Aqyn jaıly aıtylmaǵan syrlar

«JURT MENI QATAL DEIDI...»

Sonaý 1972 jyly arman arqa­lap, Almatyǵa kelip, QazMÝ-dyń fılologııa fakýltetiniń stýdenti atanǵan kezimiz. О́ziń unatqan mamandyǵyń boıyn­sha bilim alý degenniń qandaı ba­qyt ekenin kún sanap túısine túsken­deımiz. Fakýltet janynda M. Áýezov atyndaǵy ádebı birlestik jumys isteıtin. Oty­rystaryna úlken yjdahatpen qaty­sýshy edik. Birlestik negizinen kórnekti, belgili aqyn-jazýshylarmen kezdesýler uıymdas­ty­rady. Sonymen qatar, fa­kýl­­tetimizdegi talantty jas­tardyń shyǵarmalaryn da talqy­laı­tyn. Kimderdi shaqyratyn­da­ryn, daýys­qa salyp, stýdentterdiń ózderi anyq­taıdy. Sondaı bir otyrys kezinde «birer aptadan soń aqyn apalarymyz Farıza Ońǵarsynova men Kúlásh Ahme­tovany shaqyramyz» dep sheshisti. – Qos aqyn týraly eki baıandama jasalýy kerek. Farıza apaı jaıly baıanda­many kim jasa­ǵysy keledi? –dedi birles­tik­tiń sol kezdegi tóraǵasy bop júrgen besinshi kýrs stýdenti. Stýdentter bir sát oılanyp qaldy. – Farıza apaıdyń poe­zııa­sy jaıly baıandamany men ja­sasam bola ma? – dep qo­lym­dy kóterip qana qoı­maı, ornymnan qalaı turyp ketkenimdi bilmeı de qa­lyppyn. Talaı jyrlary jú­regimde jat­taý­ly bolǵan­dyqtan sóıttim-aý deımin. Joǵarǵy kýrs stýdentteri ańyryp maǵan qarap qapty. – Qaı kýrstansyń? – Birinshi kýrstanmyn. – Apaıdyń jyrlary kúrdeli ǵoı. Ol kisige unamaı qap júrse... Odanda joǵarǵy kýrs stýdentterine bereıik, – desti qaýip oılaǵandary. – Alsa alsyn, – dedi tóraǵa, – degenmen sen bul baıandamanyń salmaǵy aýyr ekenin, jaýapkershiligin bilesiń be? – Bilemin, – deımin taısalmastan. Kúlásh Ahmetova jyrlary týraly kelesi bir stýdent baıandama ázirleıtin bop tarastyq. Sodan ne kerek, Farıza apaıdyń mektepte oqyǵan jyr jınaq­taryn qaıta jastanyp, nebir sezim kúı­lerin keship, oı elegimnen ótkizýdemin. Aıtýly kún de kelip jetti. Umyt­pasam, 1973-tiń kóktemi bolatyn. At shap­ty­rym zal tola stýdent qaýymy kózimiz jáýdirep, qos aqyndy kútýdemiz. Bir kezde aýdıtorııaǵa aqyn qyzdar kirip kele jatty. Jyrlary arqyly kóńil tórimde ózim órnektep alǵan qos aqynnyń beıneleri olardyń ómirdegi shynaıy bolmy­sy­men dóp kelip jatqandaı kóringen edi maǵan sol sát. Ásirese, Farıza apaıdyń tiktep baryp, sál-pál artqa qaıyra taraǵan qaıratty shashtary aqynnyń:

«Men qoryqpaımyn

Susty tulǵalaryńnan asqarlarym,

janartaýlardan lapyldap shashqan jalyn.

Kóńil suńqar emes pe, keledi ylǵı

Asqarlardan da ári asyp, aspandaǵym.

О́rship qaıta janyma ot almasam,

Men áıteýir quzdardan  jasqanbadym,»

– degen jyr joldaryn oıyma oralt­qan­daı edi. Ustazdarymyz bastap, stýdentter qoshtap, qos aqyndy qarsy alý, tórge jaıǵastyryp, kirispe sóz sóıleý sııaqty rásimder ótip jatqan tusta apa­laryma alma kezek kóz salǵan kúıimde ol kisilerdiń jyrlaryn ishteı oqýmen boldym.

«Men jastyqpyn.

Ot alǵam

Qarańǵy túngi naızaǵaı jarqyldarynan,

Qasıetti dalamnyń bal qundaǵynan.

