Elbasy bıylǵy 10 qańtardaǵy «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýyndaǵy toǵyzynshy mindettiń ishinde azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryna kepildikti nyǵaıtý, quqyq ústemdigin qamtamasyz etý, quqyq qorǵaý qyzmetin izgilendirý jumystaryn jalǵastyrý qajettigin tapsyrǵan edi. Sondaı-aq qoǵamdyq tártipti saqtaý jáne qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasynda kóshelerde jáne adam kóp jınalatyn qoǵamdyq oryndarda beınebaqylaý júrgizetin, jol qozǵalysyn qadaǵalaıtyn ıntellektýaldy júıelerdi belsendi túrde engizý kerektigin de basa aıtty. Osy baǵyttaǵy alǵashqy qadam bizde ótken jyly jasalǵan bolatyn. Byltyr qyrkúıek aıynda «Sergek» ıntellektýaldy beınebaqylaý kamerasy Astanada keńinen tanystyrylyp, qoldanysqa engizile bastady. Al bıyl Astana qalasy ákimdigi osyndaı beınekameralardy memlekettik-jekeshelik áriptestik aıasynda elordadaǵy 400 jol qıylysy men 300 jol ýchaskesine ornatý jumystaryn júrgizedi.
Oraıy kelgende aıta ketken jón, elimizdegi iri qalalardaǵy saýda ortalyqtarynda, kóshelerde, keńselerde, bilim berý mekemelerinde jáne basqa da qoǵamdyq oryndarda buryn ornatylǵan beınekameralardyń kómegimen kóptegen qylmys der kezinde anyqtalady. О́tken jyly beınabaqylaý kameralary arqyly eki myńnan asa qylmys «izi sýymaı» ashyldy. Sonyń ishinde 6 kisi ólimi, 16 qaraqshylyq shabýyl, 272 tonaý, 604 buzaqylyq, 614 urlyq, 107 avtokólik urlyǵy anyqtalyp, qylmyskerler laıyqty jazasyn aldy. Al kameranyń kómegimen anyqtalǵan ákimshilik quqyq buzýshylyq 500 myńǵa jýyqtaıdy. Sondaı-aq baqylaý kameralary bótenniń múlkin urlaý, buzaqylyq jáne basqa da qylmys túrleriniń aldyn alýǵa da aıtarlyqtaı septigin tıgizýde.
Prezıdenttiń tikeleı tapsyrmasynyń negizinde Qylmystyq, Qylmystyq-prosestik, Qylmystyq-atqarý jáne Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksterge eleýli ózgerister engizilgen bolatyn. Osynyń arqasynda qazirgi tańda polısııa jáne barlyq quqyq qorǵaý organdary qylmystyq sot óndirisiniń jańa modelimen jumys isteýde. Mysaly, Qylmystyq kodeks bas bostandyǵynan aıyrýdy kózdemeıtin jazalarmen tolyqty, budan bólek, qylmystyq tergeý prosesi edáýir jeńildep, advokattardyń quqyǵy arta tústi. Osyndaı túbegeıli zańnamalyq ózgerister ishki ister organdarynyń qyzmetine tyń serpin berdi.
Nátıjesinde, ótken jyldan bastap elimizde qylmys sany aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 12%-ǵa azaıdy. Bul – polısııa qyzmetkerleriniń kún-tún demeı, el turǵyndarynyń qaýipsizdigi úshin atqaryp jatqan tabandy eńbekteriniń nátıjesi. Joǵaryda aıtqan kórsetkishti qylmys túrlerine qaraı tarqatar bolsaq, kisi tonaý 15,2%-ǵa, zorlyq-zombylyq 14,4%-ǵa, urlyq 12,2%-ǵa, buzaqylyq 19,6%-ǵa tómendegenin kóremiz. Qoǵamdyq oryndar men kóshelerdegi qylmystar da 11-12%-ǵa azaıdy.
Qylmys sanyn azaıtýǵa aldyn alý baǵytynda júrgizilgen júıeli jumystar da aıtarlyqtaı áserin tıgizedi. Sol sebepten quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý jumystaryna túrli qoǵamdyq uıymdardy, belsendi azamattardy, jalpy halyqty tartý asa mańyzdy. «Jumyla kótergen júk jeńil» degen, qoǵamdaǵy keleńsizdiktermen jurtshylyq bolyp birlesip kúreskende ǵana eldik sana kóterilip, halyqtyń quqyqtyq saýaty artady.
