Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory alǵa qoıǵan mindetterin oryndady

 Jalpy, reformany talqylaý barysynda sarapshylar tarapynan joba erejeleriniń ashyq emestigine, josparlaý júıesindegi olqylyqtarǵa, medısınalyq qyzmetterdi satyp alýdy uıymdastyrý isine qatysty biraz syn aıtyldy. Qyzmet sapasy, azamattardy dáriger tańdaý quqymen tolyqqandy qamtamasyz etýge qatysty pikirler de az bolǵan joq. Ásirese ózin-ózi jumyspen qamtyǵan 2,7 mln azamattyń jaıy kóp daý týdyrdy. Jurtshylyq tarapynan aıtylǵan synı pikirler men Elbasynyń tapsyrmasynan keıin Densaýlyq saqtaý mınıstrligi áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesin engizýdi eki jylǵa shegerý týraly usynys jasady, zań jobasyna Memleket basshysy qol qoıdy.

Bul ózgerister bizdiń qyzmetimizge sózsiz áser etti. Keıbir máselelerdi qaı­ta qaraýǵa týra keldi. Degenmen, qor búginde kásibı ınstıtýt retinde qa­lyptasyp úlgerdi. Tamyz aıynda qurylǵan aımaqtyq fılıaldarymyz medısınalyq qyzmet kórsetetin densaýlyq saqtaý sýbektilerimen qoıan-qoltyq jumys isteı alatynyn dáleldedi. Qor aldynda turǵan taǵy bir mańyzdy mindet jumys berýshiler men jeke kásipkerlerdiń tólemderin jınaqtaý bolatyn. Bir qaraǵanda jeńil kóringen, biraq qaltarysy kóp bul másele de biryńǵaılandy deýge bolady. Júıe iske qosylǵan shilde aıynan beri qorǵa aýdarylǵan jarnalar men aýdarymdar mólsheri 30 mlrd teńgege jýyqtady. Al, saqtandyrylǵandar sany 5 mln adamǵa jetti, onyń 4,605 mıllıony – jaldamaly jumyskerler. 

Sonymen, saqtandyrý júıesi eki jyldan keıin engiziletin boldy. Biraq bul qor óz jumysyn toqtatady degen sóz emes. Qordyń aldynda úlken mindetter tur. Zań boıynsha, qor tek mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýdyń ǵana emes, osy Kepil­dendirilgen tegin medısınalyq kómek paketiniń de operatory bolyp tabylady. Sondyqtan qazir zańda kórsetilgen mindetimizdi atqarýǵa kirisip kettik. Jyl saıyn elimizde kepildendirilgen medısınalyq kómekke bıýdjetten 1 trln teńgege jýyq qarjy bólinip otyrady. Keler jyldan bastap bul qarjy burynǵydaı mınıstrlik júıesi arqyly emes, qor arqyly ótetin bolady. Sonymen qatar qor qyrkúıek aıynda atalǵan baǵdarlama sheńberinde qyzmet kórsetýden úmitker densaýlyq saqtaý sýbektileriniń derekqoryn jasady. Memlekettik tapsyrysty oryn­daýǵa uzyn sany 1554 densaýlyq saqtaý sýbektisi ótinish berdi. Onyń 44 paıyzy (667) jekemenshik klınıkalar. Bul 2017 jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda eki ese kóp. Jáne bul jekemenshik uıymdardyń qor bastamasyn qoldap, medısınalyq qyzmet kórsetýde belsendilik tanytqanyn kórsetse kerek. Sondaı-aq bıyl tuńǵysh ret atalǵan úderiske elimizdegi iri jeke- menshik klınıkalar qatysyp otyr. Bul da halyq arasynda bilikti mamandarymen, zamanaýı tehnologııalarymen bedel jınaǵan klınıkalardyń qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵanyn bildiredi. 

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıy­­mynyń málimetterine qaraǵanda, Qazaq­standa sońǵy jyldary osy salaǵa bólinetin jalpy shyǵynnyń 39 paıyzy qarapaıym halyqtyń qaltasynan shyǵady eken. Iаǵnı, emhanadaǵy dá­ri­gerine tegin qaralý, analız tapsyrý úshin kezek kútip sharshaǵan jurt­tyń jekemenshik klınıkalarǵa oıys­qanyna az ýaqyt bolǵan joq. Qazir jekemenshik klınıkalardy kóptep tartý jumystary Astana men Almaty qalalarynda, Jambyl oblysynda qyzý júrip jatyr. Osy jerde qala halqynyń tańdaý jasaýǵa múm­kindigi mol, al aýyl turǵyndary ne isteıdi degen suraqtyń basy qyltııary anyq. Aýylda jekemenshik medısına or­talyqtary joqtyń qasy. Osyǵan oraı Densaýlyq saqtaý mınıstrligi salalyq ınfraqurylymnyń aldaǵy 8 jylǵa arnalǵan biryńǵaı josparyn ázirlep jatyr. Jumys barysynda burynǵy tájirıbedegi olqylyqtar men jetistikter eskerilip, klınıkalar men qondyrǵylardyń tozý deńgeıi saraptalady, jańa emdeý mekemelerin salý qajettigi eksheledi. Sonyń ishinde densaýlyq nysandaryn memleket-jekemenshik áriptestigi negizinde salý múmkindikteri qarastyrylmaq. Ásirese aımaqtarǵa basymdyq beriledi. Bul jumystyń jekemenshik klınıkalardy iri aýyldarǵa tartýǵa múmkindik beretinine senimdimin. 

