Aımaqtyq qaýipsizdiktiń mańyzdy quraly

Jalpy, aýqymy keń BUU, EQYU, ShYU, IYU jáne UQShU sekil­di bir­les­tikterdiń qyzmetinde halyqaralyq jáne aımaqtyq qaýipsizdik, ıadrolyq qar­ý­dy joıý jáne taratpaý, kedeı­shilikpen kúres, azyq-túlik qaýipsizdigi, saıası-ekonomıkalyq yntymaqtastyq, ekologııalyq túıtkilder syndy basqa da ózekti máselelerdi qamtyǵan qazaqstandyq bastamalar boıynsha qolǵa alynǵan sharalar jetkilikti. Bulardyń arasynda aımaqtyq birlestik bolǵanymen halyqaralyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge ózindik zor yqpalyn tıgizip otyrǵan, Qazaqstan, Armenııa, Belarýs, Qyrǵyzstan, Reseı jáne Tájikstan memleketteri múshe bolyp tabylatyn UQShU jumysyn jan­dandy­rýda sheshýshi rólge ıe Qazaqstan ta­rapy belgilegen basymdyqtardyń atal­ǵan uıymnyń negizgi baǵyt-baǵ­daryn aıqyndaýdaǵy mańyzy aı­ryq­sha.

Byltyr bul birlestikke múshe memleketter Ujymdyq qaýipsizdik týraly shartqa qol qoıylǵanyna 25 jyl jáne osy kelisim negizinde onyń uıym retinde qurylǵanyna 15 jyl tolǵanyn atap ótkeni belgili. Saıasat já­ne qaýipsizdik salasynda mańyzy zor bul eki birdeı mereıtoıdyń Mıns­kide (Belarýs) ótken qorytyndy jıy­ny – UQShU-nyń bas organy – Ujym­dyq qaýipsizdik keńesiniń sessııa­synda atalǵan birlestiktiń 2018 jylǵy tór­aǵasy bolyp Qazaqstan bekitilgen-di.

Osy alqaly jıynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ulttyq qaýipsizdikti nyǵaıtý, aımaqtyq jáne halyqaralyq turaqtylyqty qamtamasyz etý sekildi strategııalyq basymdyqtar qamtylǵan negizgi mindetterdi naqtylap bergen bolatyn. Halyqaralyq jáne aımaqtyq bir­les­tikterge tóraǵalyq etýde mol tájirıbe jınaqtaǵan Qazaqstan bul joly da álemdik syn-qaterlerdi ekshep, olardy aldyn-alýǵa baılanysty basty máselelerdiń kún tártibine qoıylýyna muryndyq boldy.

Osy arada joǵaryda aıtylyp ót­ken, Mınskide uıymdastyrylǵan mereı­toılyq sessııada Prezıdent Nur­sultan Nazarbaev atap kórsetken basym mindetterge qysqasha toqtala keteıik.

Memleket basshysy Qazaqstan UQShU-ǵa tóraǵalyq jasaıtyn 2018 jyly múshe elderdiń áskerı saladaǵy ózara yntymaqtastyǵyn, is-qımyl kólemin keńeıtý isine basa nazar aýdarylatynyn jetkizdi. Osy oraıda áskerı-tehnıkalyq saladaǵy seriktestikti nyǵaıtýdyń mańyzy aıqyndala túsedi. Bul óz kezeginde halyqaralyq jáne aımaqtyq qaýipsizdikti saqtaý men syn-qaterlerdiń aldyn alýǵa oń yqpalyn tıgizedi. Sondaı-aq Elbasy uıymnyń lańkestik áreketterge qarsy turýdyń álemdik júıesin qalyptastyrýǵa atsalysýyn qamtamasyz etý qajettigin kún tártibine shyǵardy. Bul birinshi kezekte birlestiktiń halyqaralyq uıymdarmen yntymaqtastyǵyn nyǵaıtýǵa, olarmen birlese jumys isteýine keńinen jol ashady. Qazirgi tańda terrorızm degen ajdaha barlyq qaýip-qaterlerdiń ba­synda turǵanyn eskere sóılesek, ujym­dyq kúshterdi ortaq múddege ju­myl­dyrýdyń mańyzy arta túsetini anyq.

Bulardan bólek, uıymǵa múshe memleketterdiń kıberqaýipsizdigine tón­gen qaýip-qaterlerge aýyzbir­shilik­pen qarsy turý, zańsyz esirtki aınaly­myna qarsy is-qımyldy jandan­dyrý tárizdi baǵyttar men mindet­ter de Qa­zaq­stan Prezıdenti tarapynan usy­nyldy. Mine, osy atalǵan basym­dyq­tar qazirgi tańda UQShU-nyń ju­mysynda basshylyqqa alynyp otyr.

Negizinde bizdiń elimiz kún tárti­bindegi halyqaralyq jáne aımaq­tyq máselelerdi naqtylap, saıası tur­ǵyda durys baǵamdap, olardy she­shý joldaryn kórsetip qana qoı­maı, ózindik batyl is-qımyldary­men kóptegen túıtkilderdi ońtaı­lan­dyrýǵa belsendi túrde atsaly­syp keledi. Bul is-qımyldar sheji­resine tereńirek sholý jasar bolsaq, táýelsizdiktiń shırek ǵasyrdan astam ýaqytyndaǵy Qazaqstannyń bitimgershilik bastamalarynyń, saıası kıkiljiń oryn alǵan aımaqtardaǵy daǵdarystardy dıplomatııalyq jolmen retteýdegi qadamdarynyń, adamzatty tolǵandyryp otyrǵan túrli jaǵdaıattardy sheshýge qatysty asa mańyzdy jobalarynyń tutas tarıhyna kýá bolamyz. Ásirese elimizdiń álem­dik aýqymdaǵy is-qımyl úderisi 2017-2018 jyldardaǵy BUU Qaýipsizdik Keńesine múshe bolýymen, osy Keńeske 2018 jyldyń qańtarynda tóraǵalyq etýimen jańasha sıpatqa ıe boldy. Bul jasampazdyq joly Qazaqstannyń UQShU-ǵa jetekshilik jasaýy arqyly óz sátimen jalǵasyn taýyp otyr.

Álemdik qoǵamdastyqtan joǵary baǵasyn alyp, bedeldi uıymdar qatarynan kórine bilgen UQShU jumysynyń nátıjeli bolýyna Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń tarapynan engizilgen usynystardyń oń áserin tıgizgenin basa atap ótkenimiz jón.

Aımaqtyq birlestik retinde qu­ryl­ǵaly 15 jyldan astam ýaqytty art­qa tastaǵan UQShU aıasyndaǵy keli­sim­derdiń nátıjesinde qazirgi kezeń­de elimizge sheteldik qarý-jaraq, áske­rı tehnıkalardy jeńildikpen satyp alýǵa jol ashylyp otyr. Mu­nyń bıýdjet qarjysyn únemdep, áske­rı qurylymdarymyzdy, quqyq qorǵaý salasyn jańa ári ozyq úlgidegi qarý-jaraqtarmen jáne tehnıkamen qamta­masyz etýge berilgen úlken múmkindik ekenin túsinýimiz qajet. Bul máselege qatysty UQShU kóleminde kópjyldyq Áskerı-ekonomıkalyq yntymaqtastyq baǵdarlamasy bekitilgenin, sonyń arqasynda áskerı tehnıka men qarý-jaraqtar salasynda qyzmet kórsetetin qurylymdardyń júıesin qurý isi júzege asyrylyp jatqanyn aıta ketýimiz kerek. Bul óz kezeginde otandyq áskerı ónerkásiptiń áleýetin kóterýge, zaman talabyna saı damytýǵa keńinen jol ashatyny anyq.

Sonymen qatar áskerı sala mamandaryn birlese daıyndaý sharasy da UQShU sheńberinde ońtaıly júzege asýda. Bul elimizdiń áskerı sala qyzmetshileriniń Reseı men Belarýs elderinde áskerı joǵary oqý oryndarynda aqysyz nemese jeńildikpen oqýyna múmkindik beredi.

Áskerı mamandardy daıarlaýda Qazaqstan da úlken áleýetke ıe. Osy baǵyttaǵy qazaqstandyq oqý oryndarynda otandyq mamandarmen qosa, UQShU-ǵa múshe Armenııa, Qyrǵyzstan jáne Tájikstan áskerıleriniń eli­mizge kelip oqýyna múmkindikter qaras­tyrylǵan.

Búginde uıym aıasynda quqyq qorǵaý organdarynyń, tótenshe jaǵdaılar qyzmeti organdarynyń arnaıy maqsattaǵy bólimshelerin, bitimgershilik kúshterdi qamtyp otyrǵan ujymdyq qaýipsizdik júıesi óz deńgeıinde jumys istep tur. Qazir halyqaralyq terrorızm men dinı ekstremızmge qarsy kúreske erekshe kóńil aýdaryp otyrǵan UQShU-nyń jumysynda atalǵan júıeniń qyzmeti zor. Joǵaryda aıtylyp ótken bólimsheler túrli oqý-jattyǵý sharalaryna belsene qatysyp, ýaqyt talabyna saı óz deńgeılerin kóterýde.

Búginde Qazaqstannyń belsendi is-qımylynyń arqasynda halyqaralyq terrorızmge qarsy kúres boıynsha is-sharalardyń tizbesi qabyldanǵan. Sondaı-aq lańkestik top dep tanylǵan zańsyz uıymdardyń tizimi túzilgen. Sonymen qatar uıymnyń esirtkige qarsy kúres strategııasy belgilengen. Munyń barlyǵy aınalyp kelgende UQShU-nyń áreket etý josparyn aıqyndap, naqty maqsattar men mindetter boıynsha is-qımyl jasaýy­na jol ashýda.

Bıyl Qazaqstan tóraǵalyq etip otyrǵan UQShU arnaıy bekitilgen is-sharalar jospary sheńberinde óz jumysyn júrgizýde. 2025 jylǵa deıingi aralyqty qamtıtyn bul jos­par álemdik jáne óńirlik syn-qater­lerdi eskere otyryp, ujymdyq kúsh­terdi biriktirýdi, ózara áriptestikti nyǵaı­tý arqyly qaýip-qaterlermen jumy­la kúresýdi kózdeıdi. Sondaı-aq orta merzimge arnalǵan atalǵan qujat­ta aqparattyq qaýipsizdik salasyn­da­ǵy yqpaldastyqty arttyrý isi qaras­ty­rylǵan.

Qoryta aıtqanda, halyqaralyq qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamta­ma­syz etý – álemdik mańyzdy másele. Osy oraıda halyqaralyq jáne aı­maqtyq qaýipsizdik sharalary teń dárejede qarastyrylýy tıis. Sondyq­tan Ortalyq Azııa óńirindegi ujymdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý maq­satyndaǵy jumystardy bir izge túsire úılestirýde mańyzdy qural bolyp tabylatyn UQShU-nyń qyzmeti biz úshin ózge de uıymdar sekildi asa mańyzdy. Sol sebepti biz uıymnyń Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen qurylǵan, eń tıimdi áskerı toptasý bolyp sanalatyn Ujymdyq jedel den qoıý kúshteriniń jáne Ujymdyq áýe kúshteriniń qyzmetine, túrli keleńsiz jaǵdaıattardyń aldyn alý sharalaryn qamtıtyn, birlestik aıasynda ótetin «Kanal», «Nelegal» syndy operasııalarǵa aıyryqsha mańyz berilýiniń mánisin túsine bilýimiz qajet. О́ıtkeni Qazaqstan tarapy belsene atsalysyp otyrǵan UQShU aıasyndaǵy árbir shara halyqaralyq jáne óńirlik turaqtylyqty saqtaýǵa, jańa syn-qaterlerge qarsy laıyqty kúresýge negizdelgen.

Joldybaı BAZAR,

«Egemen Qazaqstan»