Máńgilik Eldiń astanasyna myrza kóńilden jasalǵan árbir syı-tartýdyń orny bólek, árıne. Degenmen, Tuńǵysh Prezıdentti eńbekpen shyńdap, saıasattyń sahnasyna úkilep shyǵarǵan Qaraǵandy halqynyń Elbasynyń tóltýmasy sanalǵan arman qalaǵa degen ystyq yqylasy, jomart syıy nazardy ózine erekshe aýdarady. Qaraǵandy oblysy Astananyń aıshyqty toıyna «Ulytaý» alleıasy men «Qazaq eline myń alǵys!» dep atalǵan monýmentti syıǵa tartpaqshy.
Saltanat qaqpasynan Túrkistan kóshesine deıingi jerdi alatyn alleıa ult uıasy Ulytaýdyń qasterli jádigerlerin kórýge múmkindik beretin ashyq aspan astyndaǵy murajaı esebinde bolady. Basty tosynsyı Ámir Temirdiń jazýy basylǵan Altyn Shoqy dóńiniń basynda bolǵan tastyń kóshirmesi bolmaq. Ol tastyń túpnusqasy álemge áıgili Ermıtajda saqtalǵan.
Ǵalymdar tas taqta 1391 jyly Ámir Temirdiń Altyn Ordaǵa shyqqan ataqty joryǵy kezinde ornatylǵan degen boljam jasaýda. Mine, osy baǵa jetpes tarıhı jádigerdiń kóshirmesi tuńǵysh ret kópshilikke qoljetimdi jerde qalyń jurtshylyq nazaryna usynylady. Sondaı-aq alleıada tarıhy 4 myńnan astam jylǵa tereńdeıtin Terekti-Áýlıe jáne Baıqońyr petroglıfteri oryn alady.
Uzyndyǵy 190,3 metr, al eni 18,6 metr bolatyn jaıaý júrginshiler alleıasy monýment alańy men sol jerdiń «Máńgilik El» alańyna ulasatyn batys jaq bóliginiń arasynda bolady. Gúlzardyń eki qaptalynda sákiler men qoqys jáshikteri qatar túzeıdi.
Alleıanyń ortańǵy bóligi keńı kelip, alańqaıǵa aınalady da, ol jerdegi taqyryptyq alpınarıı aıasyna Ulytaý dalasyn ejelden mekendeıtin kıikterdiń músini qoıylady. Sonymen qatar, alleıanyń tabanyna geometrııalyq órnekterdi quraıtyn tas taqtaıshalar tóselip, onyń eki jıegi túrli aǵash, qyzyldy-jasyl gúl, kókoraı shalǵynmen kómkeriledi.
«Qazaq eline myń alǵys!» monýmenti qazirgi tańda Qaraǵandy kórkem óner kombınatynda jasalyp jatyr. Úsh balany qushaǵyna alyp, baýyryna basqan qazaq áıeliniń – qamqor ananyń tulǵasy qoladan quıylǵan eskertkishtiń bıiktigi tuǵyrymen qosyp sanaǵanda 13,35 metrge jetedi. Músinshiler monýmenttiń keskin kelbetine zulmat zamanynda túrli zobalańǵa ushyrap, qazaqtyń dalasyna zorlyqpen qonys aýdarylǵan ózge ult ókilderin ózekke teppeı, óz balasyndaı baýyryna basqan qazaq halqynyń asyl qasıetterin aıshyqtaıtyn mán-maǵyna berýge tyrysqan. Jeti metrlik tuǵyrǵa qonǵan eskertkish oryn teber alańnyń jalpy kólemi 45,6h42,6 metr dep josparlanǵan.
Monýmenttiń oryn teber jeri de durys tańdalǵan: alystan mendundalap kórinetindeı óte yńǵaıly alańqaı. Monýmenttiń bas qasbeti qaraıtyn Túrkistan kóshesinen jáne Saltanat qaqpasy jaǵynan da kózge birden túsetin bolady.
Osydan biraz buryn Astanada, Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde bolǵan brıfıng barysynda Qaraǵandy oblysynyń ákimi Erlan Qoshanov óńirdiń elorda toıyna tartý eter syıy týraly tolyq aqparat bergen bolatyn.
– Zady, tartylǵan syıdyń qansha turatyny aıtyla bermeıdi. Degenmen, bul tartýdyń tý syrtynda demeýshiler tarapynan bolǵan mol úlestiń turǵanyn atap aıtqym keledi. Olar bul ıgi iske qatystylyǵy baryn jarııa etkisi kelmeıtin ózimizdiń kásipkerlerimiz. Biraq olar bul syıdyń barsha qaraǵandylyqtar atynan ekenin maqtanyshpen aıtady, – dep atap ótken edi Erlan Qoshanov.
Arqa tósindegi altyn tájdi Astananyń osydan 10 jyl burynǵy mereıtoıyna da Qaraǵandy oblysy tamasha tartý jasaǵan bolatyn. Elorda sırkiniń aldyna qaraǵandylyq sheberler qaq ortasynda ekvılıbrıst bala músini ornalasqan mýzykalyq sýburqaq saldy. Sýburqaqtyń aınalasyna ertegi keıipkerleriniń, jan-janýarlardyń músinderi qoıyldy. Kesh túse alýan tústi jaryqpen árlenip, mýzyka sazymen myń burala bılep, metr bıiktikke deıin shapshıtyn bul sýburqaq qazirgi ýaqytta Astananyń ajaryna aıtarlyqtaı kórik bergen kompozısııalyq keshenderdiń birinen sanalady.
Jıyrma jylda jer-jahanǵa túgel tanylǵan Astana shahary kórshi oblystyń darhan júrekten usynǵan tartý-syıymen tipti de shyraılana túseri anyq. Al qaraǵandylyq qurylysshylar bolsa, «Ulytaý» alleıasy men «Qazaq eline myń alǵys!» monýmentiniń jumystary maýsym aıynyń sońyna qaraı tolyq aıaqtalyp, elorda jurtynyń kózaıymyna aınalady dep josparlap otyr.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY
