Táýelsizdik alǵaly beri Qazaqstan ulttyq quramasynyń bas bapkeri qyzmetinde 15 maman bolypty. Onyń altaýy shetel azamaty. Eń alǵashqy bapker Baqtııar Baıseıitovten Aleksandr Borodıýkke deıin ártúrli jastaǵy, pikirdegi adamdar qyzmet etipti. Tipti olardyń tiziminde bir ǵana oıynda bapker bolǵan Vladımır Fomıchev te bar.
Al qaı bapkerdiń kezinde ulttyq quramamyz kóp jeńiske jetti? Gollandııalyq maman Arno Paıpers baptaǵan shaqta jerlesterimiz 7 ret jeńiske jetipti. Biraq Arno bapker 36 oıyn boıy qurama tizginin ustaǵan. Bir qaraǵanda 36 oıynnyń 7-eýin jeńý sonshalyqty myqty kórsetkish emes sekildi kórinedi. Alaıda kúlli kári qurlyqty shýlatyp, óz alańymyzda Serbııany utýymyz, Belgııamen teń túsip, Ázerbaıjan men Armenııany qarsylas qurly kórmeıtin shaqtarymyz kópshilik jankúıerdiń tátti esteligin týdyrady. Elimizde kánigi bir eýropalyq fýtboldyń oıyn yrǵaǵy qalyptasyp, Qazaqstan quramasyn sensasııa jasaıtyn komanda dep qabyldaı bastaýy dál osy Paıperstiń tusynda boldy.
Al nátıje jaǵynan qarastyrar bolsaq Qazaqstan Ulttyq quramasy 1998 jylǵy Álem birinshiligine kádimgideı bir taban jaqyndaǵan kez boldy. Azııa qurlyǵynda oınap júrgen shaǵymyzda alǵashqy irikteýden ótip, fınaldyq synǵa jettik. Onda tobymyzda Ońtústik Koreıa, Japonııa sekildi myqtylar qos joldamany jeńdi de, Qazaqstandy artta qaldyrdy. Bul shaqta komandamyzdyń bas bapkeri Serik Berdalın boldy.
Osydan keıin Qazaqstan álem birinshiligine shyǵýǵa múmkindik túgili, mańyna da jolamady. Bapkerlik jumystyń uzaqtyǵy turǵysynda Berdalın úzdik úshtikti qorytyndylaıdy, ol kisi 20 matchta qyzmet etti. Ekinshi orynda – Mıroslav Beranek myrza. Chehııalyq maman 24 oıynnyń 5-eýin jeńip, 6-da teń túsken. Al birinshi oryndaǵy Arno Paıperstiń rekordyn jańartatyn ázirge bapker paıda bolǵan joq.
Al endi bapkerlerdiń paıdalylyq koeffısıentine toqtalaıyq. О́tkizgen oıyndary men kórsetken nátıjelerin saralaı sóılesek, onda 57 paıyz ústemdikpen Baqtııar Baıseıitov birinshi orynǵa shyǵady. Byltyr ǵana «Ordabasyny» jattyqtyrǵan maman 9 oıynnyń 4-eýin jeńip, 3-eýinde teń túsken. Bul turǵyda ekinshi orynda Voıt Talǵaev (9 oıyn: 5 jeńis, 4 jeńilis, 55 paıyz) bolsa, úzdik úshtikte Vahıd Masýdov (9 oıyn: 4 jeńis, 4 teń, 1 jeńilis, 44 paıyz) tur. Endi osydan shyǵar qorytyndy: otandyq bapkerlerdiń de orny erekshe, olardy deńgeıi tómen dep syzyp tastaý orynsyz degen sóz. Árıne shetelden kelgen alty bapkerdiń ishinde árqaısysynyń ózindik ereksheligi boldy, paıdasy tıdi. Bernd Shtork nemistiń temir tártibin ákelip, fýtbolshylardyń fızıkalyq ál-qýatyn arttyrdy. Tańat Nóserbaev, Jambyl Kókeev sekildi jastardy da sol kisi baýlydy. Jerebesi aýyr túsken shaqta qurama tizginin ustaǵan Iýrıı Krasnojannyń da eńbegi orasan. Chehııa, Islandııalarmen teń túsip, Latvııany syrtta jeńdik. Tek Leonıd Pahomov pen Aleksandr Borodıýk bapker bolǵan shaqtarda bizde aıtarǵa eshqandaı argýment tabylmaı turǵany.
