Roza Muqanova: «Men ózim úshin Talǵat Eshenuly degen aqyndy ashtym. О́z aqynymdy taptym. Onyń óleńderi tógilip túsedi. «Ińirdegi kóleńkeń de ádemi», «Men terezeden jumaqty kórdim» degen óleńderinde yryqqa kónbeıtin erkindigine tánti boldym. Al Qalqaman Sarındi burynnan turaqty oqyp, óleńderi týraly pikirimdi ózine de aıtyp júrmin. Qalyptasqan óziniń órnegin tapqan aqyn. Yrǵaqty buzbaıdy. Dese de, men tanıtyn Qalqamannyń qalam deńgeıinen tómen de óleńderi bar. Mysaly, «Dombyra» degen óleńi» degen sekildi oılaryn ashyq ortaǵa salyp, eki aqynnyń Ádebıet portalyna jarııalanǵan toptamalarynan mysal keltirip sóıledi.
Talǵat Eshenuly qazaq lırıkasyna jańa poetıka ákelgen aqyn. Onyń óleńderinde ıntellekt bar, jan bar. Poezııasynyń lırıkalyq keıipkeri tek ózi emes, kerisinshe, ózin óleńinen oqshaý ustaýǵa tyrysatyndaı, ózinen góri qoǵam kóńil kúıin kóbirek jyrlaǵysy keletindeı kórinedi bizge. Máselen «Baýyrǵa hat», «Almaty. Temirjol vokzaly» óleńderinde ýaqyttyń kúıi, zamannyń zary jatqandaı. Aqynnyń ózinen góri qoǵamnyń háli, kóńili bar. Bir-eki jyl buryn «Qazaq ádebıeti» gazetine shyqqan toptamasynda qalalyq bolǵan qazaqtyń psıhologııasyn jazyp edi. Endigi qazaq aýyldan góri qalany ańsap, saǵynyp turatyn jan.
Bálkim, ózin jazýdan qashatyndyqtan da qolyna sırek qalam alatyn shyǵar.
Qalqaman Sarınniń óleńderi birkelki. Jınaqy, jaqsy. Biraq osy birkelki jazý aqynnyń ózin jalyqtyrmaı ma? Tursynjan Shapaı aıtqan bir sóz bar edi. Ylǵı jaqsy óleńnen ádebıetke qanshalyqty úles qosylady, jańa oıy bolmasa degen pikirge saıatyn. Qalqaman Sarınniń óleńderin oqyp otyryp, biz de osy oıǵa toqtaǵandaı boldyq. Jáne aqynnyń án mátinderin jazatyndyǵy da jıynda sóz bolyp, bálkim, sol da aqynnyń poezııasyna óz yqpalyn tıgizip otyrǵan shyǵar degen de oılar aıtyldy.
Talǵamda talas joq, ıa talǵamǵa talas kerek dep aıtyp jatady. Árkim shamasy jetken jerine deıin pikirin aıtady. Birde bilip, birde bilmeı. Kimniń pikiri bolsa da, ómir súrýge haqyly. Jeke bastyń emes, ádebıettiń sózi aıtylsa – qurmetke laıyq. Jıynnyń tolyq mátinin jáne vıdeotaspasyn Ádebıet portalynan oqı alasyzdar.
Kez kelgen ádebı talqynyń túp negizinde qalamger shyǵarmashylyǵynyń jalpy palıtrasyna oı júgirtip, jaqsylyǵyn ekshep, kemshiligin eskerip aıtatyn janashyr sóz jatady. Bundaı basqosýlarda aqyn-jazýshynyń kelbeti tolyq kórinbese de, negizgi erekshelikteri baıqalyp, oqyrman qaýymnyń jeke pikirleri aıtylady. Árıne ártúrli deńgeıli oqyrman jınalatyn otyrystarda taldaý da kásibı deńgeıde bolmaıdy. Jáne pikir aıtýshylar da arnaıy daıyndyqpen kelmese, jalpylama sózden aspaǵan qarapaıym túıinder kórinis tabady. Bul bir jaǵy ózderin ádebı ortanyń ókili sanaıtyn qaýymnyń ádebı daıyndyǵy joqtyǵynan bolatyn qubylys. Aqyndyqqa, jazýshylyqqa bir kisideı talasy bar adamdardyń talqylaý jıyndarǵa kelmeýi, ıa daıyndyqsyz kelýleri qazirgi kezdegi «daýyl aldyndaǵy tynyshtyq» dep baǵalanǵan osy sáttegi kúıimizge múlde qarama-qaıshy dúnıe. О́ıtkeni daýyl aldyndaǵy tynyshtyqtyń daıyndyǵy zor bolady. Pikiri, oıy, talǵamy bolady. Al oısyz, pikirsiz, qur maqtaý men dabyraǵa boı aldyrǵan «tynyshtyq» daýyldan túk habar bermeıdi. О́zderi týraly aıtylsa, jazylsa, talqylansa deıtin toptyń ózgeler týraly aıtýǵa, talqylaýǵa qulyqsyzdyqtary toqmeıilsýden, «onyń shyǵarmashylyǵy týraly pikir aıtatyndaı, óleń-áńgimeleri talqylanatyndaı ol kim edi degen» degen ózimshildikten basqa ne bolýy múmkin dep oılaısyń. Shyǵarma taldaý da, talantty taný da qıyn. Ádebı klýbtardyń maqsaty talantty ashý emes, ádebıetti nasıhattaý bolsa da, uıymdastyryp otyrǵan shaǵyn talqylaýlarda az da bolsa janashyr sóz aıtylsa dep oılaısyń. Ol joq jerde, ósý joq.
Baǵashar TURSYNBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»
