Mine, sodan beri de 5 jylǵa jýyq ýaqyt ótti. «Asaýǵa tusaýdyń» ár qoıylymy kóz aldymda. Katarına osy ýaqyt aralyǵynda keremet kemeldendi. Somdaǵan beınesiniń boıaýyn qalyńdatyp, eshbir balamaǵa balanbaıtyn óziniń ǵana Katarınasyn ómirge ákeldi. Kópshilik qaýym kezindegi 1943 jyly qoıylǵan O.Pyjova men B.Bıbıkovtyń «Asaýǵa tusaýyndaǵy» Sháken Aımanov oınaǵan Petrýchıo men Hadısha Bókeevanyń Katarınasyn únemi mysal retinde áńgime ózegine aınaldyrady ǵoı. Al men búginginiń aktrısasy – Aınur Rahıpovanyń Katarınasyn aıtqym keledi. Bul – akterlik sheberlikten bólek, shynaıy mańdaı ter, tolassyz eńbektiń Katarınasy! Petrýchıodaı jigit serisiniń súıgenin oınaý aktrısadan ishki tereńdik, san qatparly minez boıaýynan ózge, fızıkalyq kúsh-jiger men plastıkalyq organıkany talap etedi. Odan basqa, M.Áýezovtiń qunarǵa baı poezııa tilimen aýdarylǵan tárjimasyn qosyp qoıyńyz. Osynyń báriniń basyn qosyp, shashaýyn shyǵarmaı saıratý – kez kelgen aktrısaǵa qol emes. Katarına – myqtylardyń úlesi!
Dramatýrgııa dúldúli Qaltaı Muhamedjanovtyń sózimen aıtsaq, Shekspır shyǵarmasyn sahnaǵa qoıý – árbir óner ıesiniń buǵanasy bekip eseıýindegi uly emtıhan. Aınur úshin de Katarına, sózsiz, sondaı taǵylym men sheberlik mektebi bolǵany anyq!
...Áne, sahnaǵa qamshysyn ońdy-soldy siltep, adýyndyǵymen, tentektigimen talaıdy taısaldyryp asaý da erke Katarına shyqty. Ról jaýapkershiligi Astana qalalyq Jastar teatrynyń talantty aktrısasy Aınur Rahıpovaǵa júktelipti.
Shekspır sýrettegen Katarına qandaı edi? Pesa jelisi áý basta aktrısaǵa turpaıy, tilge ótkir, birbetkeı bolýdy mindetteıdi. Alaıda ol keıipker Katarınanyń tabıǵı bolmysy emes edi. Bul minez onyń ózi ómir súrgen nadan da ekijúzdi ortaǵa, mańyn torýyldaǵan toǵyshar topqa kórsetken ishteı qarsylyǵy bolatyn. Boıjetken boıynda asaýlyq ta, tentektik te, erkelik te bar. Ony kópten ereksheleıtin «katarınalyq» qasıeti – jan, rýh erkindigi. Kúıki, beısharalyq ómir oǵan jat. Aınur keıiptegen Katarına, mine, bizdi osyǵan ılantty. Kezinde atalǵan beıneni bútin obraz bıigine kótergen Halyq ártisi Hadısha Bókeeva jolyn jalǵaǵan Aınurdyń keıipker bolmysyn barynsha boıyna sińirýge tyrysqany kórinip tur. Esimi ańyzǵa aınalǵan Hadısha Bókeevadaı talant oıynynan keıin Shekspırdiń «aqyldy tentegin» tup-týra 70 jyldan keıin Aınur ózgeshe jańǵyrtty. Durysy, jarqyratty. Jaı ǵana oınap qoıǵan joq, ol – Katarınany ǵalamat beıne bıiginde bederledi!
Iá, kez kelgen róldi beıne bıigine shyǵarý – akterden tek syrtqy sulýlyqty ǵana talap etpeıdi, esepsiz mańdaı ter eńbek pen tolassyz izdenisti de mindetteıdi. Ásilinde, «sahna sulýlyqty súıedi» dep jatamyz. Árıne, ásemdik kóz qýantady. Al sol sulýlyqpen qatar tulǵa boıynda qajymas qajyr, jankeshti eńbek egiz órilgende, mine, naǵyz óner sonda týady. Akter halqy úshin bul jaýapkershiliktiń júgi tipti aýyr. Izdenis, izdenis jáne izdenis bolǵan kezde ǵana boıdaǵy talant óz tuǵyryna qonady. Katarına róli arqyly Aınur kórermenine sony dáleldedi. Búginde Shekspırdiń «aqyldy tentegi» aktrısanyń boıtumaryna aınaldy. Qalyń kórermen Aınurdy biraýyzdan Katarına dep tanyp úlgerdi. Árıne onyń da astarynda ónerge degen jankeshtilik jatyr. Sózimiz dáleldi bolý úshin aıta keteıik, aktrısanyń Katarına beınesine kelýdegi osy eńbegi laıyqty baǵalanyp, 2017 jyly Túrkistan qalasynda ótken qazaqtyń tuńǵysh rejısseri J.Shanınniń 125 jyldyǵyna arnalǵan Túrki álemi teatrlarynyń «Teatr kóktemi – 2017» Halyqaralyq festıvalinde Katarına róli úshin «Úzdik áıel beınesi» júldesin enshiledi. Bul da ónerdiń óz deńgeıinde moıyndalýy dep bilemiz.
