MUNAI, ILESPE GAZ JÁNE IRGELI ISTER

Aqtóbe jeriniń ústi de, asty da tunyp turǵan baılyq. Ásirese, óńirde “qara altynnyń” mol qory bar.Oblys ekonomıkasynyń ajaryn ashyp turǵan da osy munaıdan túsetin tabys. Munaıly óńirde birneshe sheteldik ınvestorlar jumys isteıdi. Solardyń ishinde “SNPS-Aqtóbemunaıgaz” aksıonerlik qoǵamynyń shoqtyǵy bıik. О́tken jyly munaıdyń álemdik baǵasy úsh ese arzandady. Biz osyndaı kúrdeli kezeńde kásiporynnyń qalaı jumys istegenin bilmek nıetpen munaı óndirýdegi iri ınvestor bolyp tabylatyn osy aksıonerlik qoǵam bas dırektorynyń óndiristi úılestirý jónindegi orynbasary, Jańajol munaı-gaz óńdeý kesheniniń bastyǵy Taktalıfým ESENǴULOVPEN jolyǵyp, álemdik qarjy daǵdarysy jaǵdaıyndaǵy kásiporynnyń búgingi aıaq alysy men bolashaqtaǵy qadamdary týraly áńgimelesken edik. Áńgimemizdiń álqıssasy ótken jyldyń qorytyndylarynan bastalýy da sondyqtan. –  Álemdik qarjy daǵdarysy bizdiń aksıonerlik qoǵamdy da aınalyp ótpedi. Alaıda, eki eldiń Úkimet basshylarynyń ortaq iste túsinistik tanytyp, eki jaqty múddelilikpen, ekonomıkalyq yntymaqtas­tyqpen jumys isteýi nátıjesinde daǵdarysty eńserip qana qoımaı, birqatar tabystarǵa qol jetkizildi. О́tken jyly qara altyn óndirý kólemi 6 mln. 50 myń tonnaǵa jetti. Bul sońǵy bes jyldaǵy ekinshi rek­ord­tyq kórsetkish. Osynyń nátıjesinde Qazaq­stannyń 30 kóshbasshy jobalarynyń qataryna jatatyn Jańajoldaǵy úshinshi gaz óńdeý zaýytynyń birinshi kezegi tolyq jobalyq qýatynda jumys istedi. Gaz daıyndaýdyń táýliktik kólemi alty mıllıon tekshe metrden on mıllıon tekshe metrge deıin art­ty. Kógildir otyndy kádege jaratý deńgeıi de kó­terildi. Bul óz kezeginde ónimniń ózindik qunyn tómen­detip qana qoımaı, aýaǵa shyǵatyn zııandy zattardy da kemitýge alǵyshart jasady. Sonymen birge, syǵymdylǵan gaz óndirýdi arttyrdy. 2008 jyly nebári 68 myń tonna syǵymdalǵan gaz óndi­rilse, ótken jyly ol 125 myń tonnany mańaılady. Munaı baǵasynyń kúrt tómendeýi jaǵdaıynda shı­kizat satýdan túsetin tabys kemigeni sózsiz, tuıyqtan shyǵýdyń tıimdi joly retinde – gaz ótkizý kólemin arttyrý sharalaryn júzege asyrdyq. 2008 jyly 1700 mıllıon tekshe metr gaz ótkizilse, ótken jyly bul kórsetkish 2300 mıllıon tonna qurady. Osyndaı kúrdeli jaǵdaıda osynshalyqty alǵa basýshylyq jan-jaqty oılastyrylǵan júıeli jumystyń nátıjesinde ǵana múmkin bolǵany da ras. Kompanııa osy zamanǵy eń ozyq tehnologııalardy engizýge baǵyt ustap keledi. – Osy arada sózińizdi bólgenim úshin ǵapý etińiz. Sizdiń kompanııa oblystaǵy eń iri eńbek ujymy ǵoı, jumysshylardy qysqartqan joqsyzdar ma? –             Osy suraqtyń qoıylatynyn sezgenmin. Senseńiz, biz jumysshylardy qysqartpaq túgili, jumys ýaqytyn da sol burynǵysha saqtap qaldyq, olardyń eńbekaqysy da ósti. “SNPS-Aqtó­bemunaıgaz” AQ aımaqtaǵy iri óndiristik kásiporyn. Kompanııada 8 myńnan astam qyzmetker jumys isteıdi, odan bólek merdiger jáne áriptes kompa­nııalarda on myńdaǵan adam eńbek etedi. – Taktalıfým Sádýuly, buryn munaı alynyp kelgen uńǵymalardyń qysymy azaıyp keledi degendi arakidik