Sońǵy jyldary Ońtústik Koreıaǵa Kókshetaý óńirinen bet túzegen qandastardyń legi azaımaı tur. Azaıǵanyńyz ne, sońǵy kezde tipti údep bara jatqan tárizdi. Keshegi keńes zamanynda elimizden sosıalıstik lagerge qaraǵan elderge ınjener-tehnık tárizdi qat mamandardyń jiberilip turǵandyǵyn bilýshi edik. Geologtarymyz Mońǵolııada ken-barlaý jumystaryn júrgizgenin, dárigerlerimiz sonaý Afrıkadaǵy Somalı, Kongo Demokratııalyq Respýblıkalary tárizdi memleketterde naýqastardy emdegeni jalpaq jurtqa jaqsy málim.
El shetin tumshalaǵan temir tordyń ydyraýy muń eken, buryn jalpaq jurtqa beımálim bolyp kelgen shetelderge emin-erkin shyǵýǵa múmkindik paıda boldy. Sonyń bir soraby – Koreıa. Árıne, Koreıada emeshegi úzilip kútip otyrǵan naǵashymyz joq, at arytyp, sabylǵan jurt jumys isteýge barady. Biraq baryp-kelgenderdiń aıtýyna qaraǵanda, ol jaqta bizdiń eńbek mıgranttaryn eń las, eń aýyr, azapty jumysqa jegetin kórinedi. Kóreshekti kóretin qazaq, qyrǵyz, ózbek mıgranttary.
– Osy jigit bar-joǵy bir jylǵa jeter-jetpes qana jumys istedi. Aldynda telefon arqyly habarlasqanda, endi bir aıdan soń elge qaıtamyn depti paqyr, – deıdi janaza dastarhanynyń ústinde aıtpaı kelgen ajaldyń anyq sebebinen habardar bireý.
– Bara sala radıasııasy kóp zaýytta jumys istegen eken, – deıdi ekinshisi, – aqshaǵa qyzyqqan ǵoı.
Aqsha demekshi, el ishindegi «symsyz telefon» Koreıaǵa baryp jumys istegender aýylda qalǵan áke-sheshesine aıyna 800 myń, endi bireýi bir mıllıon teńge jiberipti degen qaýeset áńgimelerdi jetkizip jatyr. Osy oqıǵadan keıin biz de sol jaqqa baryp jumys istep kelgen bir azamatty izdep taptyq. Aty-jóni − Samat Kóshimbaev.
– Men Koreıaǵa 2015 jyly bardym. Ol kezde jeńildeý edi. Qazir olar da shetten keletin zańsyz jumys kúshin tejeı bastady. Qurylysta jumys istedik. Záýlim kóp qabatty úılerdi saldyq. Bizdegideı qalaǵan ýaqytta temeki tartý, tamaq ishý degen atymen joq, bári ólsheýli mólshermen. О́z mindetińdi ólseń de, tirilseń de minsiz atqarýǵa tıissiń. Barǵan bette as-aýqatyna úırene almaı azapqa tústik. Kádimgi qara nan taba almaı qınaldyq qoı. Shet jaǵalap ondaǵy jaıdy estigennen keıin ózimiz de týra tozaqtyń ózine salsa da, baqul bolyp bardyq. Sosyn lajsyz kóndik. Kózge túsip qalmaıyq dep jumys isteıtin jerimiz ben ýaqytsha baspanamyzdy ǵana bildik.
Barynsha yqsham aıtylǵan Samattyń osy bir aýyz sózinen biraz jaıdy ańǵarýǵa bolar edi. Onyń aıtýynsha, Ońtústik Koreıa qazir jedel damyp jatqan el bolǵanymen, qurylysta, zaýyt-fabrıkalarda jumys kúshi jetise bermeıdi. Olardyń qojaıyndaryna syrttan kelgen jumysshy tıimdirek, áldeqaıda arzanǵa túsedi. Sodan soń densaýlyqqa zııandy, eń qıyn jerge ózderi tilenip kelgen, oń-solyn bajaılaı almaıtyn mıgranttardy salady.
