Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıevtiń aıtýynsha, joǵary oqý oryndarynda kadrlar daıarlaýǵa memlekettik tapsyrystyń kólemi jyl saıyn ósýde. 2017-2018 oqý jylynda memlekettik tapsyrys 10 myńǵa kóbeıgen bolatyn. Bıyl Elbasynyń 5 áleýmettik bastamasynyń aıasynda qosymsha 20 myń grant beriletin boldy. Búginde atalǵan mindetterdi iske asyrý úshin jol kartasy ázirlenip, qosymsha bilim berý granttaryna arnalǵan usynystar qaýly jobasy retinde mınıstrlikterge, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasyna jáne joǵary oqý oryndaryna jiberildi. Bul joba boıynsha tehnıkalyq mamandyqtarǵa – 11 myń grant, basqa mamandyqtarǵa – 5 myń grant, magıstratýraǵa – 3 myń grant jáne PhD baǵytyna 1 myń grant bólindi.
Úkimettiń 2000 jyldary qazaqstandyq maman tapshylyǵyn bilim nesıesi esebinen túgendegeni eldiń esinde bolar. Toqsanynshy jyldardyń sońynda oryn alǵan qarjy daǵdarysynan keıingi ýaqytta atalǵan baǵdarlama bilim deńgeıi joǵary mektep bitirýshi túlekterdiń joǵary bilim alýyna jan-jaqty jaǵdaı jasady. Árıne, belgili mamandyqqa ıe bolǵan bilim nesıesiniń ıegerleri eńbek jolyn bastaǵan soń úkimettik zaımdy óteýde asa qınalǵan joq. Al bul joly eshqandaı qaryzsyz qosymsha 20 myń granttyń bólinýi eldiń adamı kapıtal resýrsyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan tıimdi qoldaý bolary anyq.
Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda joǵary bilim berý isinde jasandy ıntellektpen jáne «úlken derektermen» jumys isteý úshin aqparattyq tehnologııalar boıynsha bilim alǵan túlekter sanyn kóbeıtý kerektigin aıtqan bolatyn. Sondyqtan 20 myń grant shyn máninde 20 myń adamnyń atalǵan saladaǵy úlesin arttyrýǵa sony serpin beredi dep kútilýde. Bul rette metallýrgııa, munaı-gaz hımııasy, agroónerkásip kesheni, bıo jáne IT-tehnologııalar salalaryn zertteý isinde basymdyq beretin joǵary oqý orny ǵylymyn damytýǵa kóńil bólinbek.
Qazir Qazaqstanda joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý salasy qarqyndy damyp keledi. Máselen, 2017 jyly Quacquarelli Symonds World University Rankings atty álemniń úzdik ýnıversıtetteriniń reıtıngine 8 qazaqstandyq joǵary oqý orny kirdi. Joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý salasynda bıyl ýnıversıtetterdiń akademııalyq jáne basqarýshylyq derbestigin keńeıtý, bilim berý baǵdarlamalarynyń táýelsiz reıtıngin júrgizý jáne úzdik bilim berý baǵdarlamalarynyń tizimin jasaý, shetelderde bilim berý kórmelerin uıymdastyrý, Qytaı, Úndistan, О́zbekstan jáne Túrkimenstanda halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵynyń ókildikterin ashý máselesin pysyqtaý, eki dıplomdyqbilim berýdi júzege asyrý arqyly shetel stýdentterin tartý, aǵylshyn tilinde bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyrý, aqparattyq tehnologııa, pedagogıkalyq, medısınalyq, tehnıkalyq baǵyttar boıynsha jańa ýnıversıtetter ashýdy talqylaý, aǵylshyn tilinde 10 jańa baǵdarlama ázirleý ispetti jumystar jalǵasyn tabady.
Taıaýda Almaty qalasynda ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń bazasynda Bilim jáne ǵylym mınıstriniń tóraǵalyǵymen joǵary oqý oryndarynyń rektorlarymen ótken keńeste de keleli máseleler qaraldy. Máselelerdi talqylaý barysynda mınıstr Erlan Saǵadıev elimizdegi jumys oryndarynyń basym bóligin bıznes-qaýymdastyqtar quratynyn, sondyqtan joǵary oqý oryndaryn bitirýshilerdi básekege qabilettilikke qoıylatyn qazirgi talaptarǵa beıimdeý qajettigin atap ótti. Osy oraıda mınıstrlik ókilderi «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birlese jumys berýshilerdi tarta otyryp, bilim berý baǵdarlamalaryn baǵalaý jumysyna kiristi. Bul bilim berý baǵdarlamalaryn baǵalaý negizinde talapkerler men jumys berýshilerge eńbek naryǵynda suranysqa jaýap beretin bilim berý qyzmetin usyna alatyn mamandyqty da, joǵary oqý ornyn da tańdaýǵa múmkindik beriledi. Sondaı-aq bilim berý baǵdarlamalaryna qajettilik pen suranysty eskere otyryp, memlekettik granttardy bólý kezinde sheshim qabyldaý múmkindigine jol ashady. Munyń ózi bilim berý baǵdarlamalaryn ózektendirý men joǵary oqý oryndarynyń jumys berýshilermen baılanysyn nyǵaıtýǵa septesedi dep kútilýde.
Árıne, qazirgi bilim alýshylar el ekonomıkasynda 30, 40, 50-jyldary eńbek etetin bolady. Eger 1760 jyldardan 1840 jyldarǵa deıingi alǵashqy ónerkásiptik revolıýsııanyń negizgi tetigi mehanıkalyq óndiristiń damýyna jol ashqan bý mashınasyn oılap tabý men temir joldardyń qurylysy bolsa, HIH ǵasyrdyń sońy men HH ǵasyrdyń basyna deıin jalǵasqan ekinshi ónerkásiptik revolıýsııa sheńberinde elektr qýaty men konveıerdiń engizilýi óndiristiń jappaı taralýyna jaǵdaı jasady. Al úshinshi ónerkásiptik revolıýsııa 1960 jyldarda bastaldy. Bul úlken EVM-der men jeke kompıýterlerdiń engizile bastaǵan shaǵy. Al búgingi tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa sıfrly qoǵamdy qalyptastyryp otyr. Álem elderi jedel ózgeristerdiń bastaýynda tur. Al oǵan daıyn bolýdyń bir sharty – bilikti maman daıarlaý. Osy údeden tabylý úshin de 5 áleýmettik bastama sheńberindegi 20 myń qosymsha oqý grantynyń baǵyttalar mejesi ár saladaǵy aqparattyq tehnologııalar bolýy tıis. Bul rette sarapshylar jahandyq sıpat alǵan korporatıvtik ınvestısııalarmen jumys isteý tájirıbesin zerdeleý arqyly óte paıdaly nátıjelerge qol jetkizýge bolatynyn aıtady. О́ıtkeni eńbek naryǵynyń ózgerýi men otandyq bilim berý salasynyń jańǵyrýy egiz órimdeı bir-birin tolyqtyryp otyrýy tıis.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