bolsa da estip qalamyz. Osyndaı jaǵdaıda munaı óndirý kólemin qalaı arttyryp otyrsyzdar? – Onyńyz ras. О́tken jyldary ónimdiligi joǵary uńǵymalardyń qazir qysymy tómendeı bastady. Sekseninshi jyldary bul máseleni sheshý úshin uńǵymalarǵa sý aıdalatyn-dy. Munaıdyń quramynda sý kóbeıip keledi. Sońǵy jyldary uńǵymalardan ónim alý úshin gaz aıdaý ádisi qoldanylyp júr. Ol úshin gazlıftilik ádis paıdalanylýda. Osyndaı sharýany júzege asyratyn tórt gazlıftilik stansa paıdalanylýǵa berildi. Sondaı-aq, kompanııa buryn barlanǵan uńǵymalardy paıdalanýmen birge barlaý jumystaryn júrgizýde. – Kompanııanyń taıaý bolashaqtaǵy baǵyt-baǵdary qandaı? – О́tken jyldyń aıaǵyna qaraı QHR basshysy men Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev ózara yntymaqtastyq baǵytynda birqatar máselelerdi áńgime ózegine aınaldyrdy. Beıneý-Bozoı gaz qubyryn salý, ony Shymkentke deıin aparý, sóıtip, munaıǵa ilespe gazdy elimizdiń ońtústigine jetkizýge kelisim jasaldy. Ol odan ári Azııa qubyryna qosylatyn bolady. Munyń ózi elimizdiń batysyndaǵy munaıǵa ilespe gazdy ońtústikke, odan ári QHR-ǵa jetkizýge múmkindik beredi dep kútilýde. Jańajol, Keńkııaq gazy da osy qubyr boıynsha eksportqa tasymaldanatyn bolady. Bul óz kezeginde tek munaı óndirýdi ǵana emes, sonymen birge, gaz óndirýdi de arttyrýdyń jańa múmkindikterin ashady, ótkizý rynogyn ıgerýge alǵyshart jasaıdy. 2010 jyly josparly munaı óndirý kólemin 6150 myń tonnaǵa jetkizý kózdelýde. Munaı jáne gaz ken oryndarynda aǵymdaǵy barlaý jumystaryn júrgizý de josparlanyp otyr. Jańajoldaǵy tórtinshi munaı óńdeý zaýytynyń qurylysyn aıaqtaý da bıylǵy jyl­dyń enshisindegi sharýa. Sondaı-aq, jyldyq qýaty úsh mıllıon tonna munaı shyǵarýǵa jetetin Úmit ken ornyndaǵy sorǵy-syǵymdaý stansasy qu­rylysyn aıaqtaýǵa kúsh salynady. Bolashaqta Jańajolda úshinshi gaz óńdeý zaýytynyń ekinshi jáne úshinshi kezegi jáne jylyna jer qabatyna bir mıllıard tazartylmaǵan gaz aıdaıtyn nysan qury­lystaryn paıdalanýǵa berý qarastyrylyp otyr. Bul nysan gazdy paıdaǵa asyrý boıynsha jasalǵan baǵdar­la­ma­nyń ajyramas bóligi bolyp tabylady. Osy nysandar paıdalanýǵa berilgende barlyq alaý sóndiriledi, ilespe gaz tolyǵymen kógildir otynǵa óńdeledi. Sondaı-aq, qazirgi aıtylyp júrgen qorshaǵan ortany qorǵaý boıynsha josparlarymyz da tolyq júzege asatyn bolady.Ústimizdegi jyly júzege asyrylýy tıis sharýalardy atqarýǵa kompanııanyń kúsh-qýaty men múmkindigi tolyq jetedi. – Aksıonerlik qoǵamda bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi máselesi qalaı sheshimin tabýda? Siz oblystyq máslıhattyń depýtaty retinde bul sharýalarmen jaqsy tanyssyz ǵoı. – Qazaqstan men Qytaıdyń ońtaıly ekono­mıkalyq áriptestiginiń arqasynda bizdiń kompanııa on eki jyl boıy ınvestısııalyq qyzmetin jalǵas­tyryp keledi. Astana qalasynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen ótken bıznestiń áleý­mettik jaýapkershiligi boıynsha  ulttyq “Paryz” baıqaýynda “SNPS-Aqtóbemunaıgaz” AQ Qazaq­standaǵy iri kompanııalar arasynda “Úzdik áleýmettik joba” nomınasııasynda