Koreıany jaǵalaǵandardyń túgelge jýyǵy ózimizdiń qazaqtar. Sol jaqtan azyn-aýlaq tıyn-teben ákelse, jer ústindegi jumaq quddy sol elde ornap turǵandaı dyrdý-daqpyrtyn molaıtyp jiberedi. Ústimizdegi jyly áleýmettik jelide Koreıaǵa HHIII qysqy Olımpıadany tamashalaýǵa barǵan eki qazaqstandyqty áýejaı jertólesinde ustap, ári qaraı attatpaı jatqany jóninde habar taraǵan bolatyn. Bul da jaıdan-jaı emes, óıtkeni Olımpıada kezinde shekaradan ótip ketý ońaı dep, asyǵys-úsigis attanǵan otandastarymyzdyń jańa legi paıda boldy. Qazir Kókshetaýdyń týrıstik fırmalarynda Koreıaǵa qujat rásimdeýshilerdiń qatary kóbeıip keledi.
– Aldymen Astana arqyly Almatyǵa, odan Seýlge ushamyz. Arǵy-bergi bılet quny 400 myń teńgege jýyq. Týrıst retinde bara jatqan soń 110 myń teńgeni bes kúnge qonaq úı úshin tóledim. О́zge de jol shyǵynyn qosa eseptegende 700 myń teńgege jýyq qarajat qajet. Odan arǵysyn mańdaıǵa jazylǵany biledi, – deıdi týrfırmada jolyqtyrǵan Kenjebaı esimdi baýyrymyz.
Árıne, týrfırmadaǵylarǵa báribir. Shyndyǵyn aıtqanda, olarǵa halyqtyń solaı qaraı umtylǵany kerek. Negizinde, qanshama aqsha shyǵyndap shekara túbine jetkenimen, ári qaraı asa almaı qalǵandary da bar. Sonda qanshama teńge bosqa kúıip ketti deı berińiz. Dál qazir beıresmı derekkózderi Ońtústik Koreıaǵa týrıst retinde baryp, sonda jumys taýyp qalyp qoıǵan 40 myńǵa jýyq qazaqstandyq bar ekenin aıtyp otyr. Árıne, bul tek beıresmı kórsetkish, biletinderdiń aıtýyna qaraǵanda, odan da kóp bolýy múmkin.
О́tken jyly Qazaqstanǵa Ońtústik Koreıadan otandastarymyzdyń aýdarǵan aqshalarynyń mólsheri burnaǵy jylǵy 9 mıllıard teńgeniń ornyna 18,8 mıllıard teńgege jetken. Osy kórsetkish boıynsha kórshiles Reseıden keıingi ekinshi oryndy enshileppiz. Bul ne degen sóz? Koreıada jumys istep jatqan qazaqstandyqtardyń az emes ekendiginiń dáleli, ekinshi jaǵynan, olardyń otbasyna jibergen aqshalary elimizdiń ekonomıkasyna qyzmet etip, paıda ákelip jatqandyǵy. Solaı bola tura, «Arqada qys jaıly bolsa, arqar aýyp nesi bar?!» degendeı, el aman, jurt tynyshta, juqalap aıtqanda, kóz kórip, qulaq estimegen Koreıaǵa ketý jaqsy nyshan emes.
Dál qazir memleket tarapynan aýyl-aımaqqa qyrýar qamqorlyq kórsetilýde. Jermen aınalyssańyz da, mal baqsańyz da yqtııaryńyz bilsin. Qanshama baǵdarlama jumys isteıdi. Tek eńbek ete bil. Azyn-aýlaq tıyn-teben tabamyn dep ózgeniń zııandy qaldyǵyn jınastyryp, densaýlyǵyńdy qurtqansha, óz elińniń órken jaıýyna úles qosqanyń artyq emes pe?
Joǵaryda biz aıtqan, ózimiz qatysqan janaza bir ǵana mysal. Al ózge elden qansha adamnyń tánine syrqat juqtyrǵanyn kim eseptep jatyr. О́miri osylaı qıylaryn bilgende bul da ol jaqqa attap baspas edi. О́kinishtiń soqpaǵyn ózge jurt baspasyn dep qalam terbeýge týra kelgeni.
Baıqal BAIÁDIL,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy
