SEMEILIKTER SENIMI BEKI TÚSTI

Semeıdiń aýmaqtyq qurylymy basqa qalalar­dan birshama ózgeshe. O sheti men bu sheti 400 sha­qyrymǵa deıin sozylyp jatsa, quramynda 38 eldi mekendi qamtıtyn 16 okrýg bar. Soǵan oraı, qala ákimi Meıramhat Aınabekovtiń óńir turǵyndary arasyndaǵy esebi bir aıdan astam ýaqytqa sozyldy jáne de ol kúnniń sýyqtyǵyna, joldy álsin-álsin jaýyp tastap otyrǵan burqasynǵa qaramastan, bel­gilengen merziminde, sonymen birge, uıymshyl­dyqpen ótkizildi. Al ákimniń qala turǵyndarynyń aldyndaǵy ese­bin qalanyń 3 jerinde ótkizý belgilengen bola­tyn. Sondaı kezdesýler buǵan deıin qala ortalyǵy men qalanyń Zaton dep atalatyn bóliginde bolyp ótken-di. Olarǵa da jurtshylyq kóptep qatysyp, ózderin tolǵandyryp kele jatqan san alýan suraqtarǵa tııanaqty jaýap aldy. Al qala turǵyndarymen sońǵy qorytyndy kezdesý qalanyń Jańasemeı bóligindegi “Eńlik-Kebek” kınoteatrynda ótti. Elbasynyń Qazaqstan halqyna bıylǵy Joldaýynan keıin ile-shala ótki­zilgen bul kezdesýde qalanyń búgini men bolashaǵy jan-jaqty saralanyp, talqylandy. Memleket basshysy óz joldaýynda “Qazaqstan-2030” Strategııasyn oryndaý barysyndaǵy alǵashqy 10 jyldyqtyń ońdy ózgeristerin naqty mysaldarmen atap kórsetkeni barshamyzǵa málim. Semeıdi de el ómirinen tys alyp qaraýǵa bolmaıdy, dedi ákim óz baıandamasynda. Shyndyǵynda da, ótpeli kezeńniń alǵashqy jyldarynda munda ákimder jyl saıyn derlik aýysyp, qalanyń berekesi birshama qashyp ketkenimen, ýaqyt óte kele mundaǵy sharýanyń bári durystala bastady. О́ıtkeni, Ertis jaǵasyndaǵy kóne qalanyń kúndelikti jaı-kúıi Elbasynyń nazarynan bir sátke de tys qalǵan emes. Qala, ásirese, jylýdan taryǵyp qınala bastaǵan shaqta memleket basshysy el Úkimetine oryn alyp otyrǵan osy bir jaǵdaıdy saýyqtyrý maqsatynda naqty tapsyrma bergen bolatyn. Sońǵy 2-3 jyldaǵy daǵdarysty jaǵdaıǵa qara­mastan, qalanyń boıyn tikteı bastaǵany eń aldy­men sondaı naqty qamqorlyqtyń arqasy desek, ekinshiden, bul qala basshysyna da baılanysty ma deımiz. Muny biz ǵana emes, qala jurtshylyǵy bylaıǵy jerde de, esep berý jıyndarynda da aıtyp júr. Sondaı-aq, ony qala ákiminiń esepti baıandamasynda molynan keltirilgen derekter de aıqyn aıǵaqtaıdy. Aıtalyq, esepti merzim ishinde 82 mıllıard teńgeniń ónerkásip ónimi óndirilgen. Al bul ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 300 mıllıon teńge artyq. Sondaı-aq, ekonomıkanyń naqty sektorlaryna ınvestısııa tartý maqsatynda da eleýli jumystar atqarylǵan. Máselen, ónerkásip salasyna 12 mıllıard teńge ınvestısııa quıylǵan. Bul 2008 jylǵy kórsetkishten 20 paıyz artyq. Sonyń nátıjesinde qala bıýdjetiniń jospary ózindik kiris jóninen 102 paıyz bolyp artyǵymen oryndalypty. Al jekelegen ońdy mysaldarǵa toqtalatyn bol­saq, ótken jyly munda “Belarýs” traktoryn qu­rastyryp shyǵarý óndirisi jolǵa qoıyldy. Sóıtip, jyl ishinde 300-den astam traktor shyǵaryldy. Munyń syrtynda gofroydys, jıhaz, medısınalyq kıim tigý, baspa ónimderi men sýsyn shyǵaratyn jańa kásiporyndar qatarǵa qosyldy. Bylǵary-meh kombınatynda byltyr bastalǵan ıgilikti sharýa bıyl is júzine asyrylmaq. Iаǵnı, munda Ortalyq Azııa boıynsha sapasy óte joǵary teri shyǵaryla bastaıdy. Bıyl Semeıde, sondaı-aq jańa aıaq kıim fabrıkasynyń, dári-dármek zaýytynyń, kabel ónimderin shyǵaratyn kásiporynnyń qurylysy júrgizilip jatyr. Qalada shaǵyn kásipkerlikti damytýǵa da erekshe kóńil bólingen. Sonyń aıǵaǵyndaı, jyl ishinde osy sala boıynsha jańadan 2000-nan astam jumys orny ashylǵan. “Samuryq-Qazyna” jáne “Damý” qor­la­ry arqyly qaladaǵy shaǵyn jáne orta kásip­kerlikti damytý maqsatymen jasalǵan 140 jobany qarjylandyrýǵa 3,6 mıllıard teńge qarjy bólindi. Osyndaı jarqyn mysaldy aýyl sharýashylyǵy salasynan da baıqaýǵa bolady. Jyl ishinde aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý kólemi 10 paıyzǵa artsa, sonyń ishinde et óndirý –14, jún óndirý –9,9, sút óndirý 2,2 paıyzǵa kóbeıgen. Sonymen bir­ge, mal men qus sany artqan. Qalada aýyl sharýa­shy­lyǵy ónimderiniń baǵasyn turaqtandyrý maq­sa­tynda 50 ret jármeńke ótkizilgen. Olarda qala tur­ǵyndaryna 300 mıllıon teńgeniń ónimi satylǵan. Et-sút máselesin sheshý maqsatymen 1000 iri qaraǵa arnalǵan eki bordaqylaý alańy salynǵan. Mal basyn asyldandyrý jumysy da sátti júrgizilýde. Broıler qus fabrıkasynyń qýaty da arta túsip keledi. Qazir de 6 myń tonna qus etin óndirýge qol jetkizilse, keleshekte bul kórsetkish 8 myń tonnaǵa jetkizilmek. “Semeıqus” fabrıkasy tarapynan jumyrtqa óndirý máselesi de óz sheshimin taýyp keledi. Osyndaı jarqyn mysaldardy kóptep keltire berýge bolady. Ákimniń esepti baıandamasynda, sonymen birge, áleýmettik jáne kólik, baılanys salalaryndaǵy qol jetken jetistikter naqtyly mysaldarmen tilge tıek etildi. Jylý, jaryq máseleleri de nazardan tys qalmady. Jylý, jaryq demekshi, osy máse­le­ler qozǵalǵanda kóz aldyńa eriksiz kóleńkeli kóri­nis­ter elesteıdi. Iаǵnı, bul máselede áli de kem­shi­lik joq emes. Ásirese, bıylǵydaı tabıǵat jaǵ­daı­yn­da semeılikterdiń jaýrap, tońyp qalǵanyn ja­­sy­rýǵa bolmaıdy. Sonyń barlyǵy kómir tapshy­lyǵynan týyndap otyrǵan sekildi. Soǵan oraı jer­gi­likti depýtattardyń kezekten tys sońǵy sessııa­syn­da oblys tarapyna syn da aıtylyp qalǵan. Ákim baıandamasynan soń jaryssózge shyqqandar da, suraq qoıǵandar da bul taqyrypqa oralmaı ketpedi. Ákim baıandamasyn talqylaýǵa qalalyq más­lıhattyń depýtattary Nurlan Sydyqov, Rafaıl Hazıpov, bıznes kolledjiniń dırektory Aman Ti­leý­baev, eńbek ardageri Vasılıı Babıchev jáne “Abaı” jýrnalynyń bas redaktory, aqyn Murat­bek Ospanov qatysty. Olar óz sózderinde AES kompanııasynyń jaryqty tym qymbattatyp otyr­ǵandyǵyna, Semeı-Qaınar tas jolyn jóndeýge, Semeıde qoqys óńdeý kásipornyn salý jáne sport kesheni men meshit qurylysyn aıaqtaý, balalar baqshasyn kóbeıtý, sonymen birge, jylý, kom­mý­naldyq qyzmet, kólik jáne densaýlyq saqtaý sala­laryndaǵy kemshilikterdi joıý jóninde naqtyly sharalar júzege asyrylýy qajettiligine toqtaldy. Qala ákimi Meıramhat Aınabekov ózine qoıyl­ǵan suraqtardyń bárine tııanaqty jaýap qaıtardy. Bul jıynǵa arnaıy kelip qatysqan oblys ákimi Berdibek Saparbaev jıyn sońynda sóz alyp, semeılikterdi tolǵandyrǵan máselelerdiń bári óz she­­shimin tabatyndyǵyna sendirdi. Sonyń aıǵ­aǵyn­daı, dedi ol, oblys tarapynan kómir satyp alýǵa tıisinshe qarjy bólinip otyr. Erteńnen bastap 50 myń tonna kómirdiń alǵashqy bóligi Semeıge jetkizile bastamaq. Iá, oblys basshysy sendirgenindeı, semeılik­terdi alańdatqan ýaqytsha qıyndyqtyń óz sheshimin tabatyndyǵyna úlken úmit artamyz. Dáýlet SEISENULY, Semeı. JUMYS ISTEMEGEN ADAM ǴANA QATELESPEIDI Merki aýdanynyń ákimi Bolat Rysmendıev aýdandyq máslıhat depýtattary men jurtshylyq aldynda esep berdi. Oǵan Jambyl oblysy ákimdiginiń apparat jetekshisi Ǵanı Sádibekov qatysty. Shıpaly sýymen, janǵa saıa taýymen aty shyqqan Merki sanatorııi ornalasqan bul óńirdi elimizdiń túpkir-túpkiri jaqsy biledi desek qatelespeımiz. Atyna zaty saı sol Merki aýdany búginde burynǵydan da jaqsara túsken. Aýdan ákimi esebin osy óńirdegi ónerkásiptiń tynys-tirshiliginen bastaǵan. Mysaly, “Merki qant zaýyty” JShS ótken jyly 4 mıl­lıard teńgeniń qyzmetin kórsetipti. О́ndiristi 6 esege deıin ulǵaıtypty. “Alkopısheprom” seriktestigi bolsa, 281,5 mıllıon teńgeniń ónimin shy­ǵarǵan. О́z basym Taraz qalasyndaǵy dúkenderde satýshylardan “Merkiniń aırany tústi me?” dep surap turǵan tutynýshylardy kóptep kezdestire­tin­min, mine, sol Merki irimshik zaýy­ty 404,6 mıllıon teńgeniń