Shulyq
Tańerteń jumysqa barý úshin shulyǵyn izdep júrgen 25 jastaǵy erli-zaıyptylardyń áńgimesi:
– Janym, shulyǵymdy kórdiń be?
– Kórdim, útiktep qoıǵam, tartpanyń oń jaǵynda tur. Qazir alyp bereıin.
Týra sol jaǵdaı 30 jastarynda erli-zaıyptylar ortasynda taǵy aıtylady. «Janym» degen sóz joq, umytyla bastaǵan.
– Shulyǵymdy kórdiń be?
– Báteńkeńniń ishinde shyǵar, izdeseı!
Qyryq 40 jastaǵy kezderindegi áńgime:
– Shulyǵym qaıda eken?
– Kóziń soqyr ma, jatyr ǵoı ana buryshta!
Elýdi eńsergendegi degenderi:
– Myna buryshta jatqan shulyǵym qaıda eken?
– Men kıip aldy deısiń be, qara durystap!
Alpysta:
– Kempir, shulyq kórgen joqsyń ba?
– Shulyǵyńmen birge óziń nege joǵalyp ketpeısiń osy!
Jetpiste:
– Myna shulyqtyń bireýi tesik, syńary joq, qalaı kıem?
– Sen qaqpasqa bireý qarar deısiń be, júre ber solaı.
...Sóıtip 80 jastaǵy jesir kempir jylap otyr deıdi:
– Syńarymnan aıyryldym-aý, baıǵus shalym-aı, ómir boıy shulyq izdep ótip ediń, endi men seni izdeıtin boldym-aý!
Aǵama jeńgem saı
Meniń aǵam qyzyq. Jeńgem ekeýiniń basy pise bermeıdi. Qalaı jıyrma jyldan astam ýaqyt birge turyp jatqandaryna tańym bar. Bes balasy bar, tórt ul, bir qyz. «Ekeý bolýy kerek edi» deıdi jeńgem. «Nege ekeý?». «Qalalyq standart emes pe, bir ul, bir qyz bolsyn degenbiz. Aǵań ul kerek dedi, men qyz dedim. Tuńǵyshymyz ul bolyp, aǵalaryń bórkin aspanǵa atyp qýandy. Kór de tur, ekinshisi qyz bolady» dedim. Jaratqan bizden suraı ma, ekinshisi de ul boldy, úshinshi, tórtinshi... Men de bálemin ǵoı, qyz bolǵansha toqtamadym» deıdi jeńgem.
Ekeýiniń kúndelikti tirlikteri bylaı bastalady. «Kún jaýatyn sııaqty, kúrtkeńdi kıip shyqsaı» deıdi jeńgem. «Qaıdaǵy jańbyr, jaýmaıdy» deıdi aǵam. Jaýatynyn ol da biledi, biraq jeńgeme qyrsyqqan túri ǵoı. Bilip turǵan nársesin nege aıtty degeni. Sóıtip, kúrtkesiz ketedi. Sodan keshke sý-sý bop úıge qaıtady. Basqa bireý bolsa, shý shyǵarar edi. Aǵam úndemeıdi, tońyp-jaýrap júre beredi.
Taǵy birde «osy jeńgelerińe ómirde gúl men qoraptaǵy kámpıt syılap kórmeppin» dep, bir kúni 8 naýryzda alyp kelmeı me. Aǵamnyń qolyndaǵy gúl men kámpıtti kórgen jeńgem «ne, qonaqqa baramyz ba?» depti. «Joq, saǵan ǵoı, segizinshi naýryzben» deıdi aǵam. «Túý, soǵan bola aqsha shyǵaryp, odan da sút ala salmadyń ba, úıde sút joq edi» depti jeńgem.
Taǵy birde jeńgem ekeýi trolleıbýsta kele jatady. Jeńgem aǵamyz bılet alady dep otyra berse kerek, al aǵam ózine ǵana alǵan kórinedi. Bir kezde bılet tekserýshi kelip qalady. «Bıletim kúıeýimde shyǵar» dep, jeńgem aǵam jaqqa qarasa, ol jylystap trolleıbýstan shyǵyp bara jatyr deıdi. Trolleıbýstaǵy oqıǵanyń qalaı aıaqtalǵanyn bilmeımiz, jeńgem biraz keshigip úıge kelse, aǵamyz qannen qapersiz teledıdar kórip otyrypty. Basqa áıel bolsa, sol sátte kúıeýin teledıdardyń ishine kirgizip jiberer edi. Al bizdiń jeńgeı myqty ǵoı, myqty, eshteńe demepti.
Bárin aıt ta birin aıt, aǵam jeńgeme, jo-joq, jeńgem aǵama saı...
Sádýaqas JUBAT
Astana
Əıelder «əldıi»
– Meniń kúıeýim bir ózi bir qoıdyń etin jep qoıady.
