Klýb tarıhyndaǵy «Eń úzdik oıynshy» degen ataqqa ıe bolǵan I.Djonson osydan bir jyl buryn atalmysh klýbtyń úılestirýshi dırektory qyzmetine taǵaıyndalǵan-dy. Osy bir oqıǵa jaıly klýb prezıdenti Djını Bass: «Búgin men mańyzdy qadam jasadym, bul kún leıkerlikter úshinde tarıhı oqıǵa retinde qabyldanary sózsiz. О́ıtkeni budan bylaı ataqty Djonson klýbtyń oıyn júıesine jaýap beretin bolady», dep málimdedi. Amerıkalyq baspasóz joǵarydaǵy oqıǵaǵa «Qaıta oralǵan «Qubylys» dep baǵa beripti.
О́mir degen tek sáttilikten turmaıtyny belgili. 28 jyl buryn álemge áıgili basketbolshy I.Djonson naǵyz jaraý attaı týlap turǵan shaǵynda abyroısyz dertke shaldyǵyp, sporttyq ómirine jylaı-jylaı núkte qoıǵan bolatyn. Únemi kóterińki kóńilde júretin basketbolshy alǵash ret ózine VICh ınfeksııasy jabysqany jaıly estigende bul dúnıege adam bolyp kelgenine ókinipti. Taǵdyrynyń bulaı ózgerýine óziniń bázbir keleńsiz qylyqtary áser etkenin bildi. Biraq bári kesh.
1991 jyldyń 7 qarashasynda Djonson teleefır arqyly halyqpen tikeleı tildesýge shyǵyp, óziniń basyna túsken oǵash oqıǵa jaıly: «Men ózimdi buǵan deıin dúnıedegi eń deni saý adam retinde esepteýshi edim. Búgin mine, dárigerlerdiń keńesimen úlken sportpen qoshtasyp otyrmyn. Bul meniń jeke basymnyń tragedııasy. Úılengenime de birneshe aıdyń júzi boldy. Netken aýyr taǵdyr. Áıelimniń aıaǵy aýyr. Jarym ekeýmiz ishtegi náreste dúnıege saý kelse eken dep kúni-túni jalbarynýdamyz. Maǵan qudaıdan basqa eshkim kómektese almaıtynyn tolyq túsindim. Meni mundaı kúıge túsirgen – nápsi qumarlyq jáne adam retindegi aqymaqtyǵym. Adam balasy táńir buıyrǵan túzý jolmen júrmese, kórer kúni osy. Ony tym kesh túsindim jáne budan bylaı bir Jaratýshyǵa jalbarynýdan basqa jol qalmaǵanyn uǵyndym» degen edi.
* * *
Jaratýshy keremet keń emes pe. Djonsonnyń tilegin qabyl etip, qyzy eshqandaı aýrý-syrqatqa shaldyqpaı aman-esen dúnıege keldi. Burynǵy aýyr kúnder týraly ataqty basketbolshy bylaı dep eske alypty: «О́mirimdegi eń aýyr kezeń: VICh vırýsymen aýyratynym jaıly dárigerlerden estigen sát. Bul oqıǵany jańa úılengen áıelime qalaı aıtpaqpyn. Ol meni tastap ketýi múmkin be, álde basqasha sheshim qabyldaı ma eken... Sanam álemtapyraqtanyp ketti. Úıge kirip kelip, jaryma bolǵan jaıdy jaıyp saldym. Jubaıym «ekeýmiz bul aýrýdy jeńip shyǵamyz» dep jaýap berdi. Osy sózdi estigende janarymnan jas saýlap qoıa berdi».
Osylaı Djonsondy jary túsindi, biraq basketbol dobyn budan bylaı ustaı almaıtyny janyn jegideı jedi. Djonson aıtady: «Basketboldan ajyraý maǵan óte qıyn boldy, jankúıerlerim bolsa bir-aq jyl ómiri qaldy degenge sendi. Onyń syrtynda vırýs juqtyrǵan adam jaıly qoǵamdyq ortanyń túsinigi ózgeshe bolatyn. Men úshin osy dertti basqaǵa juqtyrmaı, ári tarǵyl dopty qaıta týlatý qajettiligin jan-tánimmen uǵyndym. Qysqasy, Jaratýshy qabyl kórse, jazylmaıtyn dert joq ekenin dáleldeý kerek boldy».
