Halyqaralyq jıyn Batys Qazaqstan oblysy ÚEU-nyń áleýmettik jobalary, kásipker-áıelderdiń taýarlary men qyzmetteriniń kórmesin tamashalaýdan bastaldy. Al konferensııa jumysyna Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa músheleri, Parlament depýtattary, ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń, ÚEU jáne halyqaralyq uıymdardyń ókilderi, Batys Qazaqstan oblysynyń ákiminiń orynbasary Ǵ.Ospanqulov, sondaı-aq, Reseımen shekaralas Astrahan, Volgograd, Orynbor, Samara jáne Saratov oblystaryndaǵy isker áıelder qatysty.
Konferensııada qoǵamnyń saıası, áleýmettik, ekonomıkalyq damýynda áıelder qaýymynyń róli, negizgi ortaq mindet – 30 damyǵan eldiń qataryna kirýge baǵyttalǵan «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy, Qazaqstannyń úshinshi tehnologııalyq jańǵyrýymen astasyp jatqan Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy 2030 jylǵa deıingi otbasylyq jáne genderlik saıasat tujyrymdamasyn iske asyrýdaǵy memlekettik organdar men úkimettik emes uıymdardyń ózara árekettestigi syndy mańyzdy taqyryptar talqylandy.
Halyqaralyq jıynǵa moderatorlyq etken Ulttyq komıssııa tóraǵasynyń orynbasary Elena Tarasenko forýmnyń alǵy sózinde konferensııa qazirgi tańda otbasy, ana men balany qorǵaý, áıel adamdardyń quqyqtary men múmkindikterin keńeıtý máseleleri boıynsha bılik pen qoǵam, halyqaralyq uıymdar arasyndaǵy tıimdi alańǵa aınalǵan Ulttyq komıssııanyń 20 jyldyǵyna arnalǵandyǵyn atap ótti. E.Tarasenko Qazaqstandaǵy otbasylyq-genderlik saıasatty iske asyrýdaǵy qabyldanǵan pármendi sharalar men jetistikter týraly, elimizde otbasylyq-genderlik saladaǵy halyqaralyq talaptardyń qalyptasý tarıhyn konferensııa qatysýshylarynyń nazaryna jetkizdi.
Qazaqstandaǵy oń ózgerister, sonyń ishinde áıelderdiń ekonomıkalyq áleýetiniń artýy Búkilálemdik ekonomıkalyq forýmda da óz baǵasyn alǵan eken. 2017 jyldyń qorytyndysy boıynsha «ekonomıkaǵa aralasý jáne áıelderdiń múmkindigi» kórsetkishi boıynsha Qazaqstan 144 eldiń arasynda 30 orynǵa taban tiregen. Sondaı-aq Qazaqstan Parlamenti men barlyq deńgeıdegi máslıhat depýtattarynyń ishinde áıel adamdardyń úlesi 22% quraıtyny da aýyz toltyryp aıtýǵa bolatyn kórsetkish.
- Mundaı halyqaralyq deńgeıdegi mańyzdy jıynnyń Oral qalasynda ótýi de oryndy. О́ıtkeni bıyl Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń ǵana 20 jyldyǵy emes, Batys Qazaqstan oblysynda da isker áıelder qaýymdastyǵy osydan 20 jyl buryn qurylǵan, - dedi Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Ǵabıdolla Ospanqulov. Elimiz boıynsha eń belsendi qyzmet etip júrgen Aq Jaıyq óńiriniń qyz-kelinshekteri oblystyń áleýmettik- ekonomıkalyq damýyna da erekshe úles qosyp keledi. Máselen, búginde oblysta 188 áıel ártúrli basshy laýazymdarda qyzmet etedi. Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisi men Senatta – 2 áıel depýtat bolsa, oblys ákiminiń bir orynbasary ıen aýdan ákimderiniń tórt orynbasary da názik jandar. Buǵan qosa óńirdegi 48 myń kásipkerlik nysannyń 19 myńyn, ıaǵnı oblystaǵy barlyq kompanııanyń 41 paıyzyn bıznes-ledıler basqaryp otyr eken.