– Al meniń kúıeýim bir qoıdy qozysymen qosyp taýysa alady.
– Senderdiki túk emes eken. Meniń kúıeýim kolhoz taraǵan jyly bir otar qoıdy tutasymen jep qoıǵan...
* * *
– Keshe seni bir shoshqadaı semiz, myrjıǵan-tyrjıǵan bireýmen kórdik deı me?..
– Ol bolashaq kúıeýim. Toıymyzǵa dep bir aral, eki keme tartý etti!
– Ne deıdi! Sondaı súıkimdi de, súlikteı sultandy qalaı ǵana taba qoıdyń-eı?!
* * *
– Túsinesiń be, men qarjysy mol erkekti izdep júrgen joqpyn, meniń jan dúnıemdi túsinetin jan kezikse ǵoı!
– Naqtylap aıtqanda? – Kərtóshki tazalaıtyn, kıim-keshek, ydystardy jýa qoıatyn degendeı...
* * *
Qurby kelinshekter əńgimelesip otyr:
– О́tkende «Uıqydaǵy arý» baletine bardym.
– Qalaı boldy?
– Bilmeımin, men de uıyqtap qalyppyn.
Shym… shym… shýmaqtar
Shalqasynan túsirer
Bazardan kórip júrmiz neshe qyzdy,
Tarazydan tartyp jer eseńizdi.
Oıpyrmaı orysshalap boqtaǵanda,
Túsirer shalqasynan shesheńizdi.
Búgingi bıkeshter
Ádepti kimder qalaı túsinedi,
Bıkeshter bul kúnderi kúshine endi.
Ákesi bolsańdaǵy jol bermeı kór,
Qaǵyp ketip etpetten túsiredi.
Qyzdardyń jańa ermegi
Araq pen temekige basybaıly,
Qyzdarǵa janyń qalaı ashymaıdy.
«Estimegen elde kóp» degen sóz bar,
Atatyn qyzdar da bar nasybaıdy.
Tonap keter
Keı bıkesh qýlyǵymen orap keter,
Qylymsyp «á» degende jolyń kúter.
Betashar toıynan soń erteńine,
Arqalap úı-ishińdi tonap keter.
Áıelder bar
Jan joq shyǵar joqtyqqa
jasymaıtyn,
Azaıdy erkek basyn qasymaıtyn.
Baqýat, jaraıtuǵyn áıelder bar,
Bir emes, eki erkekti asyraıtyn.
Birge ótti
Demeńizder kúndepti,
Bala bosqa júrmepti.
Zamanyna qaraı qadamy –
Shildehana toıymen,
Úılený toıy birge ótti.
Shaıhan HAMZAULY
Taraz
Otbasyndaǵy «oshaǵan»
Almatylyq bir otbasyndaǵy jaǵdaı. Kúıeýi áıeline:
– Shaıdy kesege toltyrmaı quısańshy.
– Ne bolyp qaldy taǵy?
– Jer silkinse, tógiledi ǵoı.
* * *
– Boldy! Men senen ketemin! Sendeı sarań adammen turý múmkin emes! Má, maǵan syılaǵan saqınańdy qaıtyp al!!
– Al, syrtyndaǵy qoraby qaıda?..
* * *
Kúıeýi ashýlanyp:
– Myna bala taǵy da meniń ámııanymnan aqsha alypty ǵoı!
Áıeli:
– Aqshany balań alǵanyna senimdisiń be? Bálkim ony men alǵan shyǵarmyn?
Kúıeýi:
– Ol múmkin emes, óıtkeni ámııannyń túbinde azyn-aýlaq aqsha qalypty.
* * *
Áıeli óte salaq bireý qonaqqa barǵaly jatyp zaıybynan:
– Qalaı oılaısyń? Jaǵasy kir kóılekti kıeıin be, joq anaý eki túımesi joǵyn ba? – dep surapty.
Áıelim «móńiredi...»
Jylda keletin áıelder merekesimen áıelimdi quttyqtaǵym-aq, baǵaly syılyq alǵym-aq keldi, biraq, qý joqshylyq jolyma kese kóldeneń turyp alyp, qolymdy prestiń jibimen baılap tastaıdy... Bizdiń aýylda men sııaqty qara kóje iship otyrǵandar kó-óp, sony áıelim kórip-bilip otyryp, keshe: «Janym, maǵan áıelder merekesi kúni ne syılaısyń?» – dep surady ǵoı. «Jantaq syılaımyn!» dep yrjalaqtadym. Bar bolsa, ózim súıip qosylǵan qosaǵyma qandaı syılyq ápersem de jarasar edi! Joq qoı, joq... sińirimizdi soryp, alaqanymyzdy jalap...
8 naýryz merekesine eki kún qalǵanda nesıege 20 myń teńge alyp, bazardan altyn júzik satyp aldym. О́mirimde birinshi ret qymbat baǵaly syılyq bermekshimin! Kúıgen dúnıe kúıip ketsinshi! Máz bolyp qalsynshy! Saýsaǵyndaǵy mys júzikti laqtyryp tastasynshy!
Júregim keýdeme syımaǵan soń qolyma «ustap» alyp, saraıǵa kirdim. «Taǵy bir qarap alaıynshy» dep. Oı, bir qýanatyn boldy-aý! Oı, búgin túnde... Altyn júzikti qorabynan alyp qaraı bergenim sol, bizdiń qorada kórshiniń tanasy tur! Qarasan kelgir! Shóbimizdi kúısep... Ańtarylyp turǵanymda, qolymdaǵy altyn júzik shóptiń ústine túsip ketti de, «e-eı-ı...» degenimshe, qarasan kelgir shóppen birge jep qoıdy... Bas salyp, aýzyn aıqara ashqym kelgen, basyn tuqyrtyp alyp, ózimdi súzip, qoradan qýyp shyqty. Abyroı bolǵanda, áıelim mektepte eden jýatyn, qarasy kórinbeıdi. Ishim ashyp, tanany tepkilip jatqanymda, kórshiniń áıeli kórip, «srochno» kógerip ketti de, aldyna salyp, aıdap áketti. Sol eken, kórshiniń tanasyn ańdı bastadym. Altynymdy jutqan albastyny kórsem, júregim aınıdy... Túndeletip, kórshiniń qorasyna urlanyp baraıyn. Qol sham jaǵyp, «jerde jatqan tezekterdiń arasynda jatqan bolar» dep oılap, shybyqpen túrtkilep qaraı bastadym. Kórinbeıdi... Qaıran 20 myń! Endi egesine on paıyzben qaıtaratynym esime túskende, tanamen qosa móńirep jiberdim. Sosyn quıryǵyn kóterip, úńile qaradym. Altyn júzigim jyltyrap turǵandaı! «Qudaı-aı, áıelder merekesimen áıelimdi emes, qaıdaǵy bir kórshiniń urǵashy buzaýyn quttyqtaǵandaı boldym-aý!» deımin ishimnen ezilip. Quıryǵyn kóterip turyp, shybyqpen shuqylap turǵanymda, birdeńe gúrs ete qaldy. Qarasam, kórshim Kezdikbaı! Meni kórip talyp qalsa kerek. Esine alyp, esin jıyp: «Sen... Sen ne, mynaý jas tana ǵoı!..» demesi bar ma!
Túsindireıin desem, tyńdamaıdy, tómpeshtep qýyp shyqty. «Áı, tyńdasańshy, tananyń ishinde meniń altyn júzigim jatyr!» desem, «bizdiń buzaý seniń altynyńa da aldanbaıdy, ary taza!» deıtinin qaıtersiń! Áıelim júr ókpelep. «Ne, manıaksyń ba?» dep naǵashym keldi. Jynym kelip, sol sıyrdy eki ese baǵasyna qaryzdanyp júrip satyp aldym. Satyp aldym da, soıyp tastadym. Etin taratyp jatqanymda... qudaıym-aı, báse, aýzyn asha almaı qoıyp edim, altyn júzigim tana tisine ilinip qalypty ǵoı! Áıteýir áıelim qýanyp ketip, betimnen súıdi de, nege ekeni belgisiz: «Mó-ó!» dedi. Men de «móńiregen» boldym...
Muhtar ShERIM
ShYMKENT
Qyz-jigit qyńqyly
Qyz júrip júrgen jigitinen:
– Maǵan deıin bireýmen súıisip kórdiń be? – deıdi.
– Kópshiliktiń aldynda biraq ret boldy.
– Kópshilik ne dedi?
– «Ashy, ashy!» dep aıqaılaýmen boldy.
* * *
– Qaryndas, keshirińiz, saǵat neshe boldy eken?
– Toǵyz jarym.
– Rahmet.
– Rahmetpen bitti me?! Búgingi jigitter – jigit emes migit! «Qandaı ádemisiz!», «Tanysýǵa bolar ma eken?» degen sózderdi estýden qaldyq ol anturǵandardan!..
* * *
– Azamat, ne istep tursyz?!
– Qaryndas, aıǵaılamańyz! Gımn oryndalǵanda qolymdy keýdege qoıý paryzym.
– Qarsylyq joq, tek qolyńyzdy óz keýdeńizge qoıyńyz!..
* * *
Úıi bar qyzǵa úılenetin bolyp, ol maǵan:
– Bizdiń eki ul, bir qyzymyz bolady, – dedi.
Sóıtip, úılenip nekege turyp úıine kelsek... Bizdi «papa-mamalap» eki ul men bir qyz qarsy aldy...
Múıisti júrgizetin
Berik SADYR,
«Egemen Qazaqstan»