Erlik pen órlik degendi qatal mezgildiń

Qasiretterimen shyńdalǵan halqymnan uǵam.

Qaısarlyq sińgen janyma babalarymnyń

Dushpan aldynda miz baqpas salqyn qanynan,» – deıdi «Jastyq shaq jyr­lary» oı-sanamda atoılap. Sál ǵana sátten keıin jasaıtyn baıandamamda da toqtalmaq jyrymnyń biri osy bola­tyn. Qoshemet­shi qaýymǵa bas ızep, jyly ushy­ra­ǵanynyń ózinde keremet qaısarlyq, órshil rýh turǵandaı kórindi maǵan. О́z sezim keshýlerimmen ózim áýre bolyp, osylaı otyra bersem kerek. Bir kezde alǵashqy baıandamanyń taqyryby atalyp, tóraǵa meni minbege shaqyrdy. Shynyn aıtsam, aýada qalqyp barǵan­daı kúıde, óń men tústiń arasynda minbege kóterildim. Bálkim, ol kisiniń jyrlaryn báısheshek kezimnen bastap jattap óspegen bolsam, bulaısha tolqy­mas pa edim, kim bilsin! Abyroı bolǵan­da baıandamamnyń tolyq mátini qolymda edi. Soǵan bir qarap alyp, anda-sanda mátinnen shyǵyp ketip, ózimshe erkin sóılep qoıam. Sodan ne kerek, sózimdi támamdap, ornyma kep jaıǵastym. Betim dýyldap barady. «Bitti. Bári de bitti. Baıandamam sátsiz shyqty. Nem bar edi qolymnan kelmeıtin iske umtylyp. Osyndaı dara aqyn týraly pikir aıtatyndaı batyldyq qaıdan paıda boldy maǵan? Áneý kúni «baıandamany joǵarǵy kýrs stýdentteri jasasyn» degende kelisýim kerek edi. Farıza apaı meniń shatpaqtaryma qatty renjýli shyǵar. Endi ne de bolsa, kezdesý bitisimen kózge túspesten ketýim kerek» degen sheshimge kelip qoıǵanmyn. Aıtqandaı-aq, stýdentter kezdesý aıaqtalysymen qoltańba almaqqa qos aqyndy qorshady da aldy. Dál osy ońtaıly sátti paıdalandym da, syrtqa bettedim. Sóıtkenimshe bolǵan joq, bir kýrstasym sońymnan aıǵaı saldy. – Nurlytaı, seni Farıza apaı shaqyryp jatyr. Tez kel! Júregim toqtap qala jazdady. «Ursatyn shyǵar» degen oı qylań berdi. Jaı basyp, qasyna jaqyndadym. «Oı, aınalaıyn!» dep qolymdy alyp, jyly pikirlerin bildirip jatty. О́z qulaǵyma ózim sener emespin. Apaı sol jyldary respýblıkalyq «Qazaqstan pıoneri» gazetiniń bas redaktory bolatyn. «Bizge mindetti túrde kel!» degeni esimde. Sodan aı artynan aı ótip jatty. Bir kúni fılologııa ǵylymdarynyń dokto­ry, professor Zeınolla aǵa Qabdolov meni kóre sala: – Á-á-á, Nurlytaı, sen ózi poezııany jaqsy túsinedi deıdi ǵoı. Keshe bir jıylysta kórip qalǵan edim. Farıza apań sálem aıtty. Jumys jaǵyna kelsin dep jatyr. Sen jaıly edáýir jaqsy pikirler bildirdi, – dedi. Yńǵaısyz­danyp, tómen qaradym. Ońasha oıǵa qaldym. «Ondaı úlken kisilerdiń mazasyn alǵanym qalaı bol­maq? Anandaı jyrlar jazyp, janymdy baıytqany jasaǵan eń úlken jaqsy­lyǵy ǵoı. Sol da jetpeı me maǵan!? Men sııaqtylar tyrpyldap bara berip, ýaqytyn ala berse, ne bolǵany? О́leń jazatyn ýaqytyn urlamaıyn. Áýrele­meıin ol kisini». Ishteı osy toqtamyma odan ári bekı tústim. Taǵy da arada aı artynan talaı aılar ótti. Taǵy da Zeınolla aǵa meni toqtatyp alyp: – Qaraǵym-aý, sen áli Farıza apańa barmaǵansyń ba? Munyń ne seniń? Sondaı úlken kisi shaqyrǵanda bálsingendeı bolǵanyń qalaı? Endi mindetti túrde bar! – dep edáýir renishin bildirdi. Ol kezde aǵa bizge ádebıet teorııasynan dáris oqıtyn edi. Poezııasyn qatty qurmettegendikten de aqyn apama bara almaı júrýimniń syryn professoryma aqyry aıta almadym. Sodan bes jyl da syrǵyp óte shyǵyp, qolyma dıplomymdy aldym. «Jumys tabylyp qalsa jaqsy. Tabyl­masa, elge keter aldynda qoshtasyp shyǵaıyn» degen nıetpen «Qazaqstan pıoneri» gazetine, Farıza apaıǵa bar­dym. «Shaqyrǵanymda nege kelmediń?» dep renjimedi. Kóńil qushaǵyn jaıa qarsy aldy. – «Propıska» jasat. Almatyda qalýǵa tyrys. Gazetterge maqala jaz. Kórin. Elge barǵan soń qaıtyp shyǵýyń qıyn bop qalady. Ýnıversıtette oqyp júrip bastaǵanyń da jón bolar edi. Áli de kór. Kesh emes, – dep, aqyl-keńesin aıtty. Sonyń ózine marqaıyp qaldym. «Gazetińizge jumysqa alyńyzshy» dep áýre etkim kelmedi. «Onsyz da bir basynda myń sharýasy bar kisi ǵoı» dep úndemedim. Biraq keńesi oıymda qaldy. Qalalyq «Bilim» qoǵamyna jumysqa turdym da, respýblıkalyq «Lenınshil jas» gazetine maqalalar jaza bastadym. Kezinde ýnıversıtette syn janrynan sabaq bergen ustazym, synshy Saǵat aǵa Áshimbaev gazette bas redaktordyń birinshi orynbasary edi. Maqalalaryma biraz bas-kóz boldy. Redkollegııa múshe­leri «qalam qarymy belgili boldy» dedi-aý deımin, jeti aıdan keıin «Lenınshil jasqa» jumysqa turdym. Sodan bastap Farıza apaımen aramyzda rýhanı baýyrmaldyq odan ári bekı túsken­deı kórinedi maǵan. Meniń oıymsha, rýhanı syılastyq degen adamdardyń kúndelikti, kúıki tirlikte jıi-jıi ara­la­sýy emes, sırek te bolsa júzdesken sátterinde bir-birine shýaq shashyp, birin-biri rýhanı jaǵynan baıytyp, tilektestikte bolýlary. О́tken kúnderime sholý jasap qarasam, jalpy eshkimge de artyq sharýa aıtyp, áýrelemeýge tyrys­qan ekenmin. Allanyń bergen nyǵmeti ǵoı! Bir qyzmetten ekinshisine shaqyrtýlar, arnaıy usynystar arqyly aýysyp otyryppyn. Biraz basshylyq qyz­metterden bas tartyp júrdim degendeı... Estelik ispetti bul dúnıemde aqyn­nyń adamı qyrlaryna toqtalmaqqa nıet etýdemin. «Jurt meni qatal deıdi, naızaǵaıdaı minezi shatyrlaǵan...» – dep apaıdyń ózi aıtqandaı, aınalasy solaı qabyldar, múmkin. Sondaı sátterine kýá bolǵan jaılarymyz da bar. Degenmen, aqynnyń jaıshylyqta kózge uryp turmaıtyn názik qyrlary da jeterlik. Endi sol oıymyzǵa dálel retinde jekelegen mysaldarǵa kóshsek.

