese aýzy, kún dese kózi bar sulý qyzy bolǵan desedi. Oǵan alys-jaqyndaǵy jurttyń nazary aýyp, apyr-aı, qaı hanzadanyń baǵy janyp, mereıi ústem bolar eken desip, áńgime ete bastaıdy.
Sóıtip júrgende sulý qyzdyń ákesi jalpaq elge jar salyp, kimde-kimniń óneri asyp, eldi tańǵaldyrsa, qyzymdy soǵan beremin deıdi. Sol sol-aq eken, árkim óz kásibimen erekshelenip, kózge túsýge tyrysyp baǵady.
Áne, sol kezde qaladaǵy eki sáýletshi jigit basqalardan ónerin asyryp, el kádesine jaraıtyn tań-tamasha eki qurylys salady. Onyń biri – tas tuǵyrlarǵa ornatylǵan sýaǵar (akvedýk) bolsa, ekinshisi – tastan qalanǵan záýlim teatr ǵımaraty eken.
Bul eki qurylys ta elge qatty unapty. Birinen biriniń artyqshylyǵy da, kemshiligi de joq bolǵanǵa uqsaıdy. Biraq, ókinishke qaraı, koroldiń qyzy bireý-aq qoı.
Mine, osyny ári oılap, beri oılap basy qatqan korol álgi ekeýin saraıǵa shaqyryp alyp: «Aınalaıyn, sender ekeý bolǵanmen, qyzym jalǵyz. Sondyqtan, ózara kelisip, bólip alyńdar», deıdi.
Sol kezde taýdan qalaǵa sý alyp keletin tamasha qurylysty oılap tapqan sáýletshi jigit birden kelisip, «jaraıdy» degen eken. Al teatrdy salǵan sáýletshi jigit: «Qalaı deseńiz de, men sizdiń qyzyńyzdy ólimge qııa almaımyn. Baqytty bolsyn», dep bas tartypty.
Áne, sonda korol da óziniń túbegeıli sheshimin shyǵaryp: «Meniń qyzymdy shyn súıetin jigit osy!» dep, teatrdy salǵan jigitke beredi qyzyn.
Árıne bul ańyzdyń siz úshin de, biz úshin de aıtarlyqtaı jańalyq emes ekeni aıdan anyq, qymbatty oqyrman.
Sebebi, tól ańyzymyzda da bir balaǵa talasyp, tóbe bıdiń aldyna kelgen eki anaǵa osy tárizdi bılik aıtylyp: «Balany ekeýiń qaq ortasynan bólip alyńdar,» degende, ógeı sheshe kelise ketip, óz sheshesi: «Qaıda júrseń de aman bol, qulynym!», dep zarlamaýshy ma edi.
Sodan da bolar, el ańyzdary bir-birine uqsaı beredi eken-aý degen oıdan aryǵa bara almaǵanymyz ras.
Alaıda, Aspendos teatrynyń aldynda kezdeısoq kezdesip qalǵan beıtanys kisi aıtqan ańyz budan ózgesheleý boldy.
Endi soǵan zeıin salaıyq.
* * *
...Erte, erte, ertede Aspendos aımaǵynyń hany óziniń aı dese aýzy, kún dese kózi bar sulý qyzyna arnap bir záýlim teatr saldyrypty. Jáne de onyń jobasyn syzyp, qurylysyn júrgizgen bóten emes, bógde emes, sol zamandaǵy áıgili sáýletshi Zenonnyń ózi bolǵan desedi.
Sóıtip, teatr salynyp bitken kezde hannyń úrip aýyzǵa salǵandaı sulý qyzy da boıjetipti. Onyń dıdaryn kórgen er jigitter esinen tanyp, ǵashyq bola bastaıdy.
Birde han tún ortasynda aýlaǵa shyǵyp, záýlim teatr ǵımaratyna kóz salyp tursa, onyń ishinen kúmis qońyraýdaı syńǵyrlaǵan bir qupııa daýystar estilip jatqanyn ańdaıdy.
Iаpyr-aý, bul ne jumbaq? Qala jurtshylyǵy tegis uıqyda jatyr emes pe. Teatrda tiri jan joq qoı.
Han taǵy da qulaǵyn tigip, tyń tyńdaıdy. Myna daýystar ne dep jatyr, qudaı-aý?
«Ol sizdiń qyzyńyzǵa laıyq! Laıyq jigit! Kórmeısiz be ónerin? Estimeısiz be áýenin...» dep qaıta-qaıta qaıtalaı beretini nesi?!.
Endi hannyń kóńilinde kúdik pen úmit taıtalasady. Alǵashqysy: «Áı, men oǵan teatr salýdy tapsyrdym emes pe. Al onyń oıy qalaı-qalaı qıys tartqan?», deıdi.
Keıingisi: «Ol tamasha óner ordasyn saldy. Bul endi máńgilik ǵımarat bolady. Sol arqyly onyń sizdiń qyzyńyzǵa degen sezimi de máńgilik ańyzǵa aınalady!», deıdi.
Sodan soń han ashýyn aqylǵa jeńgizip, óziniń qyzyn sáýletshi jigit Zenonǵa qosypty desedi.
Mine, máńgilik mahabbat hıkaıasy degenimiz de osy.
* * *
Al endi, qymbatty oqyrman, bul ańyzdyń taý bókterindegi Balqyz aýylyna qandaı qatysy bar derińiz haq. Onyń sebebi, túrik qaýymy álgi aty ańyzǵa aınalǵan hannyń qyzyn baǵzy zamanda bal qyz, baldaı tátti qyz dep erkeletken eken. Mine, sondyqtan da, myna aýyldyń ejelgi Balqyz ataýy sol bir tamasha ańyzben baılanysyp jatqanǵa uqsaıdy.
Aspendos teatry týraly ekinshi ańyzdy estigende meniń qııalymda: «Bálkim, bul da birinshi ańyzben sabaqtas bolar-aý», degen bir oı týdy. Sebebi alǵashqy ańyzda teatr sáýletshisine taýdan qalaǵa qaraı sý tartqyzǵan sáýletshi básekeles bolmaýshy ma edi. Endeshe, Aspendos teatryndaǵy túngi jumbaq daýystar álgi sýaǵarmen aǵyp kelgen sýdyń dybysynan paıda bolýy da múmkin ǵoı.
Aspendos teatrynyń aldynda kezdesken beıtanys kisi meniń bul oıymdy zeıin qoıa tyńdap alǵan soń: «Kim bilsin, ańyzdyń bir nusqasy solaı bolýy da múmkin, – dedi oılanyp. – Eń bastysy, bul ónerdiń ǵajap ekendigin bildiredi emes pe...»
«Árıne, – dedim men. – О́ner arqyly til qatý... keremet...»
«Ár adamnyń júreginde syldyrap aǵyp jatatyn bir jylǵa bar ekeni anyq, – dedi ol endi kúlimsirep. – Tek onyń ne dep ún qatatynyn tyńdap, túsine bilýimiz kerek».
Biz qol alysyp, jyly qoshtastyq.
* * *
Túrkııadaǵy kóne eskertkish – Aspendos teatry Antalııa qalasynan nebary qyryq shaqyrymdaı jerdegi taý bókterinde. Jol túsip, sol ólkege bara qalsańyzdar, ol týraly taǵy da bir tamasha ańyzdar estip qaıtýlaryńyz ábden múmkin.
Nurǵalı Oraz,
«Egemen Qazaqstan»
