Qaıta óńdeýge turmystyq qatty qaldyqtardyń nebári 3 paıyzy ketedi. Salystyryp qaralyq, Germanııa men Shvesııada turǵyndar túzetin qaldyqtardyń túgeli derlik nemese 99 paıyzy kádege jaratylady jáne qaıta óńdeledi. 2030 jylǵa qaraı Qazaqstannyń «jasyl» ekonomıkaǵa kóshý jónindegi tujyrymdamasyna sáıkes Memleket basshysy osy kórsetkishti bizdiń elde de 30 paıyzǵa deıin ulǵaıtý maqsatyn qoıdy. Qoqystyń baqylanbaıtyn ósýimen jaǵdaıdy ózgertýge qabiletti jańa tehnologııalardy tájirıbede qoldanýdyń tabysty áreketin Astanada ótken EKSPO-2017 kórmesinde «jasyl» ekonomıka jáne qaldyqtardy basqarý salasyndaǵy ınnovasııalyq sheshimderdi izdeýmen aınalysatyn «Tau Innovative Solutions» kompanııasy iske asyrǵan bolatyn. Osylaısha Qazaqstanda alǵash ret qoǵamdyq paıdalanýdaǵy nysandarda qaldyqtardy suryptaý, jınaý jáne qaıta óńdeýdiń tıimdi sıkli ázirlendi.
Resmı derekterge sáıkes EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine 4 mln adam qatysty. Sharaǵa kún saıyn 50 000 adam keldi, al qaýyrt kúnderi 110 000 adamǵa deıin keshen tabaldyryǵyn attady. Úsh aı ishinde EKSPO-nyń kommýnaldyq qyzmetterinen shyǵarylǵan qoqys sol kezeńde búkil Astana qalasy boıynsha jınalǵan qoqystan kem túsken joq. «Eger bizdiń jańa tehnologııamyz bolmasa sol tusta qalalyq qoqys oryndary 150 sharshy metrge ósetin edi. Sonymen qatar qaladaǵy standartty ýrnalar kem degende 3 ese jyldam tolatyn edi. Qoqysty kúndiz tasýǵa bolmaıtyndyqtan, keshke qaraı naǵyz úıindige aınalar edi. Qoqys óte uzaq jınalady, óıtkeni ádette bul qolmen jasalady. Munyń bári jyly ýaqytta bolsa, barlyq keshenniń aýmaǵynda jaǵymsyz ıis múńkip turmady», dep túsindiredi jaǵdaıdy «Tau Innovative Solutions» kompanııasynyń bas dırektory Rústem Basenov.
Onyń aıtýynsha, ESKPO kezinde qoqys qaldyqtaryn bólektep jınaý tásili ony sapaly qylyp qaıta óńdelýin jeńildetti jáne soǵan múmkindik beredi. Jobanyń avtorlary kórmede jınalatyn qoqystardyń aýmaǵyn eseptep, olarmen jumys jasaý úshin qazirgi zamanǵy jabdyqty tańdap aldy. Olar – bólektep jınaýǵa arnalǵan aqyldy jáne aýmaǵy úlken qoqys jáshikteri, beıimdelgen tyǵyzdaǵysh konteınerler, elektrokarlar, qaýipti qaldyqtarǵa arnalǵan konteınerler. Keıin tehnologııalar kórmeniń aýmaǵyna bólip ornalastyrylyp, iske qosyldy.
«Kórme kesheni 174 gektar aýmaqqa ornalasqan. 1 gektar – 10 000 sharshy metr. Al Aqordanyń aýdany – 36 720 sharshy metr. Mine, kórme kesheniniń aýmaǵyna 47 prezıdenttik rezıdensııany ornalastyrýǵa bolady.
Bárinen buryn túsetin kúshtiń shamasyn eskerý qajet. Adamdar legi ár aýdanda birkelki emes. Bir jerlerde kóp bolsa, bir jerlerde az. Biz qaldyqtar kóptep jınalatyn jerlerdiń syzbasyn jasadyq. Ol kelýshiler kóp jınalatyn jerler – kireberister, onyń ishinde bılet satatyn kassalar, kóshedegi dúńgirshekter, jabyq alleıalar men «Nur Álem» pavılony mańdary. Negizgi júkteme kórme aýmaǵynyń ortalyq bóligine tústi. Bul kóshedegi qoqys salatyn jáshikterdi ornatýdy jobalaý kezinde eskerildi. Eger qoqys jáshikteri jetkiliksiz bolsa, adamdar qoqystardy qaıda jibererin bilmes edi», deıdi óz sózinde Rústem Basenov.
Kórme aýmaǵynda qoqys jınaý úshin arnaıy aqyldy qoqys jáshikteri ornatyldy. Olardyń jumys isteý júıesi úshke bólindi – qaǵazdarǵa, plastıkterge jáne aralas qaldyqtarǵa arnalǵan. Olar kún sáýlesi batareıasy arqyly jumys jasaıdy, al ishinde nyǵyzdaýǵa arnalǵan tyǵyzdaýshy ornalasqan, ol qoqys kólemin 10 esege azaıtýǵa septigin tıgizedi. «Osynyń arqasynda biz ornalastyrylatyn qoqys jáshikterin edeýir únemdedik, al osy oryndarǵa standartty qalalyq qoqys jáshikterinen bizge 30 eseden kóp qajet bolar edi», deıdi «Tau Innovative Solutions» seriktestiginiń basqarýshysy Rýslan Jemkov. Onyń sózine qaraǵanda, kórme jumys istegen ýaqyt ishinde 17 759 tekshe metr qoqys shyǵarylǵan. Endi elestetip kórelik, ádette turǵyn úılerdiń aýlalarynda ornatylatyn qoqysqa arnalǵan metaldan jasalǵan klassıkalyq konteınerlerdiń aýmaǵy 0,75 tekshe metr. Eger biz barlyq qoqysty sondaı konteınerlerge jınaǵan bolsaq, onda bizge ondaıdyń 23 412 danasy kerek.