Osy oraıda biz Elbasymyzdyń usaq buzaqylyqqa «múldem tózbeýshilik» qaǵıdasyn basshylyqqa ala otyryp, halyq arasynda túsindirý jumystaryn jıi júrgizemiz. Onyń nátıjesi jyldan-jylǵa anyq baıqalyp keledi. Turǵyndar óz aýlalarynda, kóp qabatty úılerdiń kireberisinde ishimdik iship, aýla tynyshtyǵyn buzatyn toptardyń tirligine burynǵydaı kóz jumyp qaramaıtyn boldy. Polısııanyń ýchaskelik ınspektorlaryna, polısııa bólimshelerine dereý habarlasyp, qoǵamdyq tártipti buzǵandarǵa shara qoldanýdy talap etedi. Halyqtyń osyndaı belsendiligi arqasynda elimizde usaq buzaqylyqtardyń sany da azaıyp, turǵyndardyń zańdy saqtaý mádenıeti artyp keledi. Biz bolashaqta da halyqpen osy baǵytta birlesip jumys jasaýǵa múddelimiz. Al jasóspirimder arasyndaǵy qylmystyń aldyn alýda jergilikti ákimdiktermen birge «mektep ınspektorlary» ınstıtýtyn damytý baǵytynda naqty jumystar qolǵa alyndy. Sonymen birge múddeli memlekettik organdarmen birlesken jumystar da jasóspirimder arasyndaǵy qylmysty azaıtýǵa múmkindik beredi.
Búginde jergilikti atqarýshy organdar esebinen 18 myńǵa jýyq jol-patrýldik polısııa qyzmetkeri osyndaı beınetirkeýishpen qamtamasyz etildi. Al bıyl óńirlerdegi ishki ister organdary 3950 dana beınetirkeýishke ótinim berdi. Olardyń bári jergilikti ákimdikter tarapynan qoldaý tapqan.
Jalpy, ishki ister salasy zaman talabyna saı kóptegen qyzmet túrin elektrondy nusqaǵa kóshirý baǵytynda aýqymdy ister atqarýda. Bul jumystar, saıyp kelgende, «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasynda kórsetilgen mindetterdi oryndaýdyń alǵysharttary. Máselen, ótken jyldyń shilde aıynda Astana qalasy IID bazasynda elektrondy Biryńǵaı ákimshilik óndiris tizilimi boıynsha arnaıy qanatqaqty jobany iske qosqan edi. Al kúzde barlyq óńirlerdegi ishki ister organdarynyń osy júıege qosylýy qamtamasyz etildi. Búginde jol-patrýldik polısııa qyzmetkerleri jol erejesin buzý faktilerine baılanysty ákimshilik hattamalardy planshetterdiń kómegimen elektrondy túrde toltyryp júr. Buryn qaǵaz hattamany toltyrý úshin polısııa qyzmetkerine keminde 20 mınýt, tipti odan da kóp ýaqyt qajet bolatyn. Qazir elektrondy hattama nebári 5 mınýtta toltyrylady. Sondaı-aq planshettiń kómegimen jol-patrýldik polısııa qyzmetkeri IIM-niń málimetter bazasyna kirip, quqyq buzýshynyń naqty mekenjaıyn anyqtap, kólik quralynyń tehnıkalyq baıqaýdan ótken-ótpegeni týraly, júrgizýshi kýáligine, buryn salynǵan aıyppuldarǵa qatysty jáne basqa da qajetti málimetter alady. Qazirgi ýaqytta jol-patrýldik polısııa qyzmetkerleri 914 planshetpen qamtamasyz etilgen. Olar toltyrǵan elektrondy hattama 118 myńnan asady. Bolashaqta polısııa qyzmetkerlerin planshettermen jabdyqtaý jumystary jergilikti ákimdiktermen birge odan ári jalǵastyrylmaq.
«Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasynyń aıasynda «Ýchaskelik polısııa ınspektorlarynyń qyzmetine arnalǵan aqparattyq málimetter bazasyn» jáne «Tergeýshi» avtomattandyrylǵan aqparattyq júıesin de iske qosý josparda bar. Birinshi joba boıynsha árbir ýchaskelik ınspektor planshetti kompıýtermen jabdyqtalyp, Ishki ister mınıstrliginiń ortalyqtandyrylǵan aqparattyq júıesine erkin kirýge múmkindik alady. Osy arqyly polıseı oqıǵa ornynda tártip buzýshyny tolyq tekserip, ákimshilik óndiris isin elektrondy túrde rásimdeıtin bolady.
«Tergeýshi» aqparattyq júıesi úshin de barlyq tergeýshiler men anyqtaýshylardy jeke planshettermen jabdyqtaý kózdelgen. Olar úshin memlekettik organdardyń barlyq aqparattyq resýrstary qoljetimdi bolady. Tergeý sharalaryn iske asyrý barysynda atalǵan júıe avtomatty tártipte tergeýshilerdi prosessýaldyq qujattardyń daıyn blankilerimen qamtamasyz ete alady. Bul, óz kezeginde, qylmystyq isti tergeý prosesin jedeldetip, onyń sapasyn edáýir arttyrady.
Bul júıe Bas prokýratýra iske qosqan «Elektrondy qylmystyq is» jobasyn qaıtalamaıdy, kerisinshe ony tolyqtyrady. «Tergeýshi» AAJ qylmystyq isti tergeý barysyndaǵy aqparatty jınaqtaý men óńdeýge kómektesetin bolsa, «E-qylmystyq is» bazasy rásimdelip qoıǵan qujattardy jınaýǵa jáne saqtaýǵa jol ashady. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerleri atalǵan bazany óz jumysynda qoldanýdy bastap ta ketti.