AQIQATTYŃ AÝYLYN IZDEP...

Birli-jarym shyǵarmashylyq dúnıe­lerime baılanysty pikirlerin bildirip, Farıza apaı sóz kómegin de berip júrdi. Shyǵarmashylyq demekshi, bir jaǵdaı­dyń oıyma oralyp otyrǵany... Basyna qıyn-qystaý kún týǵan shaqta ǵana adamdar bolmysynda shoqtyǵy bıiktep, aıryq­sha kórinetin adamgershilik qa­sıet­teri, erlikteri jaıly keńes dáýi­rinde jazǵan bir top esselerimdi B.Bulqy­shev atyndaǵy res­pýblıkalyq jastar syılyǵyna usynǵan edim. Birneshe týrdan turatyn saraptamalar barysynda jazba­larym ozyq shyqty. Ortalyq komıtet arqyly habardar bol­ǵan­dar «syılyq qutty bolsyn» dep habar­lasyp ta qoıǵan. Sebebi, ózim eshkimge aıta qoımaǵan edim. Artynsha: «syılyq bıyl eshkimge berilmeıtin bopty» degen habar jetti. Al­ǵashqy bop tańǵal­ǵandardyń, qı­nal­ǵan­dardyń qatarynda qos apam boldy. Bul jaǵdaı jóninde eshkimge shaǵynyp, renish bildirmegen edim. Farıza apaı: – Nurlash, bul ne jaǵdaı? Sebebi aıtyldy ma? – dedi qınala. – Aıtylǵan joq. Suramadym da. Buıyrmaǵan shyǵar, – dedim. Jany tynshymastan apaı komsomol­dyń Ortalyq komıtetine baryp: «Bul qalaı?» – dep tıisti adamdardan suraǵan ǵoı. Tipti sebebiniń anyq-qanyǵyna da jetipti desem, ómirde esh aralasym joq, qolyna qalam ustaǵan, menen sál ǵana úlken bir apaıym shamasy jetip, ózi kire alatyn emen esikterdi jaǵalap, meniń jazbalarymdy jamandaı bergen eken. «Keıipkerleriniń tek rýhanı myqty­lyq­taryn ǵana ashqan, al olardy emdegen dá­rigerlerdiń salǵyrttyqtary, qo­ǵam­da­ǵy kedergiler jaıly aıtpaǵan» degen aıyp­­taýlaryn kóldeneń tarta bergen eken. – Bir obektige shyǵarmashylyq júz túrli turǵydan, san qyrynan kelýge bolady ǵoı. Medısına jaǵynan keler bolsam, ol onda múldem basqa maqalaǵa aınalar edi. Adamdar bolmysynda jaı­shylyqta jasyrynyp jatatyn, tek syn saǵattarda ǵana kórinis beretin rýhanı janartaýlar jaıly aıtqym kelgen edi, – deımin ańyryp otyrǵan apama qarap. – Adamdar keıde osyndaı qatal keledi, Nurlash, – dep Farıza apaıdyń qatty kúıingen sáti de este. Árıne, osyndaı úlken kisiniń, halyq adamy­nyń, men tis jaryp eshnárse demesem de, «bulary ádiletsizdik boldy-aý» dep, ádil sózdi izdep, namysymdy qorǵap, sózimdi sóılegenine ishteı aıryqsha rıza bolǵanymdy nesine jasyraıyn.

AS ÚIDEGI OŃǴARSYNOVA

Bas redaktor Ońǵarsynova basqara­tyn «Aq jelken» jýrnaly toǵyz qa­batty gazet-jýrnal ǵımaratynyń úshin­shi qa­batynda. «Lenınshil jas» bolsa jetinshi qabatta. Uzaqtaý kór­meı, saǵy­na qalsam, sálem berip qoıa­myn. Bir kúni apaı úıine túski asqa shaqyrdy. Buryn­dary bir top qonaq­tarmen birge úıinde birdi-ekili ret bolǵanymda das­tar­qan mázirine kelinderi men qyzdary júgirip júrgen edi. Bul joly úıde ekeýmiz ǵana. Bir kezde apaı aldyn-ala jaıylyp qoıylǵan qamyrdy orap aldy da ony shashtaı etip kese jónelsin. Qoly qoly­na juqpaıdy. Áp sátte aldymda dámi til úıirer qazaqtyń keremet kespesi tur­dy. «Jigit monolo­gyn» jazǵan Oń­ǵar­synova­dan mundaı qylyq­ty kútpe­gen baıǵus basym til- aýzym baılanyp qatyppyn da qalyppyn. Me­niń uǵy­mym­­da Farıza aqyn tik júrip, tik turatyn. Tek ázir asty ǵana iship, úı-ishilik tirlikke aralas­paı­tyn, erkek minezdi jan bolatyn. Tús kórgendeı bop, óz-ózime áli de kele almaı otyrdym. – Nurlash, kespeni ystyqtaı ishseń ǵana dámdi bolady, – degen sózden keıin ǵana qasyǵyma qol sozdym. Dámdili­ginde sóz joq... – Apaı, osy kespeni basynan bastap ózińiz istedińiz be? – Endi kim bolsyn!? Jalpy men keshke jumystan kele sap, qazannyń qulaǵyna jańadan jarmasatyndardy túsinbeımin. О́zim tańerteń erte tura­myn da, etti babyna keltire pisirip qoıamyn. Qamyrdy jaıyp, búrkep ketem. Túste kelisimen basqa usaq-túıek mázirlerin salamyn. Balalar oqýlary­nan kelgende – tamaq daıyn. – Shynyn aıtsam, sizden mundaıdy kútpep em. – Ol kisi kúldi de qoıdy. Taǵy bir joly túski asqa barǵa­nymyzda ettiń qamyryn ózi saldy. Nan­nyń árbir japyraǵy búktelgen qaǵazdaı edi. Bul joly tań qalmadym.

«QYZ JOLDASTYŃ» KО́RIMDIGI

Aıtpaqshy, Azamattardyń hal aktisin tirkeý qujatynda meniń «qyz jol­dasym» retinde qol qoıǵan jan – Farıza Ońǵarsynova! Men muny maqtanysh­pen aıta alamyn. Oqıǵa bylaı bolǵan edi. Jubaıym Qaldar Ospanmen nekemiz elde qıylyp, sonda toıymyz bolǵan­dyqtan, sol kezdiń tilimen aıtqanda «ZAGS»-ten alynatyn qujatqa «formalnost» retinde qaraǵanymyz ras. Almaty qalasynyń sol kezdegi Sovet aýdanyna qarasty AHAJ-da jeńgem Tasbıke Úshbaıkelininiń qurbysy Láz­zat Baıdúısenova jumys isteıtin edi. – Neke kýáligin úıge ákep berseńiz jaqsy bolar edi. Aıtpaqshy, pálen kúni úıde aqyn-jazýshy aǵa-ápkelerim bola­tyn edi. Sol dastarqannan kelip dám tatyńyz, – dedim. Sodan tonnyń ishki baýyndaı syrlasýǵa toly bir jyly otyrys júrip jatty. Basynda tanystyrǵanym bolmasa, Lázzat Súleımenqyzynyń ne úshin kelgeni de esimnen shyǵyp ketken eken. Bir kezde aıaq jazýǵa turǵan úziliste Lázzattyń sańq etken úni keldi qulaqqa. – Maǵan jaqynyraq jınalyńyz­darshy, – dedi de ol odan ári óziniń resmı qyzmetin bastady da ketti. Sóıtti de nekege turýǵa rızalyǵymyzdy rastaý úshin áýeli bizdi qol qoıýǵa shaqyrdy. Birtúrli qobaljyp turyp qol qoıdyq. Úderis áp-sátte kóńil tolqytarlyq saltanatty sharaǵa aınalyp júre berdi. «Qýanyshtyń ıesi ózim bolǵandyqtan, maǵan osylaı áser etip jatqan shyǵar» dep oıladym. – Azamatsha Farıza Ońǵarsynova kýá retinde qolyńyzdy qoıýyńyzdy suraımyz! – deıdi «ZAGS» ókili. Aqyn apam tilalǵysh oqýshy sııaqty abyrjı baryp, tolqı tura qolyn qoıdy. Apaıdyń solaı qobaljyǵanyn buryn eshqashan kórmegen edim. – Azamat Baqytjan Momyshuly, endi siz... – dep aǵany shaqyrdy qol qoıýǵa. Ol kisiniń tolqyǵany sonsha, quddy bir bozbala sııaqty alaburta, qoly dirildeı tu­ryp, tıisti jýrnalǵa jigit joldas retinde qol qoıdy. О́zimiz baıqamastan bárimiz de romantıkalyq bir kúıge túskendeımiz. – Aınalaıyn Lázzatjan, talaı neke qııý rásimderine qatysqan sııaqty ek. Biraq mynandaı erekshe úderisti kór­meppin. Búgin sen bizdi qatty tolqyt­tyń. О́zi tús kórgendeı bop qaldyq. Aına­laıyn, kelgen qadamyń qutty bop, Qa­le­keń, Nurlashtar baqytty bolsyn. Myna tapsyryp otyrǵan neke kýáli­giniń kórim­digi bolsyn, qaraǵym! – deı kelip, Farıza apaı Lázzatqa aqsha usyn­dy. Baqyt­jan aǵa bolsa, tolqyǵanynan tipti óziniń terlep ketkenin de aıtyp jatyr. Aıt­paqshy, Lázzat Súleımen­qyzy keıin bir jolyq­qany­myzda: – Farıza apaıdyń sol kórimdikke bergen aqshasyn birazǵa deıin saqtap júrdim de, keıinnen jumsap jibergen edim. Ony estip, meniń týǵan ápkem: «Ashtan qalyp bara jatqan joq ediń ǵoı. Farızadaı kisiniń kórim­di­gin ramaǵa salyp, úıińe ilip qoımadyń ba?» – dep renjidi, – degeni bar.