ekinshi oryndy ıemdendi. Mundaı joǵary memlekettik madaqqa aksıonerlik qoǵam óz tarıhynda tuńǵysh ret qol jetkizdi, sondyqtan, kompanııanyń áleýmettik jaýapker­shiliginiń deńgeıin kórsetetin bul júldeniń orny erekshe. Bul — kompanııanyń ekonomıkalyq jaǵdaıy men oblystyń áleýmettik salasynyń tyǵyz baı­lanysynyń aıqyn dáleldi kórsetkishi. Kompanııa qoǵam aldyndaǵy áleýmettik jaýapkershilikti únemi nazarynda ustaıdy. Qaıyrymdylyq jáne demeýshilik kómek kórsetý – “SNPS-Aqtóbemunaıgaz” AQ ustanǵan mańyzdy qaǵıda. Elimizge kelip jumys istegen on eki jyl ishinde kompanııa osy maqsattarǵa 6,78 mlrd.teńge qarjy jumsady. Byltyr demeýshilik-qaıyrymdylyq kómekke baǵyttalǵan qarajat kólemi 437 mln. teńgeden astam boldy. Aksıonerlik qoǵamnyń osy baǵytta qolǵa alyp, atqarǵan jumystary oblystyq jáne respýblıkalyq áleýmettik jobalardy júzege asyrýǵa qosqan qomaqty úles bolǵany anyq. 2006 jyldan bastap aksıonerlik qoǵam “Jańajol-KS 13” gaz qubyryna jaqyn jatqan eldi mekenderdi gazdandyrý boıynsha keshendi jumystar júrgizip keledi. 2007 jyly Embi qalasynda gaz taratýshy derbes stansa iske qosyldy, ótken jyldyń maýsym aıynda Birlik jáne Qumjarǵan aýyldaryna gaz qubyry tartyldy, Altyndy aýylyn gazdandyrý jumystary jalǵasýda. Jyl ótken saıyn oblys jáne qalanyń “kógildir otynǵa” degen suranysy artyp keledi. Osydan úsh jyl buryn osy maqsatqa 800 mln. tekshe metrge taıaý gaz qajet bolsa, 2009 jyly qajettilik 1,5 mlrd. tekshe metrge ulǵaıdy. Bul qajettilikti bizdiń kompanııa tıisinshe ótep, aqtóbelikterdi “kógildir otynmen” qamtyp otyr. 2006 jyly kompanııa 83 shaqyrymǵa sozylǵan “Jańajol-Embi” temir jolyn paıdalanýǵa berdi. Munyń artyqshylyǵy – jeke magıstral kompa­nııaǵa ken ornyna qondyrǵylardy, taýarly-materıaldyq qundylyqtardy, vahtashylardy tasymaldap, daıyn ónimdi jetkizýge septigi úlken. Temir jol qurylysyn qazaqstandyq “Rempýt” kompanııasy, qazirgi “Jol jóndeýshi” JShS júrgizgenin, al iske qosý jumystarymen “Kazah­ınterfraht-Aksaı” kólik-ekspedısııalyq kompa­nııasy aınalysqanyn atap ótý kerek. – Aksıonerlik qoǵam qazaqstandyq mańyzǵa úles qosyp otyr ma, bir sózben aıtqanda, qazaqstandyq qyzmetti, taýarlardy qanshalyqty paıdalanyp keledi? – Kompanııa ózge jetkizýshilermen, isker áriptesterimen, merdiger uıymdarmen áriptestik, tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, olarmen shyǵyndar kólemin naqty boljaý, shegerý jáne óndiristiń ózindik qunyn azaıtý týrasynda kelisip keledi. Sondaı-aq, satyp alý jumystaryn ashyq, ári ádil ótkizý maqsatynda tender ótkizý týraly aqparat ártúrli deńgeıdegi buqaralyq aqparat quraldarymen qatar, kompanııanyń ishki korporatıvtik saıtynda da jarııalanady. 2009 jyldyń 10 aıynda ǵana kompanııa qa­zaqstandyq úlestiń qatysýymen jalpy somasy 54 mlrd.teńgeden astam qarjyny taýar men qyzmetterdi alýǵa jumsady, sonyń ishinde qyzmet kórsetý boıynsha 47 mlrd. teńgeden astam, al taýarly-materıaldyq qundylyqtardy jetkizip berýde 7 mlrd.teńgeden artyq somany qurady. Jyl saıyn bizdiń aksıonerlik qoǵam taýarly-materıalyq qundylyqtardy satyp alýda Aqtóbe munaı qondyrǵylary zaýyty sekildi aqtóbelik kom­panııalarmen tyǵyz jumys jasaıdy. 