Bıyl qor tuńǵysh ret tirkeý naý­qa­nyn ótkizdi. Qyrkúıek aıynda bas­talǵan dástúrli shara eki aıǵa sozyldy. Ol buryn-sońdy tirkeýge turmaǵan turǵyndarǵa qalaǵan emhanaǵa tirkelýge múmkindik berdi. Qazaqstandyqtar naýqan barysynda úlken belsendilik tanyta qoımasa da, qyzyǵýshylyq deńgeıiniń edáýir artqanyn ańǵardyq. Naýqanǵa bizdiń derekqorǵa engen 662 medısına uıymy qatysty. Onyń 86-sy jekemenshik. Burynǵy tirkeý naýqany kezinde shamamen 180 myń adam emhana tańdaý quqyǵyn paıdalanyp kelgen bolsa, bıyl olardyń sany 300 myńnan asty. Densaýlyq saqtaý mınıstriniń usynysy boıynsha aldaǵy ýaqytta osy dástúrli naýqannan bas tartý josparlanyp otyr. О́ıtkeni sońǵy kezde júrgizilgen jumys nátıjesinde jurtshylyq buǵan biraz boı úıretti. Emhana tańdaýǵa bolatynyn bildi. Sondyqtan belgili bir ýaqyt kelgende tirkeý naýqany bastaldy dep eldi dúrliktirmeı, ony 1 qańtardan bastap júrgize beremiz. Sebebi ár azamattyń durys qyzmet kórsetpegen emhanadan bas tartyp, kez kelgen ýaqytta bas­qasyna aýysýǵa múmkindigi bolýy tıis. Al bizdiń júıede qarjy pasıenttiń sońy­nan júretindikten halyqqa durys qyz­met kórsetpegen emhana qarajattan qa­ǵylady degen sóz.

Sonymen qatar qor halyqpen keri baı­lanys ornatýǵa, ashyq jumys isteý­ge baryn salyp otyr. Bul bizdiń qyz­metimizdegi basym baǵyttardyń biri. Bir aı buryn iske qosylǵan «MSQ: Halyqtyq baqylaý» mobıldi qo­symshasy osynyń aıqyn dáleli. Kez kelgen azamat atalǵan qo­sym­sha­nyń kómegimen ózi qaralǵan klınıka qyzmetine baǵa bere alady. Pa­sıent­ter men medısına uıymdary ara­syndaǵy baılanys kópiri qyzmetin atqaratyn qor úshin jurtshylyqtyń pikirin bilý bárinen mańyzdy. Budan basqa, MSQ qyzmetine qatysty derekterdi áleýmettik jelilerdegi pa­raq­­shalarymyz ben resmı saıtymyzdan da tabýǵa bolady. 

Osylaısha, MSQ 2017 jyly alǵa qoı­ǵan mindetterin tolyq oryndady deýge bolady. Alda bizdi úlken ju­mys­tar kútip tur. Sonyń biri ári biregeıi tarıf máselesi. Buryn kepil­dendirilgen tegin kómekke beriletin qar­jy ártúrli deńgeıdegi bıýdjetterden bólinetin bolsa, keler jyldan bastap ol respýblıkalyq bıýdjette shoǵyrlanatyn boldy. Munyń artyq­shylyǵy nede? Buryn bıýdjetten bólin­gen qarjy memlekettik tapsyrys alǵan densaýlyq saqtaý nysandaryna bólip beriletin. Jalpy, qarjyny retteý júıesi bólingen resýrsty taratyp berýge negiz­deldi. Tarıftiń ózi durys eseptelgen joq. Saldarynan aımaqtar arasynda tepe-teńdik buzyldy. О́ıtkeni qarjy ár óńirdiń bıýdjetine qaraı bólindi. Al ár aımaqtyń múmkindigi ártúrli. Son­dyqtan medısınalyq kómektiń bir tú­riniń ózi túrli tarıfter boıynsha qar­jylandyryldy. Qazir bizdiń aldymyzda turǵan úlken máseleniń biri osy. Saqtandyrý qorynyń maqsaty tarıfke qatysty usynystar ázirlep, Densaýlyq saqtaý mınıstrligine usyný. Biz tarıf­terdiń barlyq jerde birkelki bolýyn­ qamtamasyz etkimiz keledi. Sebebi búgin­gi tarıfter emdeý mekemeleriniń shy­ǵyndaryn jappaıdy jáne olardyń sapaly qyzmet kórsetýine múmkindik bermeıdi. Sonymen qatar medısınalyq kómek paketin kepildendirilgen kómek kólemi sheńberinde bólinetin qarjy­ǵa sáıkestendirýimiz qajet. Bul medı­sı­nalyq kómektiń qoljetimdiligi máse­lesi. О́kinishke qaraı, bizde is júzinde medı­sınalyq kómek qoljetimdi emes. Halyq kómekti qaǵaz júzinde emes, is júzinde alýy tıis.

Taǵy bir másele – ózin-ózi jumys­pen qam­tyǵan 2,7 mln halyqqa qa­tys­ty túıtkildi sheshý. Bul jer­gilikti memlekettik organdarmen birle­sip sheshilýi tıis. Qazir múddeli organ­dardyń ókilderinen quralǵan komıssııa­lar jumysqa kirisip te ketti. Biz osy jumys­tan oń nátıje kútemiz jáne júıede qamtylmaǵan turǵyndar sany edáýir tómendeıdi dep senemiz.

Elena BAHMÝTOVA, 
«Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» AQ basqarma tóraıymy