Oıdy oı qozǵaıdy. Osy ýaqytqa deıin bizdiń babalarymyzdyń jazba muralaryna qatysty aýyzsha aıtylyp nemese bıttiń qabyǵyndaı kitapshamen shektelgen qypshaq jazba muralary shyn máninde asa baı tarıhqa ıe ekeni aıan. Sonaý 2003 jyly «Qypshaq jazba muralary» degen qundy zertteý jaryq kórgen-di.
Maıda áriptermen terilgen, 1084 betten turatyn alǵashqy tomnyń salmaǵy senseńizder – 3,5 kılo tartqan edi. Osynaý qundy eńbektiń avtory ǵylymı ortada jankeshti eńbekqorlyǵymen abyroıǵa bólengen otandasymyz, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Aleksandr Garkaves bolatyn. Taǵdyrdyń talaı teperishin bastan ótkerip, tarıhtyń qatparlarynda kómeskilenip qalyp ketken túrki halyqtarynyń túrli boljamdy jazba tarıhy ǵylymǵa adal berilgen osy bir oqymystynyń arqasynda anyq derekter dáıektelgen-di. Sonymen bir ǵasyrlarda Altaı men Dýnaıǵa deıingi aralyqta saltanat qurǵan bizdiń ata-babalarymyzdyń tili jáne onyń jazba tarıhy týraly Aleksandr Garkavespen búkpesiz syrlasa otyryp:
– Qazir kitap bastyryp shyǵarý tańsyq emes, qolyna qalam ustaǵan ekiniń biri oıyna kelgenin iske asyryp, kitap jazyp jatqanyna siz ǵalym retinde qalaı qaraısyz? – dep qaldym.
– Menińshe, óte durys. Ata-baba, áke-sheshelerin ulyqtap, jazba mura jasap jatqandardy barynsha quptaımyn. Mysaly armıan áripterimen jazylǵan qypshaq jazba muralarynda bir jigit sonaý bir ǵasyrlarda «Pálen aıdyń pálen kúninde men úılendim…» dep bastap, óziniń toıyn sýrettep shyǵady. Sol jazbalarǵa qarap, sol zamandaǵy olardyń turmys-tirshiligi, qaı zat qalaı atalǵanyn anyqtaýǵa bolady. Bes ǵasyrdan keıin tarıhta belgisiz bir pendeniń jazǵandary biz úshin altyn áriptermen jazylǵan uly muraǵa aınalǵan joq pa?! Qalaı jazylsa da kitaptar jazyla bersin, rýhanı baılyq molaıa bersin. Ýaqyt keregin ózi ekshep alady.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