ónimin ótkeripti. Sózdiń toqeteri, aý­dan ónerkásibi jyl ishinde barlyǵy 4 598 887 myń teńgeniń ónimin óndirgen. Merki aýdanynyń jeri egin sha­rýashylyǵyna qolaıly bolyp kelýi­men de erekshelenedi. Muny merkilik dıqandar óte tıimdi paıdalanýǵa tyrysady. Egis alqaptaryn agroteh­no­logııalyq sharalarǵa saı kútip-baptaýdy qamtamasyz etý nátıje­sinde ár gektardan 7,3 sentnerden astyq jınaǵan sharýashylyqtar da bar. Bul óńirdiń dıqandary aýys­paly egistikti tıimdi paıdalansa, mol ónim alýǵa bolatynyn eshkimnen suramaıdy. Bul – sońǵy jyldary is júzinde dáleldengen mysal. So­nyń nátıjesinde dándik júgeri al­qaptarynyń ár gektarynan 120-130 sentnerden, maqsary daqylynyń ár gektarynan 18-20 sentnerden ónim alyndy. Atap aıtsaq, “Sypataı” JShS – 200-ge jýyq jer ıeleri men usaq sharýa qojalyqtarynyń egis alqap­tary men tehnıkalaryn biriktirip, irilendirý nátıjesinde qalyptasqan sharýashylyq. Jeke mashına-traktor parki bar. Tehnıkalary kúzgi, kóktemgi, jazǵy jumystarǵa saqadaı saı jáne jylma-jyl jańa teh­nı­kalarmen tolyqtyrylyp otyrady. Atalǵan sharýashylyq Almaty qalasyndaǵy “Vıta” fırmasymen tıimdi kelisim-shart jasasyp, olar­dan qytaı burshaǵy tuqymyn jáne osy daqyl egiletin alqaptardy óń­deýge qajetti arnaıy tehnıka alý úshin qomaqty qarjy alatyn bolyp kelisti. Olardyń jasasqan shartyna sáıkes “Vıta” fırmasy sharýashy­lyq­tyń óndirgen ónimderin tolyq kólemde satyp alady jáne alǵan ne­sıe-qarjysy úshin sol ónim esebinen esep aıyrysady. Aýdanda aýyl sharýashylyǵy sa­lasy da damyp keledi. О́tken jyl­men salystyrǵanda múıizdi iri qara 1 paı­yzǵa, qoı-eshki 2 paıyzǵa kó­beıipti. Búginde “Jol kartasynyń” jaq­sylyǵy týraly aıtpaý múmkin emes. О́ıtkeni, tirliktiń kóbisi osy baǵ­dar­lamanyń arqasynda júzege asy­ryldy. Mysaly, aýdanda 281 jumys orny qurylǵan. Kásiptik lıseıde oqyǵyn 94 adam – qurylysshy, 105 adam – gazben dánekerleýshi jáne 61 adam traktorshy mamandyqtaryn alyp shyqqan. Bilim men mádenıet salalarynyń jańalyqtary da mol. Oqýshylardyń ınternatta jatyp oqýyn uıym­das­tyrý, kólikpen tegin tasymaldaý jáne jazǵy demalystaryn saýyq­tyrý lagerlerinde ótkizýdi qoldaý máseleleri jaqsy jolǵa qoıylǵan. Densaýlyq saqtaý salasynda da ilgerileýshilik bar. Aýdan ortaly­ǵyn­daǵy aýrýhananyń ǵımaraty 50 mıl­lıon teńge qarjyǵa kúrdeli jón­deýden ótkizilipti. Alys aýyldardaǵy medısınalyq pýnktter de jańar­tylǵan. Jyl ishinde jergilikti jerdegi joldardy jóndeý úshin 56 mıllıon teńge jumsalyp, 426 úı tabıǵı gaz­ben qamtamasyz etilipti. Aýyldarǵa telefon baılanysyn jetkizý de qol­ǵa alynýda. Esepten soń Merki aýylynyń tur­­ǵyny Anna Landık “Jol kar­tasy” baǵdarlamasy boıynsha atqa­rylǵan jumystarǵa dán rıza ekenin aıta kelip, ákimnen aldaǵy ýaqytta Qant kentindegi sýmen qamtamasyz etý máselesi men mýzyka mektebiniń ǵı­maratyna kóńil aýdarýdy ótindi. Qant kentindegi jer asty sýynyń kó­terilýi de turǵyndardyń kóńilin alań­datyp otyrǵanǵa uqsaıdy. My­saly, jer asty sýy kóktemde kent­tegi orta mekteptiń sport zalynyń edenin jaramsyz etip tastaǵan. Aýdan ákiminiń esebin qorytyn­dylaǵan oblys ákimdiginiń apparat jetekshisi Ǵ. Sádibekov oblys ákimi Q. Bozymbaevtyń Merki aýdanynda esep berilgenge deıin kelip, aýdan­nyń ekonomıkalyq jáne áleýmettik tynys-tirshiligimen muqııat tanys­qanyna, sodan bergi az ǵana ýaqyt ishin­de oblys basshysy atap kórset­ken keıbir syn-eskertpelerdiń túze­tilip, birqatar jumystar atqaryl­ǵanyna toqtaldy. Aýdan basshy­synyń Merki ózenine kópir salý úshin bıýdjetten tys qarajat kózin qarastyryp, aýdan ortalyǵynyń jurtshylyǵy úshin saýapty úlken jumys atqarǵanyn atap ótti. Álbette, taý bókterindegi tańǵa­jaı­yp óńirde sheshimin kútken máse­leler de joq emes, bar. Mysaly, al­da­ǵy ýaqytta Aspara, Aqqaınar