- Batys Qazaqstannyń qyzdary ejelden batyldyǵymen, erkindigimen tarıhta qolǵan. Jaqynda Astana tórinde Sovet Odaǵynyń batyry Mánshúk Mámetovaǵa ornatylǵan eskertkish – búkil qazaq qyzdarynyń erligine taǵzym, - dedi oblys ákiminiń orynbasary.
Konferensııaǵa Batys Qazaqstan oblysymen shektesip jatqan Reseı gýbernııalarynan delegasııalar – jergilikti bılik ókilderi, kásipker áıelder, qoǵamdyq uıymdar basshylary óte belsendi qatysty. Reseı Federasııasynyń Oral qalasyndaǵy Bas konsýly Andreı Batmanov, Orynbor oblysynyń vıse-gýbernatory Pavel Samsonov, Orynbor oblysy Zań shyǵarýshy jıyny áleýmettik jáne demografııalyq saıasaty jónindegi komıtettiń tóraıymy, «Reseı áıelderiniń Odaǵy» qoǵamdyq birlestiginiń múshesi Olga Hromýshına, Saratov oblysy áıelderi Odaǵy aýmaqtyq bóliminiń tóraıymy Valentına Bobrova jáne basqalary Reseı Federasııasynda osy salada atqarylyp jatqan istermen tanystyryp, Qazaqstan men Reseı qaýymdary arasynda áriptestiktiń ekijaqty paıdaly bolatynyn jetkizdi.
Otan – otbasynan bastalady, memleket jekelegen otbasylardan quralady. Sondyqtan da otbasy qundylyǵy – ult bolashaǵynyń kepili. Bul jóninde «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynda da keń kólemde aıtylǵan. Táýelsizdik jyldarynda áıelderdiń ózindik damýy men eńbek teńdigi úshin múmkindikter týǵyzý baǵytynda elimizde mańyzdy tujyrymdamalyq qujattar qabyldanǵany konferensııada jıi aıtyldy.
Qazaqstanda otbasy jáne genderlik saıasatqa erekshe kóńil bólinedi. Elbasy Nursultan Nazarbaev 2016 jyly otbasy ınstıtýtyn qoldaýǵa baǵyttalǵan otbasy saıasatyn qalyptastyrýdaǵy júıeli qadamdar týraly Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy 2030 jylǵa deıingi otbasylyq jáne genderlik saıasat tujyrymdamasyna qol qoıdy. «Búgingi jıynymyz qol jetken jetistikterdi odan ári bekitip, azamattyq qoǵam men bıliktiń dıalogyn damytady dep senemiz» dedi Elena Tarasenko.
- Qazaqstan Parlamenti alǵash qurylǵan tusta májilis depýtattarynyń 7-10 paıyzy ǵana áıelder bolatyn. Búginde ol kórsetkish 29%-ǵa jetti, - deıdi Elena Ivanqyzy. Ásirese Qostanaı oblysynda bul kórsetkish 31 paıyzdy quraıdy, Batys Qazaqstan oblysynda da 30%-ǵa jýyq.
Osy jıynnyń ózine de Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń qos depýtaty Quralaı Qareken men Snejana Imasheva arnaıy qatysty. Snejana Valerııqyzy óz sózinde genderlik teńdik máselesi kóterilgen kezde erlerdiń de quqyǵy buzylmaýyn qadaǵalaý kerektigin basa aıtty.
«Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy genderlik saıasatty júzege asyrýdaǵy zańdyq aspekt» taqyrybynda qyzyqty baıandama jasaǵan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııasynyń múshesi, «Neırohırýrgııa ulttyq ortalyǵy» AQ dırektorlar Keńesiniń tóraǵasy Beksultan Tutqyshev keıbireýler oılaǵandaı «gender – erkektiń moınyna túsken kendir» emestigin, kerisinshe dástúrli qazaq qoǵamynda áıeldiń orny, onyń erkindigi erekshe qorǵalǵanyn aıtyp berdi. XVIII ǵasyrda qazaqtyń dástúrli quqyqtyq negizin salýshylardyń biri áıgili Tóle bıdiń «Áıel jaqsy bolmaı erkek ońbaıdy» degen qanatty sózin mysalǵa keltirgen Beksultan Serikbaıuly azat, bilimdi, tekti áıelden ǵana tekti urpaq taraıtynyn, ulttyń parasat deńgeıi áıel qaýymyna qarasty kózqarasymen ólshenetinin paıymdy jetkizdi.
