Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «Egemen Qazaqstan»
Mádenı sharaǵa saıahatshy-shyǵystanýshy Shoqan Ýálıhanovtyń esimi taqyryptyq turǵydan arqaý etilýine basty sebep bolǵan aqqan juldyzdaı jarq etken qazaq ǵalymynyń ómir jolyn tereń zerdelegen qalamgerdiń biri – osy Jarylqap Beısenbaıuly.
Rasynda, qazaq rýhanııatynda Abaıdyń joly qandaı taǵylymdy bolsa, Shoqannyń joly da sondaı qymbat. Osy ekinshi sara joldy negizdeýshilerdiń biri retinde oqyrmanmen pikir almasyp, oı bólisken Jarylqap Beısenbaıuly óziniń shoqantanýǵa qalaı bet burǵany týraly keńinen áńgimelep berdi.
Zertteýshi-jýrnalıstiń aıtýyna qaraǵanda, stýdenttik shaǵyna tap kelgen ótken ǵasyrdyń 60-jyldary qazaq rýhanııatynda tyń serpin paıda bolyp, jańa tynysy ashylǵan kezeń-di. Iаǵnı jas jazýshy-ǵalymdar Rymǵalı Nurǵalıev, Muhtar Maǵaýın, Zeınolla Serikqalıevtiń salǵan túreni stýdent jastyń rýhyn oıatqan. Atalǵan adamdar sııaqty ol da osy arnaǵa burylýdy maqsat tutqan. Sóıtip Shoqannyń jolyn jýrnalıstik leppen zertteýge kirisken. Áýeli ǵalymnyń 1856 jyly basynan ótkergen ataqty «Ystyqkól sapary» jaıly kúndeligin qushaqtap, dál osynda aty atalyp, túsi tústelgen jerlerdi jaıaý aralap, sonaý Peterbýrg, irgedegi Omby, ózimizdiń Semeı men Qapal, qyrǵyzdyń Ystyqkóline deıin Shoqan basqan izdermen júrip ótken.
Nátıjesinde, 1975 jyly ǵalymnyń týǵanyna 140 jyl tolǵan mereıtoıy qarsańynda «Shoqannyń izimen» atty alǵashqy kitabyn jaryqqa shyǵarǵan.
– Shoqan Ýálıhanov, – deıdi Jaqań, – kóp qyrly ǵalym, keńes zamanynda onyń tek saıahatshylyq qyry ǵana tereń tanyldy. Onyń folklortaný, etnografııa jáne sol tustaǵy qazaq qoǵamynyń bet-beınesi, reseılik otarlaýdyń ozbyrlyǵy jaıly jazǵan eńbekteri áli de tolyq zerdelengen joq.
Tipti Sh.Ýálıhanovtyń 19 jasynda Q.Jalaıyrdyń eńbekterin oqyp, oǵan ǵylymı taldaý jasaǵanyn, sondaı-aq Muhamed Dýlatıdiń «Tarıh-ı Rashıdı» shyǵarmasyn alǵash zerttegenin ekiniń biri bile bermeıdi.
Kezinde akademık Rymǵalı Nurǵalıev shoqantanýshy pýblısıske «Jarylqap-aý, seniń bar bolǵanyń qandaı jaqsy, Shoqandy osyndaı dárejede zerttegen», dep emirene baǵa berýi tegin emes-aý.
Bir jarym saǵatqa sozylǵan kezdesý keshinde jınalǵan stýdent qaýymy úshin birtalaı mańyzdy maǵlumat aıtyldy.
Jıyndy túıindegen L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ prorektory, akademık Dıhan Qamzabekuly kesh qonaǵyn, qarapaıym aýyl balasynan mádenıettanýdyń úzdik úlgisine aınalǵan tulǵa dep baǵalap, oǵan oqý ornynyń estelik medalin tabystady.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