Kópshilikke málim, ishki ister salasy qoǵamdyq tártip pen qaýipsizdikti saqtaý, qylmyspen kúres, quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý sııaqty mańyzdy mindettermen qatar, halyqqa 39 túrli memlekettik qyzmet kórsetedi. Búginde osy qyzmetterdiń basym kópshiligin elektrondy nusqaǵa kóshirý, sapasyn kóterý baǵytynda júıeli jumystar júrgizilýde. Qazirgi kúni bes qyzmet tolyqtaı elektrondy nusqada kórsetilse, 14 qyzmet ishinara avtomattandyrylǵan. Sonyń nátıjesinde birqatar qyzmettiń kórsetilý merzimi aıtarlyqtaı qysqardy.
Buǵan qosa, jeke kýálikter men tólqujattardy daıyndaý merzimi de birneshe ese qysqardy. Buryn bul qujattardy daıyndaýǵa eki aı ýaqyt qajet bolsa, qazir 15 kúnde daıyn bolady. Al kólik quraldaryn tirkeý arnaıy HQO-da júzege asyrylady. Qazirgi ýaqytta mundaı HQO-lar Atyraý, Shyǵys Qazaqstan jáne Batys Qazaqstan oblystarynan ózge óńirlerdiń bárinde bar. Bul ortalyqtarda da birqatar qyzmet túrleri elektrondy nusqada kórsetiletin bolǵandyqtan, el azamattary Qazaqstannyń kez kelgen túpkirinde júrip-aq, HQO arqyly jeke kýálik, tólqujat, júrgizýshi kýáligin alyp, avtokólikterin tirkeýge qoıýǵa qol jetkizdi.
Elbasymyzdyń bıylǵy Joldaýynda quqyq qorǵaý qyzmetin jetildirý, qylmystyq zańnamalardy izgilendirý jumystaryn odan ári jalǵastyrý mindeti tapsyrylǵany belgili. Izgi nıet qashanda izgiliktiń uıasyn keńeıtetinin ýaqyt kórsetti. Elbasymyz budan birneshe jyl buryn qylmystyq jazalardy, zańnamalardy izgilendirý bastamasyn kótergende Qazaqstan «túrme turǵyndary» sany boıynsha álemde AQSh pen Reseıden keıin úshinshi orynda turǵan edi. Qylmystyq zańnamalardy izgilendirý baǵytynda birneshe jyl boıy júıeli jumystar jasalyp, naqty mindetter atqarylýy nátıjesinde bizdiń elimiz qazir bas bostandyǵynan aıyrylǵandar sany boıynsha 78-shi orynǵa tústi. Osy aralyqta sottalǵandar sanynyń azaıýyna baılanysty elimizde 8 qonys-kolonııa taratyldy.
Ishki ister mınıstrligi qyzmetindegi mańyzdy baǵyttardyń biri – turǵyndar men aımaqtardy tabıǵı-tehnogendi tótenshe jaǵdaılardan qorǵaý. Sebebi elimizde jyl saıyn 17 myńǵa jaqyn ártúrli tótenshe jaǵdaı tirkeledi. Eń kóp qaýip tóndiretin – órt. Olar barlyq tótenshe jaǵdaılardyń 80%-dan astamyn quraıdy. Biz sáýir aıynan bastap shuǵyl rejimde saýda oıyn-saýyq ortalyqtaryna jáne bilim berý mekemelerine jospardan tys tekserister júrgizdik. Nátıjesinde, 15 myńnan astam zań buzý faktisi anyqtaldy. О́rt qaýipsizdigi erejelerin saqtamaǵan 1220 adam ákimshilik jaýapqa tartylyp, 22 nysannyń qyzmetin toqtatý týraly materıaldar sotqa joldandy.
Sonymen qatar 2017-2020 jyldarǵa arnalǵan tasqyn qaýpiniń aldyn alý jáne joıý boıynsha jol kartasy jumys istep tur. Ishki ister mınıstrliginiń azamattyq qorǵaý organdary jergilikti atqarýshy jáne múddeli ortalyq memlekettik organdarmen, basqa da vedomstvolarmen, uıymdarmen birlesip, osy jol kartasyn iske asyrýda.
Salany jetildirý, jańǵyrtý – zaman talaby. Osy talap údesinen shyqpaı, el halqynyń qaýipsizdigin tıimdi qamtamasyz etý múmkin emes. Sol sebepten de qyzmetti odan ári jetildirý, Joldaýdaǵy mindetterdi júzege asyrý, sol arqyly zaman kóshiniń aldyńǵy shebinen tabylý ishki ister salasynyń basym-baǵyttary retinde udaıy basty nazarda bolady.
Qalmuhanbet QASYMOV,
Ishki ister mınıstri,
polısııa general-polkovnıgi
