Al memleket dál osy tarapta sharýalarǵa úlken qamqorlyq tanytyp, arnaıy baǵdarlamalar arqyly qarjylaı qoldaýdy jolǵa qoıyp otyr. Paıyzy tómen nesıe berýmen qatar mal basynyń ósimi men ónimine sýbsıdııa tóleý úrdisi - elimizdegi eń ómirsheń úlgi ekeni aıan. Dál osy baǵyttaǵy jumystar Almaty oblysynda da jalǵasyn taýyp keledi. Aımaqta memlekettik baǵdarlamalar aıasynda mal basyn kóbeıtýge, tuqymyn asyldandyrýǵa mańyz berilip otyr. Mysalǵa, 2017 jyly «Sybaǵa» baǵdarlamasy 147 paıyzǵa, «Altyn asyq» baǵdarlamasy 159 paıyzǵa, «Qulan» baǵdarlamasy 127 paıyzǵa oryndalǵan. Bul mal basynyń orta eseppen 3,5 paıyzǵa ósýin qamtamasyz etken...
Biraq, biz bul joly saladaǵy jetistikterdi jipke tizýdi keıinge qaldyra otyryp, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń menshikti tilshiler qosynyna ótinish arqalap kelgen jeke sharýanyń ýájine toqtalmaqpyz. Panfılov aýdanyndaǵy «Shúkeıit ata» sharýa qojalyǵynyń basshysy Muhtar Aqynov birneshe jyldan beri asyl tuqymdy mal basyna tólenetin sýbsıdııany ala almaı júrgenin aıtady. О́kinishke qaraı, memlekettik baǵdarlama boıynsha mal satyp alýǵa berilgen nesıeni sýbsıdııalaý boıynsha sharýanyń jergilikti bılikke aıtar ókpesi qara qazandaı eken. Oblystyń aýyl sharýashylyǵyna jaýapty sheneýnikterdiń túsindirý jumystaryn óz deńgeıinde júrgizbeýi men salǵyrttyǵynyń kesiri jeke sharýanyń jumysyna kedergi bolyp otyrǵanǵa uqsaıdy.
- 2015 jyly «Altyn asyq» memlekettik baǵdarlamasy týraly oqyp, tanystym. О́zim joǵary bilimdi ekonomıstpin. Qoradaǵy malymnyń basyn kóbeıtýdi oılap, qarajat kózin izdep júrgen maǵan bul baǵdarlama óte qajet ekenin uqtym. Sol jyly nesıe alýǵa bel býdym. Qajetti qujattardy tolyq jınap, «Agralyq nesıe korporasııasynan» 6 mıllıon teńge alyp, oǵan 230 bas qoı satyp aldym. Qoı bolǵan da, bizdiń Jetisý óńirde bolmaǵan asyl tuqymdy maldy tańdadym. Ol tuqym Ońtústik Qazaqstan oblysynda ǵana ósiriledi. Bir jyl boıyna asyrap, baǵyp, tólin aldym. Osy aralyqta aralyqta nesıeni tóleıtin merzim kelip, qolymdaǵy maldyń bir bóligin satyp, qaryzdyń negizi paıyzy men ótemaqysyn tolyqtaı ótedim, - deıdi sharýa qojalyǵynyń basshysy.
Jalpy, «Agralyq nesıe korporasııasymen» aradaǵy kelisim boıynsha 14 paıyzdyq nesıeniń 10 paıyzyna memleket sýbsıdııa berýi tıis bolatyn. Iаǵnı, bul jerde nesıeni qaıtarýdyń alǵashqy tólemi jasalǵannan keıin baryp sýbsıdııa tólene bastaıtyny baǵdarlamada anyq jazylǵan. Iаǵnı, oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy «Shúkeıit ata» sharýa qojalyǵynyń ıesine 6 mln. teńge nesıeniń bir jyldyq paıyzy men ótemaqy somasynyń 10 paıyzyna shaqqandaǵy aqshany keri qaıtarýy kerek bolatyn. Biraq, basqarma ol aqshany basqarma der kezinde tólemegen. Demek, memleket sharýa qojalyǵynyń aldyndaǵy mindettemesin oryndamaǵan bolyp shyǵady...
- Men tıisti sýbsıdııany kútýmen júrgende jyl aıaqtalyp, mal qystamaǵa ketti. Suraý salǵan hatyma oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy 2016 jylǵy sýbsıdııalaýǵa bólingen qarjynyń jetpeı qalýyna baılanysty ótemaqyny keshiktirip tóleıtini týraly jaýap berdi. Osy aralyqta nesıeni óteıtin merzim kelip úlgerdi. Ári ekinshi jylǵy nesıeni óteý ýaqyty mal tóldep jatqan sáýir aıyna týra kelip qaldy. Jańa tóldegen maldy satýǵa shyǵara almaıtynym anyq edi. Bir jaǵynan 2016 jylǵy alashaq sýbsıdııa somasyna senip, ekinshi jaǵynan nesıeniń negizgi ótemaqysyn birinshi jyly tólep qoıǵandyqtan, sáýir aıyndaǵy tólemdi jasaı almadym. Tóldegen mal toǵaıyp, qozy satylymǵa shyqqannan keıin baryp qana nesıe paızyn tóleýge múmkindik týdy jáne men ony ósimimen ótedim. Bul kezde maǵan ýáde etilgen sýbsıdııa áli tólenbedi. Bul istiń qyzyǵy áli alda eken. Dál osy kezeńde «Agralyq nesıe korporasııasy» meni tólemdi 90 kúnnen keshiktirgenim úshin boryshkerler tizimine engizip, sýbsıdııalaýdan bas tartypty. Jáne nesıeni óteýdi 90 kúnnen keshiktirgen jaǵdaıda sýbsııadan alyp tastaý týraly eskertý kelisim shartta kórsetilmegen. Tipti aýyzsha bolsyn eskertý de jasalmady. Biraq, keshiktirgen merzim úshin ósimdi tolyqtaı tóletip aldy. Osylaısha men 6 mıllıon nesıem úshin bir tıyn da sýsıdııa almaı, «Altyn asyq» baǵdarlamasyna artqan senimim aqtalmady, -deıdi bizge muńyn shaqqan Muhtar Aqynov.
Sharýanyń shaǵymy negizinde biz Almaty oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń mamandaryna júgingenbiz. Basqarma basshysynyń orynbasary Saıat Saqmoldınniń aıtýynsha, «Shúkeıit ata» sharýa qojalyǵy basshysynyń ótinishi Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine joldanǵan. Mınıstrlik mamandary nesıe alýshyǵa qandaı jaǵdaıda sýbsıdııa tólenbeıtindigi jaıly Muhtar Aqynovqa jazbasha jaýap bergen. Bul jerdegi basty kedergi nesıeni óteý ýaqtynyń 90 kúnnen artyq merzimge sozylyp ketýinde eken. Muny qojalyq basshysy da moıyndaıdy. Biraq, sharýanyń «2016 jyly tólenýge tıisti sýbsıdııa nege berilmedi?» degen saýalynyń basy ashyq qalyp otyr.
Jalpy, memlekettik baǵdarlamanyń aıasynda nesıe alyp, mal basyn kóbeıtip, tuqymyn asyldandyryp otyrǵan sharýalardy sýbsıdııalaýǵa qatysty daý jıi shyǵady. Bul jerdegi basty másele nesıe berýdi júzege asyratyn operatorlar men sýbsıdııa tóleıtin jergilikti bılik arasyndaǵy baılanystyń álsizdigi men bıýrokratııalyq kedergilerdiń kóp bolýynnan týyndaıdy. Biz sóz etken «Shúkeıit ata» sharýa qojalyǵynyń basyndaǵy mysal da sol, «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ men oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarma arasyndaǵy qaǵaz almasýdyń uzaqqa sozylýynan oryn alǵan bolýy múmkin. Qalaı bolǵanda da, memlekettik baǵdarlamaǵa úmit artqan jeke sharýanyń taýy kezdeısoq kedergiden shaǵylmaýy kerek. Kúni keshe Memleket Basshysy Nursultan Nazarbaev «Bes áleýmettik bastama» týraly úndeýin jarııa etip, onda «Shaǵyn nesıe berýdi kóbeıtý» baǵytyn usyndy. Bul baǵyttyń júzege asýy kezinde jekelegen baǵdarlamalarǵa qatysty oryn alǵan kemshilikterge jol berilmeýi tıis. Ásirese, jergilikti jerdegi atqarylatyn jumystarǵa eki ese sergektik qajet-aq...
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy
