Atap aıtqanda, Nursultan Nazarbaev Qazaqstan-Amerıka qarym-qatynastaryn damytýdyń basym baǵyttary men keleshegine toqtalyp, halyqaralyq jáne óńirlik qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasynda qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtar jóninde áńgimeledi, BUU Qaýipsizdik Keńesindegi tóraǵalyqqa jáne elimizdiń álemde ıadrolyq qarýdy taratpaý isindegi mıssııasyna qatysty saýaldarǵa jaýap berdi.
Elbasy óz sózinde Aq úıde ótken kezdesýdiń mańyzdylyǵyna toqtalyp, D.Tramptyń jyly qabyldaǵanyn, osy sapar arqyly Qazaqstan men AQSh-tyń arasyndaǵy áriptestiktiń nyǵaıa túskenin atap ótti. Elimiz táýelsizdik alǵan tusta AQSh-tyń kórsetken qoldaýy asa mańyzdy bolǵanyn eske aldy. D.Tramppen birlesken málimdemede de eń áýeli saıası qoldaý, beıbitshilik jaǵdaıdaǵy áriptestikti damytý máseleleri qozǵalǵanyn atap kórsetti. Memleket basshysynyń aıtýynsha, amerıkalyq kompanııalar elimizge 50 mıllıard dollardan astam ınvestısııa quıǵan. Qazirgi tańda Qazaqstanda 550 birlesken óndiris jumys isteıdi. Al osy saparda jalpy somasy 7,5 mıllıard dollar kólemindegi jıyrmadan astam qujatqa qol qoıyldy.
«AQSh tarapy osy saparda qol jetkizilgen kelissózderdi joǵary baǵalady. Budan bólek, qazirgi tańda álem kezdesip otyrǵan máselelerdi talqyladyq. BUU Qaýipsizdik Keńesinde ótkizilgen sharanyń mańyzy erekshe. Buryn-sońdy elimiz mundaı deńgeıdegi Uıymǵa tóraǵalyq etken emes. Munyń bári ‒ elimizdiń tabysy», dedi N.Nazarbaev.
Budan keıin Elbasy N.Nazarbaev jýrnalısterdiń suraqtaryna jaýap berdi. Eń aldymen sóz alǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń basshysy Darhan Qydyráli Elbasyn Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesine tóraǵalyǵymen jáne AQSh-qa saparynyń sátti ótýimen quttyqtady.
– Sizdiń osy saparyńyzdy álemniń bedeldi buqaralyq aqparat quraldary jarysa jazyp, halyqaralyq sarapshylar joǵary baǵalap jatyr. El tarıhyna altyn áriptermen jazylǵan mártebeli mıssııany abyroıly atqaryp, memleketimizdi jańa belesterge bastaǵan tarıhı jeńisińizben quttyqtaımyz. AQSh pen Qazaqstan arasyndaǵy baılanys jyl ótken saıyn san salaly, qarqyndy damyp keledi. Baılanystaǵy basymdyqtardyń ýaqyt óte keletini belgili. Qazir Qazaqstan tarapy AQSh-pen aradaǵy qandaı baılanystarǵa basymdyq berip otyr? – dep surady.
«Qazirgi tańda AQSh ‒ álemdegi alyp derjavanyń biri. Onyń ornyn basatyn ázirge memleket joq. Sondyqtan ǵylymy men tehnıkasy qaryshtap damyǵan elmen qarym-qatynas ornatýdyń Qazaqstan úshin mańyzy zor. Osy saparymda bıznes ókilderimen, laýazymdy tulǵalarmen kezdesý ótkizdik. Birqatar mańyzdy qujatqa qol qoıyldy. Birikken ınvestısııalardy júzege asyrý úshin 3 mıllıard dollar shamasyndaǵy kelisim jasaldy», dedi Memleket basshysy.
Elbasy resmı sapar barysynda qol qoıylǵan qujattar el damýyna aıtarlyqtaı úles qosatynyn atap ótti. Aldaǵy ýaqytta amerıkalyq bıznes ókilderiniń Qazaqstanǵa kelýine múmkindik molaıa túspek. AQSh-tyń alpaýyt kompanııalaryn Qazaqstanǵa ákelýi saıası jáne ekonomıkalyq turǵydan elimizge paıdaly bolyp, aımaqtyń turaqtylyǵyn nyǵaıtady.
Sonymen qatar Elbasy N.Nazarbaev pen AQSh Prezıdenti D.Tramp arasyndaǵy kezdesýdiń qalaı órbigeni jóninde suraq qoıyldy. Memleket basshysy Aq úıde ne týraly sóıleskenin tarqatyp aıtyp berdi.
«Buǵan deıin telefon arqyly sóılesip, Er-Rııadta jolyqtyq. Sonyń bári ózara túsinistik ornatýǵa múmkindik berdi. D.Tramp burynǵy Aq úı basshylaryna múldem uqsamaıdy. Ol bıznes salasynan kelgendikten, qur sózdi emes, isti joǵary baǵalaıtyn adam. Osy turǵydan bir-birimizdi jaqsy túsinip, birden til tabysyp kettik. Talqylaǵan máselelerde ortaq pikirde bolyp, kelisimge keldik», dep jaýap berdi N.Nazarbaev.
Elbasy kezdesýden keıin amerıkalyq kompanııalardyń Qazaqstanda jumys isteýine mol múmkindik týǵanyn atap ótti. Budan bólek, álemdi tolǵandyrǵan mańyzdy máseleler, Iran jáne Soltústik Koreıadaǵy jaǵdaı týraly sóz bolǵanyna toqtaldy.
«D.Tramp Iranmen aradaǵy halyqaralyq kelisimdi jaqtyrmaıtynyn jetkizdi. Biraq máseleniń mánisin aıtyp, bul kelisimge qol jetkizý úshin qyrýar jumys atqarylǵanyn, ony buzý taǵy bir ıadrolyq qarýy bar memlekettiń qalyptasýyna jaǵdaı jasaıtynyn túsindirdim. Endigi jerde Iranǵa qatysty jaǵdaıdyń ózgeretinine senimim mol. Sondaı-aq Aýǵanstandaǵy ahýaldy, terrorızmniń qaýpin jan-jaqty talqyladyq», dedi Elbasy.
Memleket basshysy ILIM (DAISh) terrorıstik uıymynyń tamyryna balta shabylsa da, olardyń shaǵyn toptary áli de tolyq joıylyp bitpegenin málimdedi. Qazirgi tańda lańkester Aýǵanstanǵa kóshe bastaǵan. О́z kezeginde bul elge aıtarlyqtaı qaýip tóndiretinin aıtty. Sondyqtan Qazaqstan tarapy Aýǵanstanda sodyrlarmen kúresý jumysynda AQSh-qa kómek kórsetýin jalǵastyra beredi.
Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrý úshin eldiń ekonomıkasy turaqty bolýy kerek. Bul turǵyda D.Trampqa Elbasy Qazaqstannyń atalǵan elge kórsetip jatqan kómegi týraly baıan etken.
Sonymen qatar Memleket basshysy ıadrolyq qarýdy taratpaý jónindegi pikirimen bólisti. Qazirgi tańda keı derjavalar ózderinde ıadrolyq qarý bolǵanyna qaramastan, basqa elderge ony qoldanýǵa tyıym salady. Elbasy munyń durys emestigin málimdedi. Sondyqtan «Álem. XXI ǵasyr» manıfesinde usynylǵandaı BUU-nyń 100 jyldyq mereıtoıyna oraı álem ıadrolyq qarýdan tolyqtaı bas tartýy tıis.
«Eger sol memleketter ıadrolyq qarýdan bas tartatyn baǵdarlamamyz bar dep málimdeme jasasa, basqa elder solardan úlgi alatyn edi. Kezinde Qazaqstan ıadrolyq memleketterdiń kepilin ala otyryp, óziniń arsenalynda bar oqtumsyqtardan bas tartty. Sodan beri Úndistan, Iran, birqatar memleketter ıadrolyq qarýǵa ıe bola bastady. Olardyń destrýktıvti baǵyttaǵy toptardyń qolyna túsý qaýpi týyp otyr. Osyǵan baılanysty Qazaqstanda Tómen baıytylǵan ýran banki ashyldy. Atomdy beıbit maqsatta qoldanatyn elder onyń qoryn bizden alýǵa múmkindikteri bar. Ony atomnan energııa alý sekildi beıbit maqsatta qoldanady. Osynyń nátıjesinde memleketter arasyndaǵy senim qalyptasady», dedi Elbasy.
Budan keıin N.Nazarbaev Qytaı usynysymen bastalǵan «Bir beldeý, bir jol» jobasy jónindegi pikirimen bólisti. Aq úıdegi kezdesýde D.Tramp osy bastama týraly suraǵan eken. Elbasy ony jan-jaqty tarqatyp aıtyp bergen.
«D.Trampqa bul joba týraly tereńirek túsindirdim. Jańa Jibek joly jóninde Qytaı basshysy 2014 jyly Astanada málimdegen bolatyn. Sodan beri qyrýar sharýa atqarylyp, 600 mıllıard dollar bólindi. Qazirgi tańda buǵan 67 memleket úles qosady. Qazaqstannan ótetin joldar arqyly saýda-ekonomıkalyq múmkinshilikterdiń kókjıegi keńeıe tústi. Aldaǵy ýaqytta osy joba aıasynda ınfraqurylymǵa salynǵan qarjynyń paıdasyn kóremiz», dedi N.Nazarbaev.
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan» –
Nıý-Iorkten (AQSh)
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy
