Astana – ultymyzdyń uıasy, uly murattarǵa umtylǵan elimizdiń erek sımvoly. Astana – barsha qazaqstandyqtyń maqtanyshy, júreginde aıalap júrer asyly. Sebebi qazaq qazaq bolǵaly eshkimniń nusqaýymen emes, óziniń tańdaýymen, júreginiń qalaýymen tańdaǵan tuńǵysh Astanasy osy bolatyn.
Iá, elorda tym erte eseıdi. Baıaǵy ertegi batyrlaryndaı saǵat saıyn ósti. Onyń kóz ilespes damý dınamıkasy talaılardy tamsandyrdy. Keshegi shaǵyn shahar qysqa merzim ishinde adam tanymastaı ózgerip, búgingideı eńsesi bıik, ekonomıkasy qýatty qalaǵa aınaldy.
Elbasy men elorda egiz uǵym ispetti. Astananyń ón boıynda Nursultan Nazarbaevtyń ǵasyrlyq qoltańbasy, jasampazdyqqa jetelegen jarqyn jeńisi jatyr. Astananyń ár adymy men damý qarqyny, tipti usaq-túıek jumysyna deıin Memleket basshysynyń nazarynan tys qalǵan emes.
Prezıdenttiń ózi aıaly alaqanyna salyp, jan jylýy men janashyrlyq sezimine bólep ósirgen bas shahar endi mine, erjetip, jigittik jıyrma jasqa jetti. Osy ýaqyttyń ishinde bas shahar baǵyndyrǵan bıikter az emes. Onyń qanshalyqty qaryshtap damyǵanyn myna sandardan-aq kórýge bolady: búginde Astana turǵyndarynyń sany 1 mıllıonnan asty. Bul degenińiz jalpy respýblıka halqynyń 5 paıyzy elordada turady degen sóz. Al kezinde – elordanyń qadasy endi qaǵyla bastaǵan 1997 jyly munda nebári 300 myń halyq turǵan edi.
Sońǵy 20 jyl ishinde qalanyń ishki jalpy ónimi 190 ese kóbeıip, 5 trln teńgege jetti. О́nerkásip salasy – 30 esege, orta jáne shaǵyn bıznes sýbektileri óndirgen ónim kólemi 4,3 trln teńgeni qurady. Memlekettik bıýdjetke túsetin túsim 80 esege ósip, 1998 jyldaǵy 13 mlrd teńgeden 2017 jyly 1 trıllıon teńgege jetip otyr. Munyń ózi Astananyń ekonomıkalyq turǵydan óte tıimdi joba ekenin ańǵartqandaı. Osylaısha, bas qala óndiristik ósý qarqyny jaǵynan Atyraý oblysynan keıingi ekinshi orynǵa shyǵyp otyr.
Jıyrma jyldyń ishinde shahardyń qurylysyna 1,6 trln teńge salynyp, 1 265 kóp páterli turǵyn úı turǵyzylǵan. Sońǵy bes jyl ishinde 9 mıllıonnan astam sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen. Budan bólek, óndiristik, áleýmettik-mádenı jáne qoǵamdyq mańyzy bar 1 172 ǵımarat salynǵan.
Iá, Astana qysqa ýaqyttyń ishinde ósip-órkendedi. Kezinde elordanyń bas josparyn jasaǵandar bolashaq shaharǵa laıyqty barlyq jaǵdaıdy eskergenimen, 2030 jylǵa deıin elorda turǵyndarynyń sany 800 myńǵa jetedi dep boljaǵan eken. Biraq Astana bul boljamnan áldeqaıda asyp túsip, qazirdiń ózinde halyq 1 mıllıonnyń ústine shyqty. Elordanyń osyndaı qaryshty qadamy men halqynyń kóbeıýine baılanysty Astanada taǵy tórtinshi aýdan qurylmaq. Jańa aýdandy jergilikti bılik ókilderi «Baıqońyr» dep ataýdy jón kórgen.
Erke Esildiń qos qaptalynda boı kótergen ásem shaharda el súısinetin ıgi ister barshylyq. Beıbitshilik qalasy atanǵan Astananyń endigi maqsaty – bas qalanyń bet-beınesin naǵyz astanalyq deńgeıge jetkizý, sol arqyly álemdegi eń úzdik, eń aqyldy megapolısterdiń qataryna qosylý. Osyǵan baılanysty «Smart Astana» tujyrymdamasy bekitilip, qala tirshiligin qamtamasyz etetin júıelerdi zamanaýı tehnologııalarmen jabdyqtaý, turǵyndardyń qaýipsizdigin, jaıly ómirin qamtamasyz etetin jobalar iske qosylýda. Búginde e-PIK, mobıldi qosymsha, chat-bottar syndy jobalar qoldanysqa engizildi. Tek «Smart Astana» mobıldi qosymshasynda qazirdiń ózinde turǵyndarǵa kórsetiletin 20 qyzmet túri bar. Bıyldan bastap olardyń qataryn 50-ge jetkizý josparlanyp otyr. Munda «109» qyzmetine suranym qaldyrýǵa, basqarma basshylarynyń qabyldaýyna jazylýǵa, emhanalardy tańdaýǵa, aıyppuldy tóleýge, tipti avtoturaqtardyń aqysyn tóleýge bolady. Jaqynda osy mobıldi qosymshada qalanyń kórnekti oryndarymen tanystyratyn «Aýdıogıd» fýnksııasy iske qosyldy. Tipti otel jaldaý, páter, hostelderdi izdestirýge de bolady.
Jalpy, sıfrlandyrý aıasyndaǵy «Smart Astana» júıesi negizgi eki baǵyt boıynsha júzege asyrylady. Sonyń biri «Qaýipsiz qala» bolsa, ekinshisi – «Intellektýaldyq kólik júıesi». Bul jobalardyń maqsaty – jolda, qoǵamdyq oryndarda bolatyn qylmys deńgeıin azaıtyp, turǵyndardyń qaýipsizdigin barynsha qorǵaý. Sonyń aıasynda byltyr respýblıkada birinshi bolyp Astana memleket-jekemenshik áriptestigi aıasynda «Sergek» beınebaqylaý júıesin iske qosty. Qalanyń 400 kóshe qıylysyna, 300 ýchaskesine, jalpy sany 13 myń beınekamera ornatyldy. Bul kameralar búginde joldaǵy tártipti kúzetetin taptyrmas tásil bolyp tur. Astana qalasy ákimi baspasóz qyzmetiniń taratqan málimetteri boıynsha, osy beınekameralardyń kómegimen tek bıylǵy eki aıdyń kóleminde 18 qylmys jáne 1 412 ákimshilik quqyq buzýshylyq anyqtalypty.
«Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda órisi keńeıip, kórsetiletin qyzmetteri ulǵaıyp jatqan «Smart Astana» jobasyndaǵy taǵy bir júıe – «Aqyldy jaryqtandyrý». Osy jobanyń arqasynda qalanyń jaryǵy 60 paıyzǵa deıin únemdelip, eksplýatasııalyq shyǵyndar 30 paıyzǵa qysqarmaq.
Joǵaryda atalǵan jobalardyń bári elorda tirshiligine zamanaýı reńk berýdi jáne turǵyndardyń ómir súrý sapasyn arttyryp, turmys jaılylyǵyn arttyrýdy kózdeıdi. Aldaǵy ýaqytta medısına, bilim berý salasynda da smart júıeler jetildirilip, jurtshylyqqa qyzmet etetin bolady.
Álbette, Astana elimizdiń bas qalasy retinde qaı jaǵynan da ózgelerge úlgi-ónege bolýy tıis. Ásirese, bıylǵy 20 jyldyq mereıtoı – elordanyń eskisinen jańa qadamy kóbeıetin eń jaýapkershilikti kezeń. Bile-bilgenge, Astananyń 20 jyldyǵy – jalpyulttyq mereke. Bul – kúlli Qazaqstannyń qol jetkizgen tabystary Astana arqyly áspetteletin erekshe kún. Esti jurt toıǵa kóńil kóterý úshin ǵana emes, ótkeninen oı túıip, baryna qanaǵat etip, bolashaǵyna baǵdar jasaý úshin barady. Demek, Astana da jıyrma jyl ishinde jetken jetistikterin saralap, keleshektegi maqsat-muratyn taǵy bir naqtylap alatyny anyq.
Búginde Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń ókimimen «El júregi – Astana» – Astana qalasynyń 20 jyldyǵyn merekeleý tujyrymdamasy bekitildi. Tujyrymdamaǵa sáıkes elordanyń 20 jyldyq mereıtoıyn toılaýdyń kezeńderi belgilendi. О́tken jyldyń 10 jeltoqsanynan bastap, bıylǵy 6 shildege deıin – negizgi kezeń. Al 2018 jyldyń 6 shildesinen osy jyldyń aıaǵyna deıin merekeden keıingi kezeń retinde is-sharalar legi jalǵasyn tappaq, ıaǵnı 2018 jyl mereıtoılyq jyl bolǵannan keıin josparlanǵan is-sharalar jyl boıy ótkiziletin bolady.
Qymbat TOQTAMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
