Barǵa qanaǵat desek te, halyq sanyn arttyrýdy yntalandyrýda memleket tarapynan jasalatyn sharalardyń ótimdirek, yqpaldyraq bolǵany kerek-aq ekeni kózge urady. Sonyń ishinde jórgekpulǵa tólenetin járdemaqy kólemin arttyra túsý kerek sııaqty. Qazir onyń kólemi alǵashqy úsh balaǵa 38 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde. AEK-tiń bıylǵy mólsheri 2405 teńge desek, onyń jalpy kólemi 91390 teńge bolyp otyr. Bala sanyn arttyrýdy yntalandyrý úshin jasalǵan shara retinde tórtinshi baladan bastap týǵandardyń bárine tólenetin jórgekpul kólemi 63 AEK-ke arttyrylǵan. Bul – 151515 teńge degen sóz. Osy somalardyń ózi Prezıdenttiń 2017 jyly osy járdemaqylardy 20 paıyzǵa arttyrý týraly bergen tapsyrmasyna sáıkes ósti. Ananyń túrli materıaldyq jáne moraldyq, sonyń ishinde balany kútý, túrli kıimder men tamaqtar alý shyǵyndarynyń da artyp bara jatqanyn eskersek, bul somalardyń áli de bálendeı yqpaldy emes ekenin kórýge bolady.
Dúnıeniń bári salystyrmaly túrde tanylady ǵoı. Biz de asa baı memleket emes, jan basyna shaqqandaǵy baılyǵy ózimizben qaraılas Reseıdiń osy baǵyttaǵy shyǵyndaryn bizdikimen salystyryp kórelik.
2007 jyly Reseı Federasııasy shyn mánisindegi osy eldiń qýaty myqty, resýrsy mol ekenin kórsetip, ekinshi baladan bastap, odan ári bala sanyn kóbeıtken otbasylarǵa arnap «Ana kapıtaly» (materınskıı kapıtal) degen baǵdarlama qabyldady. Osy baǵdarlama boıynsha 2007 jyly 2 balasy bar árbir otbasynyń esepshotyna 250 myń rýbl aýdaryldy. Al kelesi jyldardan bul soma ósirilip otyrdy. Máselen 2008 jyly ol – 276 myń, 2009 – 312 myń rýbl t.s.s. Tek 2015 jyldan bastap qana ósirilmeı 453026 rýbl kóleminde qalyp keledi. Biraq jyl saıynǵy ınflıasııa deńgeıine oraı «Ana kapıtaly» ındekstelip otyrady. Osy dúmpýdiń arqasynda Reseı Federasııasyndaǵy bala týý kólemi kúrt artyp, 1990 jylǵy deńgeıge jetti.
Alaıda... «Ana kapıtaly» otbasyna qalaǵan ýaqytynda berilmeıdi, ony tek otbasynyń keıbir shyǵyndary úshin ǵana alýǵa bolady. Máselen úı salýǵa nemese satyp alýǵa, turǵyn úı nesıesin jabýǵa, bala oqytýǵa jáne t.b. Sonymen birge bul aqshany kapıtaldan atyna aqsha túsken áıel ómirinde tek bir-aq ret ala alady. Qalǵan aqy zeınetaqy qoryna aýdarylyp, zeınetkerlik jasynda bólinip tólenedi. Zeıin qoıyp qaraǵan adamǵa bul aqynyń materıaldyq qundylyǵynan góri yntalandyrý jaǵy basymdaý bolǵan sııaqty. Osy maqsatyn ol artyǵymen oryndap, bala týýdy qatty arttyrǵanyn joǵaryda aıttyq. Biraq shyndyqqa júginetin bolsaq, budan Reseı Federasııasy halyq sanynyń ósýi sońǵy jyldary artqan joq, kerisinshe, kemip bara jatyr. Máselen Rosstattyń 2017 jylǵy málimetine qaraǵanda, osy jylǵy halyq sany ólgenderdiń artýy sebepti 135 myńǵa azaıǵan...
Al endi bizdiń keıbir otandastarymyzdyń Reseıdegi «Ana kapıtalyn» jeldeı estirip, jarnamalap júrgenin de kórip júrmiz. Jaqynda Instagramm jelisinde bir áriptesimiz osyny qatty jalaýlatty. «Meniń tanysym dúnıege kelgen úshinshi balasy úshin 450 000 rýbl kóleminde «ana kapıtalyn» aldy, bul bizdiń aqshaǵa shaqqanda shamamen 2 250 000 teńge. Onyń ústine Reseıde 10 sotyq jer telimi nemese onyń qarjylyq balamasy beriledi. Ekinshi bala úshin 270 000 rýbl kólemindegi bir rettik járdemaqy tólenedi. Al memlekettik qyzmetshilerge jeńildetilgen ıpoteka da qarastyrylǵan.
Mine, jaǵdaı osy, Qazaqstannyń analary. Men aıtyp otyrǵan áıel Chelıabide turady, bul – Qostanaıǵa taıaq tastam jer... Biraq bizdiń olarmen aıyrmamyz jer men kókteı...» deıdi ol.
Árıne, «Ana kapıtaly» týraly sóz basqa, onyń jaıyn biz joǵaryda jazdyq. Biraq endi bir rettik járdemaqy (razovoe posobıe) 270 myń rýbl degeni shyndyqqa janaspaıdy. О́ıtkeni bir rettik járdemaqynyń negizi 8 myń rýbl, biraq ol ınflıasııa kólemine sáıkes ındekstelip otyrady. Sonda 2017 jyldyń qańtarynda bosanǵan áıelder 15512 rýbl, aqpan aıyndaǵylar 16350 rýbl ǵana alǵan. Teńgege shaqsaq, qańtarda 77500, aqpanda 82 myń teńgedeı. Demek, bizdikimen salystyrǵanda tipti azdaý. Sondyqtan máseleniń mánisine barmaı jalaýlatý artyqtaý ekeni sózsiz...
Bul arada bizdegi tólenetin bir rettik járdemaqy kólemi anany tolyq qanaǵattandyrady deýden aýlaqpyz. Tipti az ekenin aıtqymyz keledi. Eger salystyrmaly túrde aıtqanda, baı el ekenimiz ras bolsa, tym bolmasa ózimizdiń ejelgi áriptesimiz Belarýs eliniń deńgeıine jetýimiz kerek-aq. Al olarda bir rettik járdemaqy birinshi balaǵa 2136, al ekinshi jáne odan keıingi balalarǵa 2991 belarýs rýbli kóleminde tólenedi. Bir belarýs rýbli 175 teńge, sonda alǵashqy soma 374 myń, sońǵysy 523 myńnyń mańaıynda. Mine bul qomaqty qoldaý ekeni sózsiz. Osyǵan jetsek bizde altyn qursaqty analardyń arta bereri sózsiz bolar edi.
Bıyl Qazaqstan halqy 18 mln 400 myńnyń ústine shyǵady dep boljanýda. Árıne, jaman emes, onyń ústine jalpy halyq sanynda qazaqtardyń úlesi de artyp keledi. Onyń syrttan tóngen qaterdi azaıtyp, qaýipsizdik pen tynyshtyqty arttyrýǵa qosatyn úlesi zor. Sonymen qatar basqa etnostardyń qazaq mádenıetin, tilin, dástúrin úırenýine de yqpaly arta túseri sózsiz.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»
