– Mýzyka tyńdaǵan durys-aq, biraq qulaqqappen emes, radıodan, magnıtofonnan da tyńdasa bolady, jastarymyz osyny eskerse eken, – deıdi Aıgúl Shaketqyzy, – qulaqqap bizge yńǵaıly, jaqsy bolyp kóringenimen, ýaqyt óte kele onyń qandaı aýrýlarǵa shaldyqtyratynyn eskere bermeımiz. Bar qateligimiz osynda. Adam qulaqqapty paıdalanǵanda birtindep kereńdik aýrýyna tap bolady. Tap bolyp qalmaı, sonymen qatar ózine artyq radıotolqyn men shekten tys bıotok qabyldaıdy. Bul aǵzada ártúrli aýrýlar týǵyzady. Zertteý barysynda qulaqqapty uzaq ýaqyt, máselen 3 saǵattan artyq tyńdaǵanda adamnyń bas mıynyń tamyrlary tarylyp, ottegi jetkiliksizdiginen bas aýrýy paıda bolatyndyǵy anyqtaldy. Muny men dáriger maman retinde eskertemin. Sonymen qatar ashýshańdyq, úreılený, ıaǵnı stress damıdy. Eń qaýiptisi, qulaqqaptyń quramynda magnıtti dybys taratatyn qurylǵy ornalasqandyqtan, bul qurylǵynyń elektr energııasyn kóp qajet etetindigi bar. Kópshilik qulaqqap paıdalanýshylardyń telefon qýaty tez álsirep qalatyny da osy sebepten. Qulaqqaptyń birden áser etetin múshesi – qulaq. Eń birinshi kórinetin, belgi beretin aýrý – kereńdik. Adam qulaǵy estimegendikten aqparattardy durys qabyldaı almaıdy. Ýaqyt óte kele, jasy 45-ten asqannan keıin estýi tipti qıynǵa soǵýy múmkin.
Qulaqqap arqyly ártúrli mıkroaǵzalar qulaqqa taralýy múmkin eken. Aıgúl Shaketovanyń sózinshe, bul qulaqtyń otıt aýrýyn týǵyzady. Osynyń aldyn alý úshin qulaqqapty tyńdar aldynda 70 paıyzdyq spırtpen óńdep, tazartyp otyrǵan jón. Ǵalymdardyń zertteý nátıjesi boıynsha, qazirgi kezde eń kóp mıkroaǵzalar bolatyn zattar – uıaly telefon, qulaqqap, aqsha. Sondyqtan qulaqqapty paıdalanýdy birte-birte qysqartý kerek. Kúnine 1 saǵattan artyq tyńdaýǵa bolmaıdy. Osy ýaqyttyń ishinde adam radıotolqyndy qabyldaıtyndyǵyn umytpaý kerek.
Ustaz-dáriger Aıgúl Shaketovanyń kezekti bir sabaǵy osy qulaqqaptyń paıdasy men zııanyna arnaldy. Sabaqqa 3-kýrstyń «Meıirger isi» mamandyǵynyń stýdentteri qatysyp, muǵalimderiniń bastamasymen zertteý jumystaryn júrgizdi. Máselen, stýdentterdiń zertteýinshe qulaqqapty jol ústinde nemese sýyq bolǵan kezde tyńdaýdan aýlaq bolǵan jón. Bul sizdiń qulaǵyńyzǵa zııan, tipti ómirińizge qaýip tóndirýi múmkin. Qulaqqapta mýzyka oınap, biraz jumysyńyzdyń jeńil bitýine septigin tıgizýi múmkin, alaıda zııansyz qulaqqap bolmaıdy desti stýdentter qaýymy. Qulaqqapty tek kerek kezinde ǵana qoldanǵan jón. Mysaly, uıaly telefonmen ekinshi bir adammen sóıleskende, sensorly telefonnan bólinetin radıotolqyndy azaıtý úshin qulaqqapty qoldanýǵa bolady. Onyń ózinde de arnaıy bir orynda turyp, sóılesken jón eken. Jolda júrip sóılesýge, sabaq kezinde sóılesýge árıne bolmaıdy. Eń bastysy qulaqqappen kishkentaı sábılerge tyńdaýǵa berýdiń qajeti joq.
Raýshan NUǴMANBEK,
jýrnalıst
Semeı
Sýretti túsirgen avtor