«Bizdiń qoqys salatyn jáshikterimizge, sondaı-aq arnaıy qurylǵylar ornatyldy, ol naq ýaqytynda tolý deńgeıin kórsetedi. Qyzmetkerler qandaı qoqys jáshigi jyldam tolatynyn baıqap, baǵyt-baǵdardy tıimdi júrgizip otyrdy, ol qyzmetkerlerdiń kórmeniń barlyq aýmaǵyn aralap, qoqys jáshikterin tekserip júrmeýlerine múmkindik berdi. Eń bastysy mundaı tásil adamdardyń boıynda qoqystardy jeke dara irikteý ádetin qalyptastyrady – kórmeniń sońǵy kúnderi qoqys jáshigindegi qaldyqtardyń 90 paıyzy durys iriktelip alyndy», dep atap kórsetti Rýslan Jemkov.
Qaldyqtardy jınaý jáne ýaqytsha tasymaldaý úshin elektr batareıalarymen jumys isteıtin fransýz óndirýshileriniń arnaıy tehnıkasy paıdalanylǵan. Bul janar-jaǵarmaıdy únemdeýge jáne aýanyń lastanýyn boldyrmaýǵa septesedi. Onyń ústine gaz jáne benzınmen júretin mashınalarǵa kórmede júrýge tyıym salynǵan. Medısınalyq qyzmet kórsetý kólikteri ǵana júrdi, onyń ózinde olar kireberis alańda kezekshilik etti. Kórmeniń belsendi fazasynyń qorytyndysy barlyq qaldyqtardy qaıta óńdeý kórsetkishiniń 45 paıyzǵa jetkenin kórsetti.
Árıne, problemalar bolmaı qalǵan joq. Shara kezinde túrli qıyndyqtar da kezdesti. Mysaly, meıramhanalardyń suıyq qaldyqtarǵa arnalǵan tumshalanǵan qoraptardy saqtamaýlary, qurylys materıaldarynyń turmys qaldyqtaryna arnalǵan konteınerlerge kelip túsýi, temeki shegý úshin iriktelgen saýyttardyń paıdalanylýy birshama kedergiler jasaǵan. «Qonaqtardyń kútpegen jerden qaptap kelýi jaǵdaıy da oryn aldy. Bul qoqys jáshikterin tym jyldam toltyrdy. Onyń jalǵyz-aq sheshimi boldy, ol – 5 mınýt ishinde qoqysty shyǵaryp, tazartyp otyrý edi. Bizdiń jigitter bul jaǵdaıdyń da ońaı ádisin tapty, ıaǵnı bir qoqys ornynan kelesi qoqys ornyna, odan keıin qaıta sol jerge júrip kelmeýi úshin, olar qarapaıym shyǵyrshyqty aıaq kıim (rolık) kıip aldy. Bul qoqys jınaý jyldamdyǵyn edáýir esege ulǵaıtýǵa múmkindik berdi. Jalpy, bizdiń jumysymyzdyń mánisi – jaǵdaıǵa taldaý jasaýda, týyndaǵan problemalardy sheshýde jáne ony aldaǵy ýaqytta qaıtalamaýda. Jobanyń tabysqa jetýi – bizdiń ǵana emes, áriptesterimizdiń de eńbegi. «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasy basshylyǵyna, ásirese servıs departamentine alǵysymyz sheksiz. Olar Qazaqstan aýmaǵynda úlken jobanyń osynsha múmkindigin tekserdi. Bundaı qaldyqtardy jınaý, irikteý jáne qaıta óńdeý toptamasyn áli eshkim jasaǵan emes», deıdi R.Basenov.
Kompanııa mamandarynyń pikirinshe, búginde qoqys zalalsyzdandyrylmaıdy, olardy negizinen qaladan tysqary shyǵaryp, úlken úıindige aınaldyrady. Qaldyqtardyń ıisine ıt-qustar jaqyndap, olar juqpaly dertter týdyrady. Basty qaýip – tamaq qaldyǵynda, olar janatyn gaz – metanǵa aınalady. Ol órt shyǵý qaýpine ákelip soǵady. Onda kúkirtsýtegi jáne basqa da gazdar túziledi. Osylaısha, ár qoqys orny aınalasyna ǵana emes, sonymen birge planetanyń ekologııasyna bútindeı áser etedi. «Taǵy aıtarymyz bar, eski qoqys eshqaıda joǵalmaıdy jáne jańa qoqyspen úıindi aýmaǵyn odan saıyn ulǵaıta túsedi. Qazaqstan, árıne, kishkentaı emes, biraq jerimizdi durys paıdalanǵanymyz jaqsy emes pe?», deıdi Rýslan Jemkov.
Ashat RAIQUL,
«Egemen Qazaqstan»
