Búgingi álemde qusbegilikke, saıatqa paıdalanyp júrgen búrkitterdiń barlyǵy – taý búrkitteri. Demek aıtylyp-zerttelip júrgen qyrandar da solar. Al áli kúnge naqty zerttelmegen «Shól qyrany» degen bar. Onyń úlkendigi baladaı, aıryqsha zor búrkit. Taý búrkitinen bul búrkitterdiń aıyrmashylyǵy, taý búrkitteri jańa jumyrtqa basyp jatqanda, shól búrkitteri balapandaryn ushyra bastaıdy. Iаǵnı shildeniń ystyǵyna balapandaryn uryndyrmaıdy...
Shól búrkiti uıasyn bıik shyń-quzǵa emes, bıik shaǵyl qumǵa nemese alasa jabyndyǵa sala beredi. Biraq uıasyn qatty qorǵaıdy. Onyń uıasynyń jıegine jaǵalaı usaq torǵaılar uıa salady. Shól búrkittiń qaýyrsyndary qara ala bolǵandyqtan, olardy kóbine «Ala qozy qyran» dep te ataıdy. Denesi iri osy qyrandar shól janýary qumdaǵy qaraquıryqtar, iri jyrtqyshtar mekendeıtin aımaqta bolady eken. Uıasynda kóbine qaraquıryq, qasqyr syndy iri ańdardyń súıegi jatady.
Meniń ákem Tileýjan, tek osy búrkittiń balapanyn alyp, baýlyp, ańǵa salǵan. Qolǵa ustap otyrǵanda, úlken kisiniń denesimen birdeı. 1920 jyldary Sáken Seıfýllın Ombydan qashyp shyǵyp Áýlıeataǵa bara jatyp, jolaı qumda búrkit salyp júrgen ákeme jolyǵyp, «yrym bolsyn» – dep shól qusynyń bir tal qaýyrsynyn surap alǵan eken... Sońǵy jyldary shól búrkitin esh jerden kórmedim. 2011 jyly Astanada ótken halyqaralyq «Búrkitshi» festıvaline shet-
elden kelgen qusbegilerge shól búrkittiń sýretin kórsetip, suraý saldym. Dál osyndaı qyrandy kórdik degender tabylmady.
О́tken jyly aqpan aıynda Mańǵystaý oblysy, «Otpan» taýynda qusbegilerdiń respýblıkalyq týrnıri ótti. Osynda kelgenderden «Shól búrkiti» jaıly taǵy da suraý saldym. Mańǵystaýlyq biraz azamat, túrikmendermen shekaralas qalyń qumda dál sondaı «Ala qozy qyran» bar ekendigin aıtyp qýantty... Demek dúnıe júzinde sırek, áli zerttelmegen aıryqsha «Shól búrkiti» qalyń qumda áli de bar eken. Ony keń nasıhattap, kópke qulaǵdar etip, taýyp, qazaq jeriniń erekshe bir tabıǵat baılyǵyn, óz jetistigimizdi álemdik arenaǵa shyǵarýǵa tıispiz.
Súıinbaımen Qataǵannyń aıtysynda Qataǵan:
Shól búrkiti sekildi sary jigit,
Suraıyn rýyńdy keldiń qaıdan.
Soıylmen soqqandaıyn
sózderińnen,
Otyrmyn aryla almaı qalyń oıdan.., – dep jyrlaǵan bolmysy bólek búrkit osy.
Japar SATYLǴANOV,
qusbegi, Moıynqum aýdanynyń qurmetti azamaty