Konferensııa barysynda belgili bolǵandaı, demografııany qoldaý, ana men balany qorǵaý isinde Reseı Federasııasynan da úırenetin úrdister barshylyq eken. Máselen, Reseıde 2007 jyldan beri ekinshi (jáne odan da kóp) balaly bolǵan otbasyna tólengen «Ana kapıtaly» bastapqyda 250 myń rýbl bolsa, keıin jyl saıyn kóbeıip, bıyl 453026 rýblge jetipti.
«Reseı áıelderi odaǵy» Saratov aýmaqtyq fılıalynyń tóraıymy Valentına Bobrova óz sózinde Reseı Dýmasyndaǵy áıelder qanatynyń qalyptasýy týraly aıtyp berdi. «Genderlik saıasattyń damýy zań shyǵarýmen shektelmeıdi. Teńquqyqtyq tárbıe mektepten, balabaqshadan bastalýy kerek. Sonymen birge jas analardy da qoǵamdyq qyzmetterge tartyp, belsendiligin arttyrý kerek» degen Valentına Mıhaılovna Reseıde bala kútimi úshin ananyń ornyna ákesi demalysqa shyǵa alatyn zań kúshine engenin habarlady.
Konferensııa jumysyna reseılik meımandardan bólek, óz elimizdiń de ár túkpirinen – Soltústik Qazaqstan, Qostanaı, Atyraý, Aqtóbe, Mańǵystaý oblystarynan da delegasııa kelgen bolatyn. Atyraý oblysy ákiminiń orynbasary Álibek Naýtıev óz sózinde óńirdegi názik jandylar qaýymdastyǵynyń belsendi jumys jasap jatqanyn jetkizdi. Sonyń ishinde Atyraý oblysynda byltyr jalpy quny 14 mln. teńge bolatyn 15 joba, bıyl 24 mln teńgelik 17 joba názikjandylar basqaratyn kompanııalarǵa buıyrǵan eken.
Konferensııada Qazaqstan Respýblıkasy qoǵamdyq damý mınıstrligi azamattyq qoǵam isteri komıtetiiniń tóraıymy Álııa Ǵalymova «Genderlik jáne otbasy-demografııalyq saıasatty júzege asyrýda memleket pen úkimettik emes sektordyń seriktestigi. Jańa qyrlar», Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Statıstıka komıteti tóraǵasynyń orynbasary Qaırat Orynhanov «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy genderlik saıasatty jetildirý», Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııasynyń múshesi, «Shyǵarmashylyq bastamashyl áıelder lıgasynyń» QB basqarýshylarynyń tóraıymy Ásııa Haırýllına «Genderlik teńdik máselelerin ilgeriletý boıynsha effektilik platforma retindegi áleýmettik jeliler», «Jaıyq óńiri áıelderiniń Odaǵy «Úmit» QB tóraıymy, Batys Qazaqstan oblysy ákimi janyndaǵy áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi komıssııasynyń múshesi Álııa Raıymqulova «Áleýmettenýdiń genderlik aspektileri. Batys Qazaqstan oblysyndaǵy 20 jyldyq jetistikter tarıhy», «Qazaqstandaǵy sot ádildigi júıesindegi jetilý» atty EO jobasynyń operasııalyq basshysy Sáýle Mektepbaeva «Qylmystyq sot ádildigi júıesindegi genderlik aspektiler» sekildi mańyzdy taqyryptarǵa baıandama jasady.
Jıyn barysynda reseılik delegasııa ókilderi qazaqstandyq áriptesterine arnaıy ákelgen syıqadelerin usynyp, ashyq-jarqyn pikir almasý boldy.
Konferensııa moderatory, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııasy tóraıymynyń orynbasary Elena Tarasenkonyń aıtýynsha, bul jıynda aıtylǵan oń pikir, usynystyń bári qattalyp, tiıisti mekemelerge jetkiziletin bolady.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan
Sýretti túsirgen Temirbolat TOQMÁMBETOV