2009 jyly osy kásiporynnan kompanııa jalpy somasy 82 mln. teńgege jýyq somaǵa burandaly shtangalyq sorǵylar, sorǵylyq kompressorlyq qubyrlar, polırlengen shtoktar, shtangtar satyp aldy. Sondaı-aq, jyl saıyn jelilik-taratý ónimderin shyǵaratyn, jıyn­tyq transformatorlyq qosalqy stansalar (KTP), kontaktorlar óndirýshi “Alageým elektrık” JShS sııaqty qazaqstandyq kásiporyndarmen kelisim-shart jasasyp kelemiz, ótken jylǵy osy kezeńde tapsyrys kólemi 79 mln. teńgeni qurady. Soltústik Qazaqstan oblysynan bizdiń kompanııany munaı sorǵylarynyń bólshek quraldarymen qamtyp otyrǵan “Venchýrnaıa kompanııa “Poısk” JShS-men de tyǵyz baılanys ornatyldy, tapsyrys kóleminiń somasy — 20 mln.-nan astam teńge. Temirkeskish zattardy Qaraǵandy qural-jabdyqtar zaýyty jetkizip beredi, atalǵan zaýyttyń jetkizilim kólemi esepti kezeńde 20 mln. teńgeden astam somany qurady. Sondaı-aq, ótken jyly bizdiń turaqty áriptesterimiz “Kóktas-Aqtóbe” JShS-men (ınertti materıaldarmen qamtý) 90 mln.teńgege, “JBI-25” JShS-men (temir-betondy ónimder) 65 mln.teńgeden astam, “Janatas-Prodakts” JShS-men 76 mln.teńgege taýarly-materıaldyq qundylyqtardyń jetkizilimi jóninde kelisim-shart jasaldy. Biz “Raýan Nalko” JShS-men sátti árip­testiktemiz. Atalǵan seriktestik bizge hımreagentter men kóbik týyndatqyshtar daıyndap berýshi. Tapsyrys 158 mln.teńgege oryndaldy. Arnaıy kıimderdi tigýmen aınalysatyn “Paıda” JShS-men 38 mln.teńgege tapsyrys jasaldy. Biz jyl saıyn Qazaq zaǵıptar qoǵamy jáne Qazaq sańyraýlar qoǵamymen kelisim-shartqa oty­rýdy mindetimizge aldyq. Atalǵan qoǵamdar daıyn­daǵan ónimderdi satyp alýǵa jumsalǵan qarjy 3 mln. teńgeden astam jáne sáıkesinshe 8 mln. teńgeni qurady. Aksıonerlik qoǵam árqashan qazaqstandyq kompanııalardy qoldap, olarǵa demeý berýge daıyn. Jáne aldaǵy ýaqytta osy ustanymdardy júzege asyrýdy qalaıdy. Bizdiń kompanııanyń bolashaǵy aıqyn. Kompanııa keler jyly óndiristi keńeıtýge, kúrdeli qurylys, óndiriske zamanaýı tehnolo­gııalardy engizý sekildi birqatar aýqymdy jobalardy júzege asyra bastaıdy. Bolashaqqa baǵdarlanǵan josparlardyń júzege asatynyna kúmán joq. Oǵan bizdiń búgingi qyzmetimiz ben jetistigimiz dálel. Byltyr aksıonerlik qoǵam óz tarıhynda munaı óndirýde 6 mln.-dyq mejeden asyp tústi. Jyl aıaǵynda óndirilgen munaı kólemi 6 mln. 50 myń tonnany qurady. Sáıkesinshe, bul bizdiń árip­testerimiz ben merdiger, qyzmet kórsetýshi kompa­nııalarymyzdyń qyzmet aıasyn keńeıte túsedi. “SNPS-Aqtóbemunaıgaz” aksıonerlik qoǵamy jańa jyldy jarqyn tabystarmen bastap otyr eken. О́ńirdiń ekonomıkalyq jáne áleýmettik damýyna serpin beretin iri kásiporynnyń álemdik qarjy daǵdarysy jaǵdaıynda da bolashaqqa senimdi qadam basyp otyrǵany ańǵarylady. Aksıonerlik qoǵamdaǵy búgingi tańda qalyptasqan uıymshyldyq pen yntymaqty eńbek ahýaly tabysty joldyń jalǵasatynyna sendiredi. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Satybaldy SÁÝIRBAI, Aqtóbe oblysy.