OQYRMAN «QARA ShAL»

Aqyn apamyz keıde bala qusap, adamdardy oqys qy­lyqtarymen tańǵaldyr­ǵan­dy da jaqsy kórýshi edi. Tús­ten keıin jumysyma úıdegiler habarlasty. Túski avtobýspen aýyldan kelgen áke-sheshem uldarynyń úıi­ne kelesi kúni barmaqshy bop, áýeli atbasyn bizdiń úı­ge burǵan eken. Bir-eki sa­ǵat erterek suranyp, úıge qaraı asyǵyp baram. Shy­ǵar esikte Farıza apaı kezigip qaldy: – Iá, Nurlash, asyǵys­syń ǵoı. – Jańa ǵana aýyldan áke-sheshem kelgen eken, – dep sebebin túsindirdim. Sodan otbasy múshele­rimiz ja­bylyp júrip, úlken kisi­lerdiń ba­byn jasap, qazanǵa sybaǵalaryn salyp, demimizdi alyp otyr­ǵany­myz sol edi. Esik shyryldady. «Kór­shi­lerdiń biri bolar» dep, qapersiz baryp ashyp qalsa-a-am... Farıza apaı tur jy­mıyp. Talyp qala jazdadym. Ar­naıy ázirlikpen ǵana shaqy­rylýy tıis osyn­daı úlken kisiniń, halyq adamy­nyń my­na kelisi meni qaıran qaldyrdy, árıne. – Kútpediń be, Nurlash!? – dep meni sastyrǵan qylyǵyna ózi rıza kúıde máz bop tur. – Aǵaǵa sálem bergeli keldim! – Tórletińiz, apaı. Shynyn aıtsam, sulata jazdadyńyz, – dep jatyrmyn men de es jııa kúlip. Ákem tórde demalyp jatqan edi. Apaı qasyna bardy da: – Aǵa, amansyz ba? – dep qolyn usynyp amandasty. Ákem jalma-jan jastyqtan basyn kóterdi de: – Bul qaı bala? – dedi ol kisiniń júzine bajaılaı qarap. – Bul kisi Farıza Ońǵarsynova degen aqyn qaryndasyńyz bolady. Sizge sálem bergeli kelipti, – dedim ákeme basqa anyqtaýysh sózderdi qospastan. Sol-aq eken ákem Farıza apaıdyń qolyn qos qoldap ustap turyp: – Á-á-á, aınalaıyn Farıza, órkeniń óssin! Seniń bir kitabyńdy qoıyn qaltama sap, oqyp júrýshi em. Mynan­daı óleńiń bar emes pe, qalqam? – dedi de aýyldyń qara shaly al kep eki shýmaq óleńdi múdirmesten, ońǵarsynovalyq mánermen ekpindete oqyp shyqsyn! – Má-á-áh, al kerek bolsa! – dedi apaı maǵan qarap. Júzinde tańdanys pen rızalyq aralas jymıys bar. – Endi 1:1 boldyq-aý deımin, apaı. Jańa siz meni tańǵaldyryp tastap edińiz. Ákem sizdi «nokaýtqa» jetkizip, qarym­tamdy qaıtardy-aý deımin, – dep men máz bop jatyrmyn. Farıza apaı turmaq, qara shalǵa ózimniń de qatty qaıran qalǵa­nymdy nesine jasyraıyn. Sebebi, ekinshi dúnıe júzilik soǵys ardageri retinde ol kisiniń maıdanda alǵan jaraqattary ja­nyna batyp, sońǵy jyldary este saqtaý qabileti kúrt tómendep ketken bolatyn. О́zge túgili, týǵan nemereleriniń attaryn umytyp qalýshy edi. Búgin kelip súıikti jyryn jatqa soǵyp otyr. Ákem Úshbaı Úrkimbaıuly atqa minip