Jalpy, jaldamaly jumyskerlerdiń eńbek quqyqtaryn qorǵaý jáne eńbek qatynastaryn retteý qoǵamnyń ózekti máselesi ekeni belgili. Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń júrgizgen saýalnamasy boıynsha 2017 jyldyń qorytyndysynda Qazaqstandaǵy eńbek naryǵynyń tıimdiligi 140 memlekettiń ishinde 35-orynǵa taban tiredi. Alaıda bul kórsetkishtiń kóleńkesinde qanshama taǵdyrlar kórinbeı jatqany aıqyn.
Olaı deıtin sebebimiz, komıtet basshysynyń sózinshe, Halyqaralyq eńbek uıymynyń sońǵy málimetterine saı, óndiris basynda jáne jumysqa baılanysty aýrýlardan jyl saıyn 2,78 mln jumysshy kóz jumady. Olardyń 2,4 mıllıony, ıaǵnı 86,3 paıyzy jumysqa baılanysty aýrýlardan qaıtys bolsa, al 380 myńy óndiristegi oqys jaǵdaıdan qaza tabady eken.
Aqmádı Sarbasov 2017 jyly eńbek quqynyń saqtalýyna baılanysty tekserilgen qazaqstandyq kásiporyndardaǵy 1,7 mln jumysshynyń 370 myńy nemese árbir tórtinshi qyzmetkerdiń (23,0 paıyz) zııandy jáne qaýipti eńbek jaǵdaıynda jumys isteıtinin jetkizdi.
«Búginde elimizde árbir ekinshi qyzmetker jumys ornynda asa shýly jaǵdaıda eńbek etedi. Al árbir úshinshi eńbekker jumys ornynda gaz ben shań mólsheriniń belgilengen normadan kóp jaǵdaıyna tap bolady. Seksen tórt myń adam aýyr jumysqa jumyldyrylǵan, – dedi Aqmádı Sarbasov. – Bul zerttelgen kásiporyn qyzmetkerleriniń 5,1 paıyzy.
Sonymen qatar komıtet basshysy memlekettik qadaǵalaýdyń basty baǵyttarynyń biri eńbek qaýipsizdigin qamtamasyz etýge arnalǵanyn baıandady. Tóraǵa sońǵy úsh jyldyń ishinde zardap shekkender sanynyń azaıý dınamıkasyna nazar aýdaryp, bul kórsetkishtiń 16 paıyzǵa tómendegenine erekshe toqtaldy. Onyń aıtýynsha, ken-metallýrgııa keshenderinde japa shekkender qatary 16,0 paıyz bolsa, al qurylys salasynda 15,2 paıyzdy quraıdy. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, 2018 jyldyń birinshi toqsanynda óndiriste zardap shekkenderdiń sany byltyrǵy jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 7 paıyzǵa tómendep, 317 adamdy quraǵan.
– Jalpy, biz memlekettik organdar men áleýmettik seriktesterdiń arqasynda óndiristik jaraqat alý jaǵdaıy tómendep kele jatqanyn kórip otyrmyz. Dese de, bul joıylyp ketken joq. 2017 jyly 1 678 jumysshy óndiristik jaraqatqa dýshar bolǵan. Onyń ishinde, ókinishke qaraı, 244 adam qaıtys boldy. Aımaqtar boıynsha mundaı jaǵdaılardyń kóbi Shyǵys Qazaqstanda tirkeledi. Atalǵan óńirde 2017 jyly 215 adam zardap shekken. Sol sekildi Qaraǵandy oblysynda byltyr 190 adam, Pavlodar oblysynda 183 adam óndiristik jaraqat alǵan, – dedi tóraǵa.
Máslıhat barysynda komıtet tóraǵasy jumysshylardyń ótemaqylary jaıyn da aıtyp ótti. «2017 jyly 673 myńnan astam jumysshy zııandy jumys ornynda eńbek etkeni úshin ártúrli deńgeıde ótemaqy aldy. Osy maqsatta jumys berýshiler byltyr 170 mlrd teńge aqsha aýdardy», dedi ol.
Sondaı-aq jıynda Eńbek kodeksinde quramyna jumys berýshiler men jumysshylardyń ókilderi kiretin óndiristik keńester qurý qajettigi týraly sóz boldy. Búginde osyndaı 12 myńnan astam keńes qurylǵan. Atalǵan máseleniń tóńiregine kóz júgirtetin bolsaq, memlekettik qadaǵalaý nátıjeleri kórsetkendeı, sońǵy 5 jyldyń ishinde anyqtalǵan zań buzýshylyqtardyń 30%-dan astamy qaýipsizdik pen eńbekti qorǵaý salasyna tıesili. 2017 jyldyń qorytyndysy boıynsha aımaqtardaǵy memlekettik eńbek ınspektorlary 9920 tekserý júrgizip, 14892 zań buzýshylyq anyqtaǵan.
«Onyń 4112-si qaýipsizdik pen eńbekti qorǵaý isine qatysty. Memlekettik ınspektorlardyń talabymen jumys berýshiler 298 laýazymdy tulǵany qyzmetinen bosatqan. 22 qondyrǵy men kásiporynnyń jumysyna tyıym salynyp, 15 uıymnyń qyzmeti toqtatyldy», deıdi A.Sarbasov.
Baspasóz máslıhatynyń sońynda komıtet basshysynyń orynbasary Tólegen Ospanqulov «Eńbekti qorǵaý jáne ónerkásip qaýipsizdigi jónindegi «KIOSH-2018» VIII halyqaralyq kórmesi» týraly aıtty. Bul shara 26-27 sáýirde Astanada ótkiziledi. Eki kúnniń ishinde kórmege memlekettik organdardyń, bıznestiń, qoǵamdyq uıymdardyń óndiris oryndarynda apatty jaǵdaılar men jaraqat alýdy azaıtý baǵytyndaǵy máseleleri qaralmaq. Sonymen qatar qorshaǵan orta men qoǵamǵa tıer zııandy azaıtyp, kásiptik aýrýlardyń aldyn alý jáne eńbek ónimdiligin arttyrý jaıy da talqyǵa túsedi.
– Eńbek qaýipsizdigine jaǵdaı jasap, óndiristik jaraqat alýdy tómendetý – Úkimet pen Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń basty mindetteriniń biri, – deıdi komıtet tóraǵasynyń orynbasary T.Qapaquly.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»