jáne Tátti aýyldaryna aýyz sý jetkizý máselesi sheshimin tabýy tıis. Bilim berý jáne densaýlyq saqtaý, buqaralyq sport salalarynda da atqaratyn jumystar jetkilikti. Qoryta aıtqanda, jıynǵa qa­tys­qandar aýdan ákimi Bolat Rys­men­dıevtiń bir jyl ishindegi jumysyn qanaǵattanarlyq dep baǵalady. Kósemáli SÁTTIBAIULY, Jambyl oblysy. MUNAILY О́ŃIRDIŃ MUQTAJY AZAIYP KELEDI Muǵaljar aýdanynyń ákimi Serik Shańǵutovtyń Qandyaǵash qalasynda ótken qorytyndy esebine 200-deı adam jınaldy. Aýdanda alǵash ret on-laın rejimi iske qosyldy. Osynyń arqasynda aýdan ákiminiń qorytyndy esepti kezdesýi tikeleı efır arqyly berilip, oǵan mádenıet úıine jınalǵandar ǵana emes, qandyaǵashtyqtarmen birge, embilikter de qatysý múmkindigin aldy. Esep týraly aldyn-ala qulaǵdar bolǵan el aýdan ákiminiń jeke elektrondy blogyna da saýal men tilek joldap úlgeripti. Sonymen qatar, esepti kezdesý kezinde tikeleı baılanys jelisi jumys jasap turdy. Bul baılanysqa alys aýyldardyń turǵyndary da qosyla aldy. Qazirgi ýaqytta aýdannyń 46 aýyldyq eldi mekeni telefon baılanysy qyzmetin paıdalanyp otyr. Eldi mekenderde bolǵan esepti kezdesýleriniń ózinde aýyl tur­ǵyn­darynyń aýzynan burynǵydaı aryz-shaǵym emes, atqarylǵan jumystarǵa degen rızashylyqty estip kele jat­qan aýdan basshysyna eldiń yqyla­synyń túzýligine negiz de joq emes. Bas­qasyn bylaı qoıǵanda, byltyr­ǵy esep berý jıynynda aıtylǵan óz­ek­ti máseleler tolyqtaı sheshimin tap­qan. Bas-aıaǵyn túgendemegenniń óz­inde aýdanda aıtarlyqtaı jumys at­qarylǵan. Aýdan ákiminiń málimdeýinshe, es­epti kezeńde Qandyaǵash qalasynyń sý qubyrlyq jelileri aýystyrylsa, Embi qalasynyń sý qubyrlyq keshe­n­in qaıta jańǵyrtýǵa 186,8 mln. teń­ge bólinip, jumys júıeli júrgi­zilýde. Embi qalasynda memlekettik baǵdarlama boıynsha 3 turǵyn úı sa­lynyp, paıdalanýǵa berilgen. Osyn­daǵy buzylǵan poshta ǵımaraty jer­gilikti bıýdjetten bólingen 60 mln. teńgege kúrdeli jóndelip, oǵan №4 negizgi mektep ornalastyrylypty. Altyndy aýylyndaǵy orta mektep ǵımaratyna 7,5 mln. teńge bólinip, kúrdeli jóndeýden ótkizilgen. Ashy­saı, Aqkemer aýyldyq okrýgterinen jáne Muǵaljar aýylynan balabaq­sha­lar ashylsa, Taldysaı, Juryn aýyldaryndaǵy balabaqshalar 6,1 mln. teńgege jıhazben qamtamasyz etilgen. Taldysaı aýyldyq mádenıet úıi de kúrdeli jóndelipti. Saǵashıli aý­yldyq kitaphanasyna 4,2 mln. teń­gege gaz qubyry tartylǵan. Juryn aýyldyq mádenıet úıin kúrdeli jón­deýge aýdandyq bıýdjetten 4 mln. teńge bólinse, 29,4 mln. teńgege Abaı atyndaǵy, Taldysaı orta mektepteri jáne Sergeev negizgi mektebi kúrdeli jóndeýden ótkizilipti. Jergilikti bıýdjetten 130 mln.teńge bólinip, Qan­dyaǵash qalasyndaǵy 4,2 shaqy­rym káriz júıesi kúrdeli jóndelgen. 153 mln. teńgege Qandyaǵash qala­sy­nyń ortalyq jylý qazandyǵynda sońǵy úlgidegi jańa úsh qondyrǵy ornatylypty. “Jastyq” shaǵyn aýdanyndaǵy 5 qabatty 120 páterlik №38 “a” úıi jergilikti bıýdjetten bólingen 280 mln. teńgege qaıta qalpyna ketirilip, jyldap kezekte turǵan memlekettik qyzmetkerler men áleýmettik qorǵalýǵa tıis otbasylary baspanaly bolǵan. 12 mln. teńge qarjy bólinip, qaladaǵy “Táýelsizdik” alańy jańǵyrtylyp, “Astana” demalys alańy ashylypty. Daǵdarys kezeńinde de aýdanda ilgeri jyljýdyń kilti tabyldy dese de bolǵandaı. 278 mlrd. 200 mln. teń­geniń ónerkásip ónimderi óndi­ri­lip, jospar 113,5 paıyzdy qurapty. Sonyń ishinde munaı óndirý 103,3 paıyz, gaz óndirý 103,4 paıyz oryn­dalǵan. Osy sala boıynsha negizgi kapıtalǵa 70 mlrd. 53 mln. teńge ın­vestısııa tartylsa, bul 2008 jylmen salystyrǵanda, 1,5 esege artyq. Mu­nyń ózi jańa jumys oryndarynyń ashylýyna, halyqtyń áleýmettik jaǵ­daıynyń jaqsarýyna alǵyshart jasaǵany sózsiz. Aýdandaǵy 3 JShS, 475 sharýa qojalyǵy 4 mlrd. 290 mln. teńgeniń ónimderin óndirgen. Aýdanda ónerkásiptiń damý qar­qy­ny da jaman emes ekeni baıqa­lady. Olarǵa da mysaldar jetkilikti. – Aýdandaǵy ózekti máselelerdiń biri, – dedi Serik Shańǵutov, –tur­ǵyn úı-kommýnaldyq saladaǵy tu­raqty jaǵdaıdy qamtamasyz etý. Qa­zir birinshi kezekte turǵyndardy sa­paly aýyz sý, jylý, gaz jáne elektr qýatymen qamtamasyz etý mindetteri tur. Embi-5 áskerı qalashyǵy, bú­gingi Jem qalasy jylý júıeleriniń buryndary qatyp qalyp, máseleniń respýblıkalyq deńgeıde de kóte­ril­geni ras bolatyn. Sońǵy eki jylda qalanyń segiz jylý qazandyǵy ja­ńar­tylyp, dızel otynymen jetki­likti deńgeıde qamtamasyz etildi. Qandyaǵash qalasynyń aýyz sý júıesin qaıta qurý maqsatynda úsh jyldyq baǵdarlama jasalyp, júıeli túrde júzege asyrylýda. Embi qalasynyń sý qubyry keshenin qaıta jańǵyrtý maq­satynda respýblıkalyq bıýdjetten 2008-2009 jyldary bólingen 235 mln. teńge qala syrtyndaǵy 4 shaqyrymdyq Jalpaq núktesinen tushy taza sý jet­kizýge jumsaldy. Juryn aýy­lynyń aýyz sý júıesin qaıta qurý maqsatynda jobalaý-smetalyq qu­jat­tary daıyndalyp, qurylys ju­mystaryna bıýdjetten 2010 jylǵa 100­ mln., 2011 jylǵa 96 mln. teńge qaralyp otyr. Embi qalasyn tolyq gazdan­dy­rý­dyń smetalyq-jobalaý jumystary jasalǵan. Qumjarǵan, Birlik aýyl­da­ryn gazben qamtamasyz etý úshin Aq­tóbe oblysy ákimdigi jáne “SNPS Aqtóbemunaıgaz” AQ ara­synda qabyldanǵan memorandým negizinde AGRS ǵımaraty jáne 7,3 shaqy­rym­dyq gaz jetkizý qubyry salyndy. – Aýdan ákimi bıylǵy esebin Aqsý aýylynan bastaǵan bolatyn. Jyldar boıy mezi etken aýyz sý máselesin sheshýge ýáde bergen aýdan basshysyna halyq dán rıza. Jaz shyǵa jumys bastalyp, sý keletin bolady. Oblystan tıisti qarjy bólýge qoldaý jasap otyrǵan oblys ákimi Eleýsin Saǵyndyqovqa al­ǵy­symyz sheksiz. Bul alǵys aqsý­lyq­tardyń amanaty. Aqsýlyqtar aýdan ákimi S.Shańǵutovtyń esepti ju­my­syn jaqsy baǵalaǵanyn jetkizgim keledi, – dedi Aqsý negizgi mekte­biniń dırektory M. Eseeva. Juryn aýylynyń turǵyny Sh. Bekjanov tikeleı baılanys jelisi arqyly aýyldyń aýyz sý máselesin alǵa tartty. Bul másele aýdan áki­mi­niń baqylaýyna alynypty. Aýyl­dyń aýyz sý júıesin qaıta qurý maq­satynda smetalyq-jobalaý qujat­ta­ry daıyndalyp, qurylys jumys­taryna bıýdjetten 2010 jylǵa 100 mln. teńge, 2011 jylǵa 96 mln. teńge qaralyp otyr, dep jaýap berdi S.Shańǵutov. “Túıe balasyn qarpyp súıedi” deıtin qazaqtyń urpaǵy emespiz be.Ánsheıinde esh nársege kóńili tolmaıtyndardyń ózderi jasalǵan jumystardy moıyndap, rıza bo­lysty. Munyń ózi aýdan ákimi Serik Shańǵutovtyń Elbasy saıasatyn tereń uǵynyp jumys istep jatqan, halyqtyń qamyn qamdaǵan basshy ekenin kórsetse kerek. Aýdan ákiminiń esebine qatysqan oblystyq máslıhattyń hatshysy B. Ordabaev, oblys ákiminiń oryn­ba­sary A. Dýbovenko da osyndaı oı túıip qaıtqany daýsyz. Satybaldy SÁÝIRBAI, Aqtóbe oblysy. TABYS TARAZYLANYP, BOLAShAQQA BOLJAM JASALDY Qazynaly túbektiń qarashańyraǵy – Túpqa­ra­ǵan aýdany turaqty damyp, Kaspıı qaırańyn ıge­rýdegi memlekettik baǵdarlamanyń bastaý alýdaǵy alańyna aınalyp keledi. Álemge áıgili Qashaǵan kenishiniń negizgi óndiristik bazasy osy jerde. Soń­ǵy jyldary Kaspıı qoınaýynyń qazaqstandyq bóligin ıgerýdiń memlekettik baǵdarlamasyna sáıkes, aýdan aýmaǵynda 90-ǵa tarta otandyq jáne shet­eldik kompanııa jumys jasaýda. Olar bul kún­deri Fort-Shevchenkodan bastap Sartasqa deıingi teńiz jaǵalaýyn túgelge derlik óndiristik aımaqqa aınaldyrý úshin joba-josparlar jasap úlgergen. Osy maqsatpen qazirdiń ózinde Adjıp QKO, Qa­rajanbasmunaı, Bozashyopereıtıng, Enkaınshat, Maersk Oıl, Kazmorttransflot, “Túpqaraǵan” JShS, Enka, MakDermott jáne basqa kompanııa fı­lıaldary jumys jasaıdy. Memlekettik baǵdar­lamany oıdaǵydaı júzege asyrý maqsatynda “MakDermot” kompanııasy temir qurylǵylary zaýytyn, qazaq-ıtalıan birlesken “Kaspıan Of­fshor ındastrız” jáne “Imstalkom” kompanııasy da temir qurylǵylary zaýyttaryn salýdy qolǵa alýda. Sebebi, Qashaǵan munaıyn halyq ıgiligine jaratý úshin aldaǵy tórt-bes jyl ishinde ǵana 500-600 myń tonna temir qurylǵylary qajet eken. Osy oraıda asa qajetti qurylys materıal­daryn da kóptep shyǵarý qajet bolmaqshy. Ony oıǵa alǵan aýdan basshylyǵy jaqynda “Túpqa­ra­ǵan” jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi “Kaspıı” áleýmettik-kásipkerlik korporasııasymen birlese otyryp, zamanaýı ozyq tehnologııamen jaraqtan­ǵan temir-beton buıymdary zaýytyn paıdalanýǵa berýge qol jetkizdi. Endi aýdan basshylyǵy Kaspıı ÁKK-men birlesip, jel qýatymen jumys isteıtin elektr stansasyn salý jobasyn iske asyrmaqshy. Saı­yp kelgende, osy aıtylǵandar jáne Úkime­ti­mizdiń “Jol kartasy” baǵdarlamasy aýdan halqyna álemdik qarjy daǵdarysynyń qatty áserin tıgiz­bedi dese bolady. Sonyń nátıjesinde 700-ge tarta adam jumyspen qamtyldy. Sondaı-aq aýdan aýma­ǵynda jumys isteıtin 20-dan astam sheteldik jáne otandyq munaı kompanııalarymen jumys ornyn qysqartpaý, mamandardy qajettilikke qaraı qaıta daıyndaý týraly memorandýmǵa qol qoıylýy da óz jemisin berdi. Jáne de osynaý qıyn kezeńniń óz­in­de shaǵyn kásipkerlikti qoldap, kómek kór­se­týge úlken mán-mańyz berilgendigin atap aıtqan lázim. Osy rette aýdanda shaǵyn bıznes sekto­ryn­daǵy jumyspen qamtylǵandar sany eńbekke ja­ram­dy adamdardyń 30 paıyzyn quraýyn ataýǵa bo­lar. Taǵy bir quptarlyq jaǵdaı, jeke kásip­ker­ler­ge “Lýkoıl Ovsersız servıs” LTD kompanııa­sy­nyń “Araı” áleýmettik áriptestik baǵdarlamasy boıynsha 30 adamǵa qaıtarymsyz grant berilýi der edik. Aýdandaǵy “Taýshyq”, “Qaraǵantúbek”, “Jaı­laý” aýylsharýashylyǵy seriktestigi jáne 120-ǵa tarta sharýa qojalyǵy egin salý, et-sút óndirý, balyq aýlaýda ótken jylǵydan ónimdi eńbek etti. Sol qarqyndy báseńdetpeý baǵytynda aýdan ákiminiń ókimimen aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerdiń birlestikterin qurý jáne olardy damytý jónindegi jumys toby qurylyp, medıa josparlary bekitildi. Bul – ónerkásipti aýdannyń aýyl sharýashylyǵy da qatar damı túsedi degen sóz. Ol solaı bolyp ta otyr. Oǵan ótken jylǵy mal sanynyń ósip, ónim molaıa túsýimen qatar, balyq ósiretin toǵan salý, kókónis úshin jylyjaı salýdyń qolǵa alyna bastaýy dálel bolǵandaı. Aýdan halqynyń áleýmettik-turmystyq jaǵ­daı­lary da jaqsara tústi. Tarıhy tereń qarashańyraq qala Fort-Shevchenkonyń bas jospary bekitildi. Sátin salsa, jaqyn jyldary 30 myń turǵynǵa ar­nal­ǵan jańa da sáýletti aqshańqan qala boı kó­tere­­­di. Ol joba boıynsha qalada shaǵyn aýdandar, de­malys aımaqtary, ádemi jaǵajaılar, kommý­naldyq turǵyn úıler, ondaǵan áleýmettik nysandar salynady. Taza aýyz sý baǵdarlamasy júzege asty. Sý tapshylyǵy bolmas úshin qýatty qondyrǵyly jańa zaýyt salý qolǵa alynýda. Osy jańa jyl qarsańynda qala, Baýtın, Atash kentteri “kógildir otynmen” tolyqtaı qamtyldy. Bul oblys ákiminiń is-qımyl josparyna saı júrgizilip júzege asqan, el eńsesin odan ári kótere túsken eleýli oqıǵa bol­ǵandyǵyn jınalǵan jurtshylyq rızashylyqpen áńgimeledi. Densaýlyq saqtaý, bilim berý, ekologııa, aýdan jastarynyń óńirdegi óndiris oryndaryna qajetti mamandyq alýlaryn jolǵa qoıý, mádenı mura baǵdarlamasynyń mán-mańyzy, tarıhı tulǵalar rýhyn qurmetteý aýdan ákiminiń oı-josparynda eken. Investısııa tartý jaǵy da joǵarylapty. Merdigerlik jumystar kólemi de ósip, ony otandyq qurylys uıymdary atqarǵany da quptaýǵa turarlyq qubylys deýge bolady. Osyndaı ilgerileý izdenis pen isker basshylyqtyń jemisi ekeni sózsiz. Solaı bolýdyń ózindik syry da bar. Aýdan ákimi Serikbaı Turymov osy aýdanda eńbek jolyn kásipkerlikpen jalǵap, iri kompanııany basqardy, odan soń aýdanda ákim boldy. Odan keıin oblys ákiminiń orynbasarlyǵyna joǵarylatyldy. Al osydan 1,5 jyldaı ýaqyt buryn aýdan turǵyn­da­rynyń talap-tilegi, qalaýymen aýdanǵa qaıtadan ákim boldy. Bul kúnderi ol qadamy úshin ózi de, aý­dan halqy da dán rıza. Al ońdy ózgerister bir­le­se jasaǵan jumystardyń nátıjesi ekendigi sózsiz. Esep berý jınalysynda aýdannyń 2009 jylǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý jaıy, halyq kókeıindegi basqa da mańyzdy máseleler jáne alda turǵan mindetter jan-jaqty sóz etildi. Bolashaqqa baǵyt-baǵdar túzildi. Jınalysta shyǵyp sóılegen belgili kásipker, aýdandyq máslıhattyń depýtaty “Qaraǵantúbek” seriktestiginiń basshysy Aıtbaı Sháripov, biz áńgimege tartqan basqa da turǵyndar aýdan ákiminiń ótken jylǵy atqarǵan jumysyna oń baǵa berdi. Basqosýda oblys ákimi Q.Kósherbaev aımaq adamdarynyń qol jetkizýdegi qomaqty tabystary, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty Qazaqstan halqyna Joldaýynan týyndaıtyn asqaraly mindetter týraly áserli áńgimelep, jınalǵandar saýaldaryna jaýap berdi. Jolaman BOShALAQ, Mańǵystaý oblysy. JYLYOIDYŃ JAQSYLYǴY MOLAIаDY Jylyoı – óńirdegi erekshe aýdan. Munda bir ǵasyrdan astam ýaqyt buryn qazaq munaıynyń alǵashqy tamshysy alynǵan. Álemdegi kómirsýtegi qory mol “Teńiz” kenishi de osynda. Sol sebepten óńir ekonomıkasyna ınvestısııa quıýǵa nıetti sheteldik ınvestorlar aldymen Jylyoıǵa bet burady. Bul aýdan ekonomıkasynyń órleýine negiz qalaýmen birge, áleýmettik ahýalyn jaqsartýǵa sep bolyp otyr. Jurtshylyq aldynda esep bergen aýdan ákimi Rahmetolla Nuǵma­novtyń aıtýynsha, ótken jyly 1 trıllıon 854 mıllıon teńgeniń ónimi óndirilipti. Sol ónimder arasynan 23 mıllıon tonna munaı, 11 mıllıard tekshe metr gaz óndirýge qol jetkenin basa aıtqan jón. О́ńirde óndirilgen munaıdyń basym bóligi de osy aýdan enshisine tıedi. Jalpy, aýdanda atqarylǵan ju­mystar san salany qamtıdy. Má­se­len, “Jol kartasy” baǵdarlamasyn iske asyrý 4 baǵyt boıynsha júrgi­zilgen. Aldymen, áleýmettik jumys ornyn usynatyn, sonymen birge, jas­tar tájirıbesi júzege asyry­latyn mekemeler tizbesi bekitilipti. Áleýmettik jumys oryndaryna 395 adam jiberilse, jastar tájirıbesi boıynsha 152 jas maman qamtylǵan. Baǵdarlamanyń ınvestısııalyq jobasy sheńberinde aýdan ortalyǵy – Qulsary qalasyndaǵy 4 shaqyrym joldy jáne elektr júıelerin jóndeýge bólingen 300 mıllıon teńge ıgerilip, oǵan 270 jumyssyz adam tartylypty. Kásibı daıarlaý, biliktiligin arttyrý kýrstaryna 1813 adam jiberilipti. Aýdanda jumyssyzdyqtyń aldyn alý sharalarynyń aýqymy keńeı­ge­nin dáıekteıtin derekter bar. О́tken jyly 19 ret bos jumys orny jár­meńkesi uıymdastyrylyp, 3347 adam turaqty kásipke ornalastyrylypty. Munyń syrtynda 1030 adam aqyly qoǵamdyq jumystarǵa tartylǵan. Otandyq jumysshylardyń eńbek quqyqtary men kepildikterin qamtamasyz etý úshin aýdan ákimi men 103 mekemeniń kásipodaq uıymy yntymaqtastyq memorandýmyna qol qoıypty. Jyl ishinde 2648 jańa jumys orny ashylypty. Halyqtyń turmysyna oń yqpal etetin osyndaı sharalar qolǵa alynǵan aýdanda kásipkerlik salasy da jaqsy damýda. Qazir osynda 4003 shaǵyn kásip­­ker­lik nysany jumys jasaıdy. Olar­dyń kásibin keńeıtýine qoldaý kór­se­tilip otyr. “Atyraý shaǵyn nesıe­leý ortalyǵy” arqyly 37,8 mıllıon teńgeniń shaǵyn nesıesi berilip, 557 kásipker jumystaryn nátıjeli jalǵastyrýǵa múmkindik alypty. Nesıe tek shaǵyn kásipkerlerge ǵana emes, aýyl sharýashylyǵy sala­syndaǵy qurylymdarǵa da tıip ja­tyr. “Qýan”, “Qaısar” sharýa qoja­lyq­tary nesıe alyp, sharýashy­lyǵyn jandandyrýǵa bel býypty. Al 13 sharýa qojalyǵy Jylyoı aýyldyq tutyný kooperatıvine birigip, qı­yn­dyqty birlese eńserýge qadam ja­sa­ǵany qýantady. Jalpy, jylyoılyq kásipkerler ekinshi deńgeıdegi bank­ter arqyly 330,3 mıllıon teńgeniń nesıesine qol jetkizipti. – Aýdannyń basty problemasy – aýyz sý. Qulsary qalasyn aýyz sýmen qamtý júıesin jańǵyrtýdy oń sheshý úshin 3 jyldyq baǵdarlama qa­byldandy. Buǵan “Teńizshev­roıl­dyń” “Igilik” baǵdarlamasy arqyly bólinetin demeýshilik qarjysy jaratylǵaly otyr. Bul 45 mıllıon AQSh dollaryn quraıtyn qarjy, –dedi aýdan ákimi R. Nuǵmanov. –Byl­tyr aýyz sý qubyrlaryn jańǵyrtý jumystary bastalyp, 2 mıllıard teńge ıgerildi. Osy joba boıynsha 170 shaqyrymnan astam magıstraldy jáne qalaishilik sý jelileri, sý aıdaý stansasy jańadan salynady. Ákimniń esep berý jınalysynda pikir bildirgen “Teńizshevroıldyń” óndiris jónindegi menedjeri Garı Enktiń aıtýynsha, birlesken kásip­or­yn bıyl 80 shaqyrymdyq sý jeli­siniń qurylysyn aıaqtamaq. Qazan­dardaǵy tazartý, hlorlaý ádisteri eýropalyq úlgimen sáıkestendiriledi. Qubyr boıynda joǵary qysym saqtalady. Mine, osylaısha jyly­oı­lyqtar “Igilik” baǵdarlama­synyń ıgiligin kórgeli otyr. Al “Metalloprokat” JShS dırektory Qadyrjan Qulte­kenov jylyna 30 000 tonna ónim shyǵaratyn jańa zaýyttyń qurylysy aıaqtalyp qal­ǵa­nyn málim etti. Bul osyndaǵy jal­ǵyz ınvestısııalyq joba bol­ǵan­men, jazǵa taman iske qosy­la­tyn­dy­ǵy aýdan ekonomıka­syna tyń serpin beretindigi kútilýde. Atalǵan aýdan turǵyndary buryn qıyndyq týraly aıtýdan jalyq­paıtyn edi. Ásirese, aýdan ákiminiń esep berýinde aýyz sý tapshylyǵy, jy­lýdyń joqtyǵy tilge tıek eti­letin. Bıyl bul máseleler qozǵalǵan joq. О́ıtkeni, aýdan ákimi R. Nuǵ­manov aıtqandaı, qysqy maýsym bastalǵaly beri jylý berý birde-bir ret toqtatylmaǵan. Biraq “Qaz­Trans­Oıl” kásipornyna áli ha­lyqtyń tutynǵan aýyz sýy úshin 6 mıllıon teńgedeı qaryzy bar eken. So­ǵan qaramastan, halyqtyń kún­de­likti tutynatyn sý, jaryq, gaz, jylý sekildi kommýnaldyq máseleleri she­shimin taba bastaǵanyn quptaǵany baıqalady. Tek kommýnaldyq máse­le­ler emes, ózge de salalardyń túı­in­di tustaryn tarqatýǵa umtylys bar. Elbasynyń “100 mektep, 100 aý­rý­hana” baǵdarlamasy sheńberinde 600 oryndyq jańa mektep, S.Qa­rabalın atyndaǵy orta mektepke 180 oryndyq qosymsha ǵımarat qury­ly­sy paıdalanýǵa berilgen. Oqý jy­lynyń basynda 15 mektep janynan ashylǵan 31 shaǵyn ortalyqta 551 bala mektepke deıingi daıyndyqqa tartylypty. Al “Aýylǵa – dıp­lom­men” baǵdarlamasymen kelgen 18 jas mamannyń árqaısysyna 90 myń teńgeden kótermeleý qarjysy berilip, alańsyz jumys jasaýyna jaǵdaı jasalyp otyr. Aýdan ákiminiń halyq aldyndaǵy esep berýine óńir basshysy Bergeı Rysqalıev qatysyp, áli de sheshimin kútken keı máselelerdi talqyǵa sal­dy. Aldymen, Elbasy Joldaýynda atap kórsetilgen agroónerkásip ke­shenin damytý arqyly azyq-túlik qaý­ipsizdigin qamtamasyz etý, shetel­dik kompanııalardaǵy qazaqstandyq úlesti ulǵaıtý máselelerine toq­taldy. Qorshaǵan ortanyń tazalyǵy da nazarǵa alyndy. Oblys ákiminiń aıtýyna qaraǵanda, Jylyoı aýda­nyna 2 mıllıard 872 mıllıon teńge bólý qarastyrylyp otyr. Bul qar­jy Qulsary qalasyndaǵy joldar men kollektorlardy, bir balabaq­shanyń kúrdeli jóndeýi men eki mektepke deıingi tárbıe oshaǵyna qosymsha ǵımarat, 400 oryndyq má­denıet úıiniń qurylysyn aıaqtaýǵa, jaryqpen qamtýdy jaqsartýǵa jum­salmaq. Endi osy jumystardyń sapaly ári merziminde atqarylýyna qatań baqylaý qajettigi seziledi. Sonymen birge, aýdanda ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý máselesi de kóńildegideı emes. Jaqsylyq jasaýǵa jany qushtar jandar is tetigin taba alsa, qashan da jaq­sy isterge qol jetkizýge bola­tyndyǵyna jylyoılyqtar ılanyp otyr. Ákimder úshin elge jaqsylyq jasaǵannan artyq eshteńe bolmaýy tıis qoı. Joldasbek ShО́PEǴUL, Atyraý oblysy, Jylyoı aýdany.