Sodan ári qaraı ne bolǵanyn aıtalyq. 1992 jyly Djonson AQSh quramasy sapynda alańǵa shyǵyp, Barselona Olımpıadasynyń chempıony atandy. 1993 jyly NBA-nyń «Juldyzdar» jarysynda óner kórsetti. Odan keıin taǵy da eki jyl úzilis jasap, 1995 jyldyń ekinshi jartysynda «Los-Andjeles Leıkers» klýbynyń namysyn qorǵap, pleı-off kezeńinde jeńiliske tap boldy.
Osy oıynnan keıin «Qubylys» Djonson basketboldy doǵarý jaıly sheshim qabyldady. Qalǵan ómirin dertpen kúresý isine arnaıtynyn málimdedi. Ol úshin aldymen bir qudaı jaqsy kóretin dúnıe qaıyrymdylyqpen aınalysýdy, joq-jitik jandarǵa qamqorlyq tanytýdy maqsatym dep tanydy. О́ıtkeni Jaratýshyǵa qur jalbarynýdan paıda az, saýapty istermen aınalysqanda ǵana tilektiń qabyl bolatynyn Jokeń tereń túsindi.
Sóıtip eń áýeli «Fatburger» atty jedel tamaq ázirleıtin ashana jelisin ashty. Los-Andjelestegi kedeıler turatyn oramǵa kınoteatr salyp berdi. Basqalar sııaqty aýrýyn ýaıymdap, rýhyn qulatpady. Jokeńniń aıyqpas dertpen kúresý úshin belin bekem býyp shyǵýyna Elızabet Gleızer atty áıel adamnyń ósıeti muryndyq bolǵan desedi. Bul áıel osyndaı dert juqtyryp, dúnıeden óter aldynda Djonsonǵa aıtypty: «Bul dertten aıyǵatyn jol bar. Ol kún saıyn, qajet bolsa saǵat saıyn úgit aıtyp, adamdardy mundaı pálege urynyp qalýdan saqtandyrý! О́ıtkeni qudaı jamandyqtan qaıtaryp, jaqsylyqty úgitteýshiler jaǵynda. Osyny isteseń jazylasyń!» degen eken.
* * *
Ol kezde atalmysh vırýsqa qarsy álemde AZT deıtin dári bar-tyn. Qazir kóp. Djonson aıtady: «Juqpaly dertti jeńý maǵan ońaı bolǵan joq. Árdaıym dári ishken saıyn ózimniń aýrý ekenimdi esime alyp, barlyq tirshiliktiń ıesi Jaratýshydan medet suradym. Alǵashynda kúnine tórt ret dári-dármek qoldandym. Odan soń dárigerlerdiń keńesimen dene shynyqtyrý isimen júıeli aınalystym. Qudaı taǵala adamnyń áreketine qaraı bereket beretini jaıly senim qalyptasty. Meniń basty armanym: páleket dertten qulan taza arylyp, qyzymnyń toıyna kýá bolý edi…» dep eske alady.
Qazir qaýipti dertten aıyqqan Djonson alda-jalda Los-Andjeles qalasynyń meri úshin saılaýǵa ózin usynar bolsa, jeńip shyǵýy ábden múmkin jaǵdaıda. Djonsonǵa dertpen kúresip, ony jeńip shyǵýǵa bolatynyn dáleldegeni úshin BUU arnaıy syılyq berdi.
Shyn máninde jıyrma shaqty jyl qaterli dertpen arpalysyp, uıqy-kúlkisiz ótkizgen kúnderi týraly Djonson bylaı depti: «Tańerteń oıanǵanda «Búgin meniń ómirimniń sońǵy kúni shyǵar» dep oılaýmen boldym. Tek oılap qoımaımyn, kádimgideı ajaldy qarsy alýdyń daıyndyǵyn jasaımyn. Keshkisin uıyqtap tańerteń aman oıanǵanym úshin áıelim men balalarymdy mańdaıynan ıiskep, bir kún bolsa da ómir syılaǵan táńirge jalbarynýmen uıqyǵa ketetin edim. Osylaı men ómirimdi bir kúnge uzartyp otyryp, shırek ǵasyrdan astam ýaqytty artqa qaldyrdym» deıdi.
Biraq... biraq demekshi, Irvın Djonson óziniń taǵy bir suhbatynda tula boıynda VICh vırýsynyń tolyq joıylmaǵanyn aıtypty. Tek onyń kúsheıip, adamdy ólimge dýshar etetin joıqyn shabýylyna tótep berý jolynda arpalysyp jeńip shyqqanyn jetkizipti. Bir kúni jeńilip ajal qushýy múmkin ekenin de jasyrmaıdy. Bul dertke Djonson endi qansha jyl tótep beredi, ol bir Qudaıǵa ǵana aıan...
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
