«Alash kósemsózi» túrik tiline aýdarylady

Redaksııa alqasy Memleket bas­shy­synyń mańyzdy qujatta atap kórsetken alǵa qoıǵan maqsat-min­det­teri men keshendi baǵdarlamasyn jáne stra­tegııalyq josparlaryn baýyrlas halyqqa túbegeıli tanystyrýdy maqsat etipti.

Basylymnyń alǵysózinde Qa­zaq-túrik bilim jáne zertteý qaý­ym­­das­­­tyǵynyń basqarýshy keńesiniń tór­­­aǵasy Shaban Serkan Dınchtúrk Prezıdent bastamalaryna ún qosa oty­ryp, 2025 jylǵa deıin bilim berý­diń barlyq deńgeıinde latyn álip­bıine kóshý máselesine qatysty oram­dy oıyn ortaǵa salady. О́ziniń tarıhyn, tilin, mádenıetin biletin, son­daı-aq zamanyna laıyq, shet til­derin meńgergen, ozyq ári jahandyq kóz­qarasy bar qazaqstandyqtardy qol­daý tapsyrmasynyń týystas elde oryndalý barysyna toqtalady.

– 1991 jyly Keńes odaǵynyń ydyraýyna qýanǵandardyń ishinde Túrkııada turatyn qazaqtar da bar edi. О́ıtkeni ulan-baıtaq qazaq jeri Reseı­diń qursaýynan qutylyp táýel­sizdik­ke qol jetkizdi. Endi, mine, ata­jur­tymyz – Qazaqstanda da latyn álip­bı­ine kóshý máselesi qolǵa alynyp jatyr. Qazaqstan álemmen baılanysyn odan ári nyǵaıta tústi.

Álemdegi qazirgi konıýnktýra teh­­no­logııanyń tili, jáne paıdalany­la­tyn alfavıt – latyn grafıkasy. So­nymen qatar túrki áleminde jalpy múddelerdi júzege asyrýdy jos­­parlaý (tildik aıyrmashylyqtar bol­sa da) jáne júzege asyrý latyn grafıkasy arqyly ońaıyraq bolady. Bul oqıǵa Túrkııa qazaqtary úshin úlken jaýapkershilik ári ta­rıhı múmkindik bolyp tabyla­dy. Biz­diń mádenıeti men tilin je­tik bil­gen­dikten Qazaqstan men týyp-ósken Túr­kııa arasynda altyn kópir retinde qyzmet ete alatynymyz aıdan anyq. Ekonomıkalyq, saıası jáne mádenı salada qalyptastyrǵan qarym-qaty­nas­tardy joǵary deńgeıge kóshirýge úles qosa alatynymyzǵa da senimimiz zor. Qazirgi tańda álemdegi bedeldi kúsh bolyp esepteletin elderde úkimettik emes uıymdardyń atqaratyn róliniń mańyzdy ekendigin eskeretini daýsyz. Bizdiń de ÚEU-dy kúsheıtý úshin júıeli jumys isteýimiz qajet. Ujymymyzda jastardyń belsendi ról atqarýyna jaǵdaı jasap kelemiz.  Jastarǵa qol ushyn berip, jol kórsetip, olardyń bilim alyp, ǵylymmen aınalysýlary úshin múmkindik berýimiz kerek. Ár túrli tilderdi biletin, óz salasynda bilimdi, tehnologııany meńgergen, óz máde­nıetin, salt-dástúrin biletin, qur­metteıtin, ózine senimdi, qabiletti urp­aq keleshegimizdiń kepili bolatyny anyq. Mal men múlikke jumsalǵan qar­­jy áldebir ekonomıkalyq soq­qy­dan joq bolýy múmkin, al adamǵa jum­­­salǵan qarjy eshqashan joq bol­­­­maıdy. Sondyqtan da bizdiń óz bola­­shaǵymyzdy josparlap, sol ar­qyly erteńimiz úshin aıanbaı eńbek etýi­miz kerek, – deıdi Shaban Serkan Dınchtúrk.

Jýrnaldyń kezekti sanynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaq­­stan halqyna arnaǵan Joldaýy men «Rýhanı jańǵyrý» baǵ­dar­lamasyn júze­ge asyrý maqsatynda Qazaq­stan­nyń Túr­kııadaǵy elshi­li­gin­de ótken is-sharalar barysy­nan da aq­parat berilgen. Qazaq­stan­­nyń Túr­kııa­daǵy elshisi Abzal Sapar­bek­ulynyń qatysýymen júzege asqan Qazaqstannyń mádenıet kún­deri men halyqaralyq jıyndar, salta­natty qabyldaý men konsert­tik baǵdarlamalar toptamasy jarııa­lan­ǵan. «Qazaq eli» jýrnalynyń redak­sııalyq keńes tóraǵasy jáne jaýap­ty shyǵarýshy redaktory Ertolqyn Gaıretýllah Qazaq-túrik bilim jáne zertteý qaýymdastyǵy 2014 jyly qurylǵan kúnnen bastap kóp­tegen jetistikterge qol jet­kiz­genin aıta kele, qaýymdastyq tór­aǵasy Serkan Dınchtúrk myrzanyń Dúnıe­júzi qazaqtarynyń V quryl­taı­ynda Dúnıejúzi qazaqtary qaýym­da­s­tyǵynyń tóralqa múshesi bolyp saı­lanǵanyn atap ótip, jaǵymdy jańa­lyqty oqyrmanǵa jetkizýge asy­ǵypty.

– Jetinshi sanymyzdy Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń halyqqa arnaǵan Joldaýymen, Dúnıejúzi qa­zaq­tary qaýymdastyǵy Tór­aǵa­sy­nyń birinshi orynbasary Zaýytbek Turys­bek­ovtiń qaýymdastyq júzege asyrǵan is­ter men jobalar týraly jazǵan maqa­lasymen bastap, Jasylaıdyń óz jumysyn Ortalyq Azııada jal­ǵas­ty­ratyndyǵyna baılanysty jańa­lyq­ty oqyrmandarymyzben bólistik. «Alash» partııasy men Alashorda úkimetiniń qurylǵanyna 100 jyl tolýyna baılanysty ótken halyqaralyq ǵylymı-teorııalyq konferensııa týraly málimet berip, professor, doktor Namazaly Omashulynyń jetekshiligimen qurastyrylǵan 10 tomdyq «Alash kósemsózi» atty shy­ǵar­many oqyrmandarymyzǵa qaı­ta tanystyrýdy jón kórdik. Buıyr­tsa, osy 10 tomdyq shyǵarmany túrik tiline aýdarýǵa tyrysamyz. Tý­ǵa­ny­na 120 jyl tolýyna baılanys­ty Muhtar Áýezovtiń eske alynýy, fı­lologııa ǵylymdarynyń doktory Jámıla Kynajynyń «Qazaq áde­bı­etindegi áıel obrazy» maqalasy ar­qyly alǵashqy jáne eń mańyzdy us­tazdarymyzdyń qoǵamnyń damýyna qosqan úlesterin qolǵa aldyq. Altaı aýylynyń meshiti týraly málimet berip, bilim jolyndaǵy jas qandasymyz Ibrahım Kalkanmen suhbat júrgizdik, – deıdi óz sózinde Ertolqyn Gaıretýllah.

Nurǵalı ORAZ,
«Egemen Qazaqstan»