Qazaqstan quramasynyń bas bapkeri bolǵandardyń kóbisi «B» degen áripke qatysy bar adamdar. Mysalǵa, Baqtııar Baıseıitov, Baýyrjan Baımuhamedov, Berdalın, Bernd Shtork, Beranek, Baısýfınov, Borodıýk. Kezdeısoqtyqqa senbeıtin adamdar úshin, árıne bul óte qyzyqty faktiler. Al endi bos turǵan qyzmetke bapker bolyp, Berdyev kelse she? Árıne ázirge bul múmkin emes. Qurban Bekeıuly Qazannyń «Rýbıninde» júr. Ulttyq quramamyzdy baptaýǵa asa qatty qulyǵy joq. Sharýasy onsyzda jetip-artylady.
Al endi ulttyq quramany baptaýy múmkin qandaı bapkerler bar, osyǵan toqtalyp ótsek. Árıne qazir bos júrgen bapkerler jeterlik. Degenmen Don Fabıo Kapellony shaqyrýǵa qarjymyz jetpeıdi. Qarjymyz jetken kúnniń ózinde de Ronald Kýman, Loran Blan, Tomas Týhel sekildi tulǵalar Qazaqstandy mensinip kele qoıar ma? Demek, bizge deńgeıimizge dál keletin, taqııamyzǵa tar bolmaıtyn ortasha deńgeıli bapker retinde ósip-ónip, óz ambısııasyn da oılaıtyn adam kerek. Qazaqstandy jattyqtyryp, atymdy shyǵaryp, osy eldiń fýtbolyn kóterip, el tarıhynda qalamyn deıtin mamandar barshylyq. Qarjysy men jaǵdaıyn jasap, qolyna fýtbolshylar tizimin ustatsa, bilekti sybana turyp jumysqa kirisetin jattyqtyrýshylar da joq emes.
Ázerbaıjan quramasynyń deńgeıin ájeptáýir kóterip tastaǵan horvatııalyq maman Robert Prosınechkı qazir demalysta. Jaqsy usynys tússe, qarastyrýǵa daıyn. Bizdiń komandaǵa saı keledi dep oılaımyz. Degenmen kóptegen sheneýnikter bapkerdiń orys tilin bilip, jergilikti fýtbolshylardyń mentalıtetin uǵynǵany durys dep sanaıdy. Eger osy qaǵıdamen qarastyrylar bolsa, onda eń jaqsy kandıdat – Oleg Blohın. Bul bapkerdiń qandaı jetistikterge jetkenin kóziqaraqty jankúıerdiń bári biledi. Deldal agentter osy qazirden bastap Qazaqstan fýtbol federasııasyna óz úmitkerlerin usynyp jatqany anyq. Kórshiles Reseı fýtbolyna kóz tigetin basshylarymyz osy eldiń bapkerlerin qalaıtyn bolsa, onda bizge tek olardyń bireýi ǵana jaraıdy dep oılaımyz. Bapkerlik bolashaǵy bar – Oleg Kononov. Odan bólek alyp-qashpa áńgimege sener bolsaq, rýmynııalyq bapker Mırcha Lýcheský de Qazaqstannyń bas bapkeri bolýdan bas tartyp otyrǵan joq. Sankt-Peterbýrgtiń «Zenıtinen» ketkeli beri, tájirıbıeli maman jumysqa kirispepti.
Al otandyq mamandarǵa senim artatyn bolsaq, onda árıne, bizde kandıdattar barshylyq. Sol Talǵat Baısýfınovty nemese Stanımır Stoılovty qarastyrýǵa bolady. Alaıda Talǵat Marýanuly qazir Qazaqstan jastar quramasynyń, al Stoılov «Astananyń» bapkeri. Qalyń jankúıerdiń pikirine qulaq túrsek kóbisi bolgar bapkeriniń eki jumysty qatar alyp júrgenin qalaıdy. Onyń ústine ulttyq quramanyń negizgi oıynshylary osy «Astanada» oınaıdy.
Qazaqstan fýtbol federasııasynyń jańa prezıdenti 10 aqpan kúni anyqtalady. Saılaýdyń qorytyndysynan keıin, bapkerdiń esimin de estip qalýǵa tıispiz. Sebebi 23 naýryz kúni Qazaqstan ulttyq quramasy Býdapeshtte Vengrııa quramasymen joldastyq kezdesý ótkizedi.
Ermuhamed MÁÝLEN,
«Egemen Qazaqstan»