Aktrısa Katarınaǵa deıin de talaı rólderdi kemeline keltire keıiptedi. Atap aıtar bolsaq: Sh.Aıtmatov pen Á.Kekilbaevtyń «Shyńǵyshan» áfsanasynda – Gúrbeljiń sulý, «Jan azabynda» – Buǵy-Ana, N.Gogoldiń «Revızorynda» – Shpekına, D.Salamattyń «Máńgilik mahabbat sazynda» – Gúl, Ǵ.Músirepovtiń «Qozy men Baıanynda» – Baıan, S.Raevtyń «Mekkege qaraı uzaq jolynda» – Remarka, N.Orazalınniń «Shyraq janǵan túninde» – Nurgúl, Á.Kekilbaevtyń «Nartáýekelinde» – Topysh jáne taǵy basqa beıneler aktrısa saraptaýynda ózinshe órnek túzip, bir-birine uqsamaıtyn keıipkerler galereıasyn túzdi.
Máselen, rejısser Nurqanat Jaqypbaı sahnalaǵan Sh.Aıtmatovtyń «Jan azaby» spektaklindegi Aınur jasaǵan Buǵy-Ana beınesi óziniń ishki dramalyq qýatymen kórermenin san túrli sezim silemine jeteledi. Jan dúnıesiniń ishki talas-tartysyna qurylǵan dramalyq kúı sahnager oıynynda sátti saraptalady. Aktrısa boıyndaǵy qýaty myqty ishki rýhanı tereńdik kórermenniń jan dúnıesin bir sát te beıtarap qaldyrmaıdy. Spektakl boıynda Buǵy-Ana, Naıman ana sekildi psıhologııalyq boıaýy qalyń rolderdiń shashaýyn shyǵarmaı, bir ózi birneshe keıipkerdiń amplýasyna erkin aýysyp, shyńdalǵan sheberlik shyńynda kelisti beıne túzýi – óner ıesiniń akterlik alapat qýat-kúshi men kásibı qarymyn áıgilep turǵandaı. Aktrısa keıipkeriniń kóńil kúı qatparlaryna tunǵan ishki tragedııalyq kúıdi, ashy dramalyq zardy qanyn sorǵalata otyryp kórermenine shynaıy jetkize bildi. Ony kórermen de sózsiz sezdi. Shymyldyq jabylǵan sáttegi tolassyz qoshemet – sonyń aıǵaǵy.
Aınurdyń keıipteýindegi taǵy bir shoqtyqty beıne – qyrǵyz dramatýrgi S.Raevtyń «Mekkege qaraı uzaq jol» áfsanasyndaǵy – Remarka róli. Aktrısa ómir men ónerdiń ara jigin ajyratýdan qalǵan, qııalǵa shekten tys berilip ketken shyǵarmashylyq adamnyń jan dúnıesindegi názik ıirim, qııalı minezderdi sheber jetkizedi. О́zinshe kerbez, ózinshe sylań. Áreketi shynaıy, qaı qımyly da sóz maǵynasyna, keıipker tabıǵatyna saı ózin aqtaıdy. Obrazdyń shynaıylyǵy sol, Remarkany qoıylymnyń alǵashqy bóliminde sahnanyń padıshasy dep qabyldaǵan siz, ekinshi bólimde múldem basqa qyrynan tanısyz. «Erekshe bir sahnalyq kórinisti eshnársemen toltyra almaı qalǵanda nemese nemen toltyratynyn bilmegen sátte, avtor dramalyq úzindilerine mánerlik pen obrazdyq teńeýlerdi taba almaı, óziniń álsizdigin sezingende, men shyǵamyn. Shyǵarmasynyń bos jerlerin menimen tyǵyndaıdy. Men – Remarkamyn. Synshylar meni kóbinese – Shtamp, Eskilik, Qarabaıyrlyq – bir sózben aıtqanda, Falsh (Jalǵandyq) dep ataıdy». Keıipkerdiń ózi aıtpaqshy, ol – Remarka, kádimgi teatr Remarkasy. Ol eshýaqytta sózi bar ról oınaǵan emes, ol – sózi joq ról, ıaǵnı ıshara, belgi, allegorııa... Bir sózben aıtqanda, kóleńke. Bul jerdegi teatr da, Remarka da – shartylyq. Taǵy da óz tanymyńyzǵa júginesiz. Syrttaı ózin padıshah kórsetkenimen, ishteı qýys, jaı ǵana keńistikti toltyryp júrgen kóleńke beınelerdiń aınalańyzda da tolyp júrgenin esińizge alasyz. Bul aktrısa oıynynyń jeńisi!
Bir-birine múldem uqsamaıtyn, biraq barlyǵyn tek Aınurǵa tán ójettik pen órlik, jankeshti eńbekqorlyq biriktiretin san salaly, túrli harakterli beıneler óner ıesiniń shyǵarmashylyq bıografııasynda jetip artylady. Jáne ol beınelerdiń barlyǵy da Katarına róline bastar aktrısa izdenisiniń alǵashqy baspaldaǵy edi.
...Kezekti qoıylym aıaqtaldy. Rejısser Nurqanat Jaqypbaıdyń «Asaýǵa tusaý» komedııasy. Shymyldyqtyń arǵy betinde Katarına tur. Aınur joq. Keıipker beınesinen áli shyǵa qoımaǵan... Janyna bardym.
Qolyn alyp, quttyqtadym. Ol: – Áli tańǵaldyra almadym ba? – dep ázildeı til qatty. ...Men únsiz ǵana jymıdym. Ol jymıysta qandaı moıyndaýdyń jatqanyn aktrısa sezbedi, bilem. Biraq, dál sol sátte onyń janarynan Katarınaǵa ǵana tán ójet ótkirliktiń astarynda jasyrynǵan ǵalamat náziktikti ańdadym. Mine, naǵyz AKTRISA!
Nazerke JUMABAI,
«Egemen Qazaqstan»
