Bul aıtýǵa ońaı bolǵanmen qıynnyń qıyny. Alty atanyń ózine de aýyr mundaı júkti ar aldynda ózin dar aldynda turǵandaı sezinetin jany tańǵy shyqtaı taza, emenniń bezindeı berik, asa qaısar, asqan qaıratty Azamat qana kótere alady. Baýyrlas Qyrǵyzstannyń shoń aqyny, Qyrǵyz Respýblıkasy mádenıetine eńbek sińirgen qaıratker, «Shyǵarmashylyq jetistikteri úshin» syılyǵynyń ıegeri, Qyrǵyzstan Lenın komsomoly syılyǵynyń laýreaty Marhabaı Aamatov túzgen «О́mir órnegi» atty kólemimen ǵana emes, kótergen júgimen de, kórkemdigimen de asa salmaqty kitabyn oqyǵanda armany bıik asyl er, qyrǵyz ben qazaqqa ortaq perzent Qantóre Toqtomamatovtyń jarqyn beınesi kóz aldyńa keledi. Jaqsynyń jaryǵy qazaq ǵylymyna da túsken, sodan da ol Qazaqstan Respýblıkasynyń aımaqtyq Menedjment akademııasynyń akademıgi bolyp saılanǵan.
Eńbek jolyn Jalal-Abad qarjy basqarmasynda bas ınspektor bolyp bastaǵan Qantóreniń aldynda bıliktiń bıik baspaldaǵymen órleıtin jol bar edi, alaıda ol bılikke emes, bilimge arnady óziniń sanaly ómirin. О́zi oqyǵan Jalal-Abad ýnıversıtetinde eńbek jolyn qatardaǵy ustaz bolyp bastaǵan Qantóre 1979 jyly Lenıngrad qalasyndaǵy V.A.Voznesenskıı atyndaǵy «Ekonomıka» ınstıtýtynda ǵylymı eńbegin sátti qorǵap, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty degen ǵylymı ataq aldy.
«Kóp eńbek etkenge baqyt basyn ıedi» depti Leonardo da Vınchı. Sol sózdiń aıqyn bir aıǵaǵy – Qantóre kóp uzamaı doktorlyq dıssertasııasyn da úlken jeńispen qorǵap shyqty. «О́mir oıyn da, ermek te emes, ómir aýyr eńbek» (I.S. Týrgenev) ekenin óz ómirimen dáleldegen Qantóre kórgen qıyndyq ta az emes. Sondaı syndarly sátterde Qantóre Ýınston Cherchılldiń «Pessımıst vıdıt trýdnostı prı kajdoı vozmojnostı, optımıst v kajdoı trýdnostı vıdıt vozmojnostı» degen sózine súıenedi. Qıyndyq degen – qaıraq, oǵan qańyltyrdy janysań ketiledi, bolatty janysań jetiledi. Tabıǵatynda qaısar, kúresker Qantóre qıyndyqta ketilmedi, jetildi. О́zi oqyǵan Jalal-Abad ýnıversıtetine rektor bolyp taǵaıyndalǵan alǵashqy qıyn jyldarda Qyrǵyzstanda birinshi bolyp syrttan ınvestısııa tartty.
Kóneden búginge jetken, árkez eskere júrer bir esti sóz bar: «О́mir uzaqtyǵymen emes, mazmunymen ólshenedi» (Seneka). Erteden egiz el – qyrǵyz ben qazaqqa ortaq perzent Qantóre Toqtomamatovtyń eńbek pen kúreske toly ónegeli ómiri sonyń aıqyn bir dáleli. Onyń sanaly ómirin «О́mir órnegi» atty kitabynda kemel oı, kesteli tilmen kelisti kestelegen Marhabaı Aamatovtyń eńbegi qaı madaq, qandaı qurmetke de ábden laıyq!
Qaıyrymdylyqtan asqan
qasıet joq.
Bile bilseń shapaǵaty barlaryń,
Súıgen quly bolaryń haq
Allanyń, –
dep jazylǵan Qurannyń 3-súre, 14 aıatynda. Qantóre Toqtomamatovtyń ózge de jaqsy qasıetterimen birge asa qaıyrymdy bolǵanyn da Marhabaı Aamatovtyń «О́mir órneginen» oqyp bildik.
Professor, akademık Qantóre Toqtomamatov Qyrǵyzstan ǵylymyn damytýǵa ólsheýsiz úles qosqan, Jalal-Abad ýnıversıtetin álemdik bıik deńgeıge kótergen, Joǵorǵý Keneshke depýtat bolǵan kórnekti qoǵam jáne memleket qaıratkeri. Sol eńbegi eskerilip, qaıtys bolǵannan keıin, 70 jasqa tolǵan mereıtoıyna oraı ózi kóp jyl rektor bolǵan Jalal-Abad ýnıversıtetine Qyrǵyzstan prezıdentiniń Jarlyǵymen Qantóre Toqtomamatov esimi berildi.
«О́mir órnegi» atty kitaptyń sátti shyǵýynyń birneshe sebebi bar. Osy asa salmaqty, salıqaly eńbektiń avtory Marhabaı Aamatov – san qyrly talant.
Ol kórnekti aqyn ǵana emes, keremet, kerim kósemsózshi. Jaýapkershilik júgin jaqsy sezingen ol «Qum ishinen altyn», shómele shópten ıne izdegendeı kúndiz-túni tynym tappaı asa kóp izdengen. Qantóre júrgen joldarmen júrip ótken, ony biletin adamdarmen áńgimelesken, arhıvterdi paraqtaǵan, óz keıipkerimen kezdesken, syrlasqan, sirá da esten ketpeıtin sáýleli sátterin tebirene eske alyp, jazý ústelinde daýyl kúngi teńizdeı tolqyǵan, tebirengen avtordyń taǵy bir tapqyrlyǵy – kemel oı, kesteli tilimen órilgen eńbegin Qantóre Toqtomamatov jaıly eńbegin ony jaqsy biletin zamandastarynyń, birge jumys istegen áriptesteriniń, tilegi, júregi bir týystarynyń áserli estelikterimen sheber kómkergen.
Kitaptaǵy san alýan sýret-fotolar da Qantóre syndy symbaty bólek, syry tereń, tuǵyry bólek tulǵanyń bekzat beınesin jarqyrap shyqqan kúndeı asha túsken. Tereń teńiz tartylmaıdy, tereń bilim sarqylmaıdy. Qantóreniń ónegeli ómiri soǵan aıqyn aıǵaq.
Kitap avtory Marhabaı Aamatov talant qoı. Tabıǵı talant pen jankeshti eńbektiń jemisi bul kitap.
Marhabaı Qantóre Toqtomamatovtyń jan dúnıesin ashar kiltti dóp basyp, dál tapqan. Ol kilt – keıipker rýhymen syrlasý!
Sol syr sandyqty siz de ashyp qarańyz. О́kinbeısiz!
Sábıt DOSANOV,
jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty,
M.Sholohov atyndaǵy halyqaralyq syılyqtyń ıegeri
ALMATY
