Aǵymdaǵy jyly Qazaqstanda tólem kartochkalarymen júrgiziletin operasııalardyń basym bóligi qolma-qol aqshasyz tólemderge keldi. Iаǵnı bankomattan jalaqysy men zeınetaqysyn alý úshin tólem kartasyn aıyna bir ret qolǵa alatyn qazaqstandyqtardyń úlesi kúnnen-kúnge azaıýda. Bank kartasyn tólem quraly retinde paıdalanýdyń artyqshylyqtary banktiń keritartpa klıentteriniń ózi «plastıkti» belsendi qoldanatyn paıdalanýshylar qataryn toltyra bastady.
«Tólem kartochkalary naryǵy qarjy naryǵynyń neǵurlym serpindi damyp kele jatqan sektorlarynyń biri. Bólshek qyzmetter sektorynda tólem kartochkasy qazirgi ýaqytta bank ónimderine qashyqtan qoljetimdilik jáne onlaın-tólemderin júrgizý kezinde negizgi sáıkestendirýshi bolyp otyr», dedi Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń Tólem júıeleri departamentiniń tólem júıeleri basqarmasynyń bastyǵy Alına Imanǵazına.
Ol sondaı-aq tólem kartochkalaryn qoldanýdan basqa, búgingi tańda qyzmet kórsetý jáne saýda-sattyq núktelerinde halyqqa ınternet pen mobıldi bankıng arqyly turaqty tólemder, taýarlar men qyzmetterdi tóleý, mezettik rejimde kartadan kartaǵa aýdarymdar boıynsha qyzmetterdiń keń spektri qoljetimdi bolyp otyrǵanyn basa aıtty. Plastık kartalarynyń keńinen qoldanylýyna olarǵa qyzmet kórsetýdiń kúnnen-kúnge ósip kele jatqan ınfraqurylymdyq jelisiniń yqpaly zor. Atalǵan jeli búginde 132 818 POS-termınaldy, 8 825 bankomattardy, 684 bank dúńgirshekterin, 16 536 banktik tólem termınaldaryn qamtıdy. Retteýshiniń derekterine sáıkes 83 221 kásipker 107 myńnan astam saýda núktelerinde tólemdi tólem kartochkalaryn qoldanýmen qabyldaıdy. Aınalysqa 21 mln tólem kartochkasy shyǵaryldy – olardyń sanynyń ósýi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 27,1%-ti qurady.
Banktik qyzmet kórsetýdiń keń jelisi qolma-qol aqshasyz esep aıyrysýlardy damytý úshin qolaıly jaǵdaı týǵyzyp otyr. Qazaqstan bankteriniń tólem kartochkalaryn qoldanýmen 2017 jyly 13,8 trln teńge somaǵa (2016 jylmen salystyrǵanda ósý 32,3%) 467,5 mln tranzaksııa júrgizilgen (2016 jylmen salystyrǵanda ósý 41,2%). 2018 jyldyń I jartyjyldyǵynda atalǵan kórsetkish 8,7 trln teńge somaǵa 338,9 mln tranzaksııa qurady (ósý ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda tıisinshe 65,9% jáne 43,7%).
Bul rette qashyqtan tólem júrgizý servısi men tólem ınfraqurylymynyń belsendi damýynyń arqasynda qolma-qol aqshasyz operasııalardy júzege asyrý úshin tólem kartochkalaryn qoldaný kúnnen-kúnge ósip keledi. Qazir tólem kartochkalarymen júrgiziletin barlyq operasııalardyń jartysynan kóbi qolma-qol aqshasyz tólemderge keledi. Bul operasııalardyń jalpy sanynyń 62%-i. Salystyrý úshin 2016 jyly bul kórsetkish 36%-ti quraǵanyn aıta ketken abzal. Somasy boıynsha tólem kartochkalaryn qoldanýmen qolma-qol aqshasyz tólemderdiń úlesi 2018 jyldyń I jartyjyldyǵynda 29%-ti qurady (2016 jyly atalǵan kórsetkish 16%-tik deńgeıde bolǵan). Jalpy alǵanda 2018 jyldyń I jartyjyldyǵynda tólem kartochkalaryn qoldanýmen qolma-qol aqshasyz tólemderdiń kólemderi 2017 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 2,5 trln teńge somaǵa 209,5 myń tranzaksııa qurap, 2,2 eseden astam ósti.
Osylaısha tólem kartochkalary naryǵynyń qolma-qol aqshasyz tólemder sany men kólemderi sııaqty mańyzdy kórsetkishteri boıynsha aıtarlyqtaı oń serpin baıqalady. Ásirese qashyqtan qyzmet kórsetý arnalarynyń segmenti belsendi damýda.
Alına Imanǵazınanyń aıtýynsha, qolma-qol aqshasyz tólemder júrgizý úshin tólem kartochkalaryn qoldaný tanymaldylyǵynyń artýyna birneshe faktor áser etti.
«Eń aldymen, bul – sıfrly qarjylyq servıstiń damýy. Internet pen mobıldi tehnologııanyń jappaı enýimen qatar bankter qashyqtan qyzmet kórsetý qyzmetterin belsendi túrde damyta bastady. Búgingi tańda ınternet pen mobıldi bankıng arqyly turaqty kommýnaldyq tólemderdi, kredıtterdi, saqtandyrý aqysyn tóleý, depozıtterdi ashý jáne basqarý, mobıldi shottardy tolyqtyrý, telefonııa, ınternet aqysyn tóleý, kartochkalyq aýdarymdar, ınvestısııalar sekildi barlyq qajetti qyzmetterdiń keń aýqymy qoljetimdi boldy. Budan basqa qashyqtaǵy arnalar arqyly tólem jasaý bankterdiń bólimshelerine qaraǵanda arzan, al keıde tipti tegin júrgiziledi», dep aıtyp ótti sarapshy.
Buǵan qosa ınternet-tólemder elektrondy kommersııanyń úlken salasyna jol ashady. Memleket «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasynyń aıasynda elektrondy kommersııany damytý boıynsha, onyń ishinde taýarlar men qyzmetter aqysyn qolma-qol aqshasyz tóleý kezinde salyqtyq yntalandyrý boıynsha birqatar nysanaly sharalar qabyldady. Bul tólem kartochkasyn qolma-qol aqshasyz tólem quraly retinde paıdalaný úshin yntalandyrýshy faktor bolyp otyr.
Elektrondy kommersııadan basqa Qazaqstan Úkimeti POS-termınaldardy ornatý arqyly kóptegen saýda jáne servıs kásiporyndarynda tólem kartochkalarynyń mindetti túrde qoldanylýyna jaǵdaı jasady. Qolma-qol aqshasyz tólemderdi damytýda bankterdiń atalǵan quraldy qolma-qol aqsha alý úshin emes, tek tólem jasaý úshin qoldanýdy yntalandyrýǵa baǵyttalǵan marketıngtik saıasatynyń mańyzy zor. Bankter bonýstar tólep, satyp alý somasynan prosentpen «keshbek» qaıtarady. Sondaı-aq halyq arasynda qolma-qol aqshasyz tólemdi kótermeleýge baǵyttalǵan túrli aksııalar ótkizip, lotereıalar oınatady, klıenttermen aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizedi. Sonymen qatar tólem kartochkalary arqyly baılanyssyz tólemderdi damytady.
«Osyndaı senimdi baǵdarlamalar men ınnovasııalyq servıster klıenttiń oń tájirıbesin qalyptastyryp, kúndelikti qolma-qol aqshasyz tólemder úshin kartochka qoldanýǵa mashyqtandyrady», dep esepteıdi Ulttyq Banktiń ókili.
Qaýipsizdik máselesi qolma-qol aqshanyń ornyna plastık kartochkany qoldanýdyń basty sebebi bolmaq. Eger kartochkany ustaýshy bank usynǵan barlyq qaýipsizdik talaptaryn (mysaly, PIN-kodty kartamen birge saqtamaý) oryndaıtyn bolsa, kartochkalyq shottaǵy aqshany joǵaltýmen salystyrǵanda qolma-qol aqshany joǵaltý nemese urlatý táýekeli anaǵurlym joǵary. Budan basqa qolma-qol aqshasyz salada aqsha aınalysyn aýdarý ekonomıkany kóbirek zańdastyrýǵa, taýarlar men qyzmetterdiń kóleńkeli aınalymyn azaıtýǵa, salyq salynatyn qorlardy kóbeıtýge yqpal etedi. Bul elimizdiń ekonomıkasy men bıýdjetiniń jaı-kúıine oń áserin tıgizbek.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
