«Samuryq kelgen tań» ertegisi «Astana Opera» teatrynda sahnalandy

Qoıylym balalardyń kóńildi oıyny­men bastaldy. Sımfonııalyq orkes­tr­diń oryndaýyndaǵy jaıdarly mý­zyka kórermendi jelpindirip, sahnany jandandyryp jiberdi. Bir kezde aq jaýlyqty áje kórindi. Balalar qýanǵannan «áje» dep shý ete qalady. Áje balalardy jınap alyp:

Ormanda bir Báıterek bolady eken, 
Kóktemde orman gúlge tolady eken. 
Basyna Bəıterektiń tań aldynda, 
Kıeli Samuryq qus qonady eken. 
Sol kezde Máńgilik el ashylady,
Mańaıǵa nur-shýaǵy shashylady – dep ándetip ertegisin bastaıdy. 

Ájeniń osy ertegisin uıyp tyńdaǵan Aıjan men Aıdar sol jaǵdaıdy óz kózderimen kórgisi keledi. Sóıtip olar jasyrynyp jolǵa shyǵady. Alaıda olar­dy kórip qalǵan jas ulandar bil­dir­meı sońdarynan eredi. Qarańǵy tún­de qalyń ormanda júrý ońaı bolyp pa? Olar kóp qıyndyqtarǵa kezdesip, kó­mekke kelgen Aqbarystyń arqasynda aman qalyp, arman etken Báıterekti, Arý Kóktemdi, Samuryq qusty kórip, Máńgilik eldiń esiginen enedi. 

Baıqaǵan adamǵa erteginiń sıýjeti elimizdiń sımvoldaryna qurylǵanyn kórýge bolady. Erjúrek Aqbarys ańdar men qustardy dostyqqa, birlikke shaqyrady. Bul elimizdegi halyqtar dos­tyǵynyń, birlikti jaqtaıtyn saıasat­tyń nyshanyndaı. Máńgilik el de­gen uǵym – halqymyzdyń ejelden «el bolsaq, ult bolyp uıysaq, máńgilik bol­saq» degen armanynan týǵan oı ekenin­de daý joq. Osy sııaqty nyshandarymyzdy balalarǵa túsindirý, úlgi etip kórsetý izgi maqsatymyz bolýǵa tıis. 

Erteginiń mýzykasy balalar túsini­gine saı jeńil, laıyqty jazylypty. On­daǵy ańdardyń ánderi olardyń beı­ne­sin asha túsetin kórkemdigi joǵary áýen­der. Ásirese Arý Kóktemniń, Sa­mu­ryq qustyń áýenderi sıqyrly úni­men kórermen kóńilin erekshe kúıge bó­­ledi. Jas ulandar áni kórermendi ji­ger­lendirip jiberdi. 

Bizde mundaı mýzykalyq ertegi joq dese de bolady, al orys ónerinde damy­ǵan janr. Bul sahnaǵa shyqqan tuńǵysh qazaq­sha mýzykalyq ertegi bolyp otyr. Ken­je qalǵan janrdy ómirge ákelgen, lıbrettosy men mýzykasynyń avtory Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, belgili balalar aqyny ári kom­pozıtor Tileýǵazy Beısembek. Onyń balalarǵa arnalǵan ánderi ke­zin­de respýblıkalyq radıodan jıi berilip, respýblıkalyq «Ánshi balapan», «Boztorǵaı», «Aınalaıyn» baı­qaýlarynda laýreat bolǵany bel­gili. Onyń «Aınalaıyn» áni Taldy­qorǵandaǵy balalar úıiniń gımnine aınal­ǵan. Tileýǵazynyń balalar ta­qy­rybyna jazylǵan sımfonııalyq shy­ǵar­malary Qaraǵandy sımfonııalyq orkes­tri­niń repertýaryna engen. Kezinde ol Almaty oblystyq Bıken Rımova atyn­daǵy teatrdyń «Jańa jyldyq er­tegi», «Qojanasyr», «Aldar Kóse» spek­taklderine mýzyka jazǵan bolatyn. Ol buǵan deıin eki operalyq lıbretto jazǵan eken. 

Men avtordan mýzykalyq spektakl jazýǵa ne túrtki boldy dep sura­ǵan edim. Sonda ol kóp jyl boıy orta arnaýly mýzyka mektep-ınternatyn­da basshylyq qyzmette bolǵanyn aıta ke­lip: «Sol jyldary balalarmen mý­zy­ka­lyq ertegilerdi sahnaǵa shy­ǵa­rýmen aınalystyq. Sondaǵy qoıa­ty­ny­myz «Koshkın dom», «Cherepaha ı lvenok», «Kak obezıana Chıkı doktorom byla» degen sııaqty oryssha ertegiler edi. Sonda qazaqsha mýzykalyq ertegiler nege jazylmaıdy dep oılaıtynmyn. Aqyry sol mýzykalyq ertegini ózim jazýyma týra keldi» degen edi. 

Sóıtip ol mýzykalyq ertegi janryna jol ashyp otyr. Jańa spektakldi sahnaǵa shyǵarýǵa teatr ujymy kóp eńbek sińirdi. Sımfonııalyq orkestrdiń dırıjeri – Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Abzal Muhıtdınov jáne dırıjer Rýslan Baımýrzın spektakl mýzykasyn jaqsy qabyldap, orkestrdiń sheberlikpen oryndaýyn qamtamasyz etti. Áje rólinde oınaǵan Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Ǵalııa Baıǵazınova, Qasqyr – Qazybek Dosmuhambetov, Túlki – Darıǵa Musaeva, Aqbarys – Ramzat Balakıshıev, Arý Kóktem – Nazym Saǵyntaı, Samuryq – Mədına Islamova, Aıý – Shyńǵys Rasylhan ərtis­tik jáne ánshilik sheberlikterin ta­nyt­ty. Spektaklde óner kórsetken ba­la­lar hory (jetekshisi A.Ahmetova) kó­rer­­menderdiń qoshemetine bólendi. Bul teatr ujymy úshin jańa joba ekenin aı­tý kerek. Jobanyń jetekshisi ədebı-mýzy­kalyq jumystar departamentiniń dı­rektory Marjan Jəkenova uıym­as­ty­rýshylyq sheberlik kórsetip, ərtis­ter­diń daıyndyǵyn rettep, jaǵdaı jasap otyrǵany úlken jetistikke jetkizdi. 
Spektakldiń rejısseri Eren Toıkenov qoıylymnyń balalar kóńi­li­nen shyǵýyna basa kóńil bólip, ərtis­ter oıynyna mán berip, sahnalyq kóri­nis­terge jan beretin zamanaýı tehnıkany sheber qoldana bildi. Kóp izdenistiń arqasynda tabysqa qol jetkizdi. 

Bul qoıylym Elbasymyzdyń «Rýha­nı jańǵyrý» talaptaryna saı keletin shy­ǵarma bolyp otyr. Bala­lardy otan­súıgishtik sezimine, dostyqqa, tatý­lyqqa tárbıeleıtin shyǵarmany sah­naǵa shyǵaryp «Astana Opera» teatry­nyń ujymy elimizdiń ordasy Astana qalasynyń 20 jyldyq merekesine ánnen shashý shashyp otyr deý kerek. 
 
Qaıyrjan MAHANOV, 
mýzyka zertteýshi, kúıshi-sazger