Qazaqstannyń jańa saıası belesteri

Aýqymy keńeıgen uıym

Astanaǵa 2017 jyldyń 8-9 maýsym kúnderi Shanhaı yntymaqtastyq uıy­myna (ShYU) múshe memleketter bas­shy­lary jınaldy. Álem na­zaryn aýdar­ǵan sol sammıt barysyn­da Úndis­tan men Pákistan uıym­ǵa to­lyq­qandy múshe bolyp qabyl­dandy. 

EKSPO-2017 kórmesiniń ashylý kúnimen oraılastyryla ótki­zilgen jıynǵa Qazaqstan Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev tóraǵalyq etti. Al­qaly jıynǵa QHR, Reseı, О́zbekstan, Qyr­ǵyzstan, Tájikstan prezıdentteri, ShYU baıqaýshy memleketteri: Aýǵan­stan, Mońǵolııa, Belarýs elderiniń bas­shylary jáne Iran syrtqy ister mı­nıstriniń orynbasary, sondaı-aq Ún­distan men Pákistannyń premer-mı­nıstrleri, BUU, ShYU bas hatshylary, AО́SShK atqarýshy dırektory jáne basqa da halyqaralyq uıymdardyń ókilderi qatysty.

Elbasy sol jıynda ShYU-nyń ha­lyq­aralyq turǵydan moıyndalyp, kóp sa­laly ózara is-qımyldyń tıimdi qury­lymyna aınalǵanyn atap ótti. 
– Aımaqtyq qaýipsizdikti nyǵaıtý, elderimiz arasyndaǵy ekono­mı­kalyq ózara is-qımyldy ilgeriletý jáne máde­nı-gýmanıtarlyq ynty­maq­tastyq­ty keńeıtý jolynda aýqymdy jumys atqaryldy. Sharttyq-quqyq­tyq ba­za qalyptasty. Uıymnyń berik ınstı­týttyq negizi jasalyp, aımaq­tyq jáne ja­handyq yqpaly artyp keledi, – dedi Nursultan Nazarbaev.

Sammıtte QHR tóraǵasy Sı Szın­pın ShYU jumysyn joǵary qar­qynmen jan-jaqty damytýdaǵy Qazaq­stannyń sińirgen eńbegin joǵary baǵa­laı kelip, Qytaı uıym aıasyndaǵy bar­lyq áriptesterimen tyǵyz qarym-qaty­nas ornatýǵa daıyn ekenin jetkizdi. 

Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın jıynda ShYU-ǵa Úndistan men Pákis­tan­nyń múshe bolýy mańyzdy oqıǵa eke­nin, bul qadam uıymnyń ekonomıkalyq jáne gýmanıtarlyq salalardaǵy qýaty men yqpalynyń arta túsýine múm­kindik beretinin sóz etti. Son­daı-aq V.Pýtın Sırııa daǵda­ry­syn ret­teýge qatysty Astana pro­se­sine joǵary baǵa berdi. 

BUU Bas hatshysy Antonıý Gýtterısh halyqaralyq qaýip­siz­dik­ti qamtamasyz etý, terrorı­zm men ekstremızm sııaqty qater­ler­men kúresý baǵytynda ShYU kóp­te­gen jumystar atqaryp otyr­ǵa­nyn jetkizdi.

Qoryta aıtqanda, 2017 jyly As­tanada ótken ShYU-nyń bul sa­m­mıti álemdik qoǵamdastyq she­ji­resine ózindik erekshe mazmu­nymen jazylyp qaldy.

Islam álemin uıystyra túsken eleýli oqıǵa

Elordada 2017 jyldyń 10-11 qazanynda Islam Yntymaq­tas­tyǵy Uıymynyń Ǵylym jáne teh­nologııalar jónindegi birinshi sam­mıti ótti. Álem nazaryn ózine aý­darǵan, Memleket basshy­sy Nur­sultan Nazarbaevtyń basta­ma­­symen ótken sammıtke 15 mem­le­kettiń basshylary me­n úkimet basshylary, 37 eldiń delegasııasy, 30 halyqaralyq uıym­nyń basshylary men ókil­deri qatysty. 

Jıynnyń ashylý saltanatynda sóz sóılegen Nursultan Nazarbaev elimizdiń Islam men Batys órkenıetteri arasyndaǵy dos­­tyq dıalogqa dáneker bolyp otyr­ǵanyn aıta kelip, qazirgi tań­da musylman úmbeti betpe-bet kelip otyrǵan syn-qaterlerge toqtaldy. 

– Birinshiden, ekstremıstik já­ne terrorlyq uıymdar ke­ńi­nen etek alýda. Olardyń lań­kestik áre­ket­teriniń nátıje­sinde, birinshi kezekte musylman álemi elderiniń aza­mattary zardap shegip otyr. Eki­n­shiden, ıslamofobııalyq pi­kir qoǵam ishinde keń taralýda. Ba­tys elderinde musylmandarǵa qar­­sy qylmystyq áreketter jyl saı­yn kóbeıip barady, – de­di Nursultan Nazarbaev. Son­daı-aq Qazaqstan Prezıdenti 1,5  mıllıardtan astam adam­dy bi­riktiretin ıslam álemi bú­ginde aýyz­­birlik tanyta almaı otyr­ǵa­nyn, musylmandar ara­syn­da­ǵy by­tyrańqylyq pen kon­fes­­sııa­ǵa bó­linýdi syrtqy kúsh­ter óz múd­de­sine sátti paıdala­nyp jú­r­genin sóz etti.

Jıyn barysynda sammıttiń qo­rytyndy qujaty – Astana dek­larasııasy qabyldandy. HHI ǵ­asyrdaǵy qoǵam ómirinde ǵy­ly­mnyń yqpalynyń artýy bar­sha adam­­zat úshin mańyzdy eke­nin atap kórsetken Elbasy As­ta­na dek­­larasııasynyń qa­byl­da­nýy sol birligimizdiń dáleli bo­lý­ǵa tıis ekenin jetkizdi. Oty­rys tú­ı­indeler tusta Nur­sul­tan Na­zar­­­baev Islam Yn­ty­maq­tas­tyǵy Uı­­ymynyń Bas hatshysy­men bir­­ge ıslam elderiniń kór­nek­ti ǵa­­lymdaryn Ǵylym men tehno­lo­gııa­­lardy damytýǵa qosqan úle­si úshin beriletin arnaýly syı­lyq­pen marapattady. 

Álem moıyndaǵan bastama

Eli­mizde 2017 jyly Sırııa daǵ­darysyn retteýge baılanys­ty Astana prosesi aıasynda múddeli ta­raptardyń qatysýymen ótken ke­­lissózderdiń 8 raýndy óz deń­geı­inde uıymdastyryldy. Jyl­dyń aıtýly oqıǵalarynyń biri re­tinde atalǵan bul sharalar ózi­niń oń nátıjesin berip, ha­lyq­ara­lyq qoǵamdastyq tarapy­nan jo­ǵary baǵaǵa ıe boldy. Osy­naý saıa­sı máni zor kelis­sóz­d­er­diń ótýi Elbasy Nursultan Na­zar­­baevtyń bastamasy negi­zinde jú­zege asty. 

Astana prosesine kepilger memleketter: Reseı, Iran, Túrkııa elderiniń, Sırııa úkimeti men qarýly oppozısııa ókilderiniń, BUU, AQSh delegasııalarynyń bel­sene qatysýy bul sharanyń be­delin arttyrdy. Sondaı-aq Sı­rııa janjalyna qatysty ózekti má­se­l­elerdi sheshý maqsatyndaǵy ke­lis­­sózderdi júrgizý úshin ha­lyq­­ara­­lyq qoǵamdastyqtyń Astana ala­ńyn tańdaýy álem el­deriniń eli­miz­ge degen qurmeti men seniminiń joǵary ekenin anyq ańǵartty.

Qoryta aıtqanda, Astana pro­­s­esiniń nátıjesinde Sırııa­daǵy ahýal birshama turaqtaldy. Sondyqtan da biz 2017 jyly ótken Astana prosesi sheńberindegi kelissózderdiń barlyǵyn beıtarap Qazaqstannyń halyqaralyq já­ne aımaqtyq qaýipsizdikti ny­ǵaıtýdaǵy mańyzdy rólin kór­setken iri saıası oqıǵa dep senimmen aıta alamyz. 

Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan»