Parlamenttiń Áleýmettik mádenı damý komıtetiniń hatshysy, jumys tobynyń jetekshisi Beıbit Mamraevtyń aıtýynsha, buǵan deıin elimizde kıno týraly arnaıy zań bolmaǵan, qoldanystaǵy «Mádenıet týraly» zańda fılmderdegi ulttyq til, prokat sııaqty kıno qatynastardy retteıtin alty bap qana bar eken. Sol sebepti, zań jobasy negizinde otandyq kınoındýstrııany odan ári damytýdyń tujyrymdamalyq negizinde ulttyq kınoónimderdi qoldaý Qoryn qurý; respýblıka aýmaǵynda fılmderdi júıeleý jáne esepke alý maqsatynda fılmder prokaty, monıtorınginiń aqparattyq júıesin qurý; jekelegen zańdy tulǵanyń jumysy arqyly ulttyq mádenı ıgiliktiń ajyramas bóligi retinde ulttyq fılmderdi jáne olardyń bastapqy materıaldaryn saqtaý máselesi basty nazarǵa alynǵan.
Reseılik sarapshy Oleg Rýdolfovıchtiń málimetinshe, 2017 jyly kórermenge 263 sheteldik, 26 ulttyq jáne 15 reseılik fılm usynylǵan. Bul – kınoprokattyń resmı statıstıkasy. Endi muny paıyzǵa shaqqanda: Qazaqstan kınonaryǵynyń 80 paıyzy Gollıvýdtyń, 17 paıyzy ulttyq (arǵy jyly bul 6 paıyz bolǵan), 7 paıyz Reseı kınosynyń úlesinde. Qazaqstanda jeke ınvestorlardyń qarjysymen jasaqtalǵan zamanaýı úlgidegi 70 kınoteatr, 250 kınozal bar. Barlyq kınoteatrlar derlik jekemenshik ıeliginde.
Shyǵarmashylyǵynyń úlken bóligi kınomen baılanysty órilgen Dýlat Isabekov eń aldymen «Kıno týraly» zań jobasynyń qazaq tilinde ázirlenbeı, ádettegideı orys tilinen aýdarylǵanyna narazylyǵyn bildirdi. Sondaı-aq ol jobadaǵy «túngi saǵat 22.00-den tańǵy saǵat 6-ǵa deıin» dep kórsetilgen bap boıynsha tún aýǵan ýaqytta usynylatyn fılmder taǵy da qazaq kınosynyń ónimderi bolmaı ma?» degen qorqynyshyn da jasyrmady. Jazýshynyń pikirinshe, zań jobasynda naqtylaı túsetin, áli de bolsa basyn ashyp, anyqtaýdy qajet etetin olqy tustary jeterlik.
Rejısser S.Narymbetov jyl saıyn «Qazaqfılmnen» shyǵatyn onshaqty ónimniń ara-salmaǵyna mán berip, tarıhı fılm men anımasııalyq fılmderdiń úlesin azaıtyp almaýǵa shaqyrdy. Kınoprodıýser mamandyǵy boıynsha myqty maman ázirleý de máseleniń bir túıinin sheshýge septigin tıgizbek. Búgingi «prodıýsermin» dep júrgenderdiń kópshiligi keshegi fılm ákimshisi men kartına dırektorlary. Prodıýser kıno prosesti bızneske aınaldyra alatyn adam bolýy shart. Onyń oıynsha, ýaqytqa qaraı kıno qupııasyn meńgergen naǵyz prodıýserler endi týyp keledi.
Jańa jobaǵa baılanysty talqylaýdan jazýshy, kınodramatýrg Smaǵul Elýbaı da syrt qala almady. О́zderiniń ulttyq kınosyn zańmen qorǵaıtyn elder tabysty óner salasyn áldeqashan damytyp alǵan. Ulttyq kınony salyqtan bosatyp, shetel kınosyna salyq salynsa, budan túsken tabys otandyq kınony jetildirýge jumsalar edi. Osy másele zańda aıqyn jazylýy tıis. Shetel fılmderiniń molynan kórsetilýi urpaǵymyzdyń jat eldiń ıdeologııasymen tárbıelenýine jol asha túspek. S.Elýbaı kıno tarıf, qalamaqy máselesiniń de jigi kórsetilip, aıqyndalýy kerek ekenine nazar aýdartty. Qalamger jyl saıyn 60 fılmge deıin aýdaryp, qazaq kórermenine túpnusqamen para-par tárjima fılm tartý etken keshegi dýblıaj mektebin qaıta jandandyrýǵa baılanysty da salmaqty oı aıtty. Kıno týraly jobada aýdarma-sýbtıtr máselesi qalaı kórinis tappaq, bul da búgingi kórermendi oılandyratyn suraq. Qazaqstan kınosy atyshýly Gollıvýdpen eshqashan jarysa almaıdy. Biraq otandyq kınoprokatty qorǵaý – jańa zańnyń mindeti bolýy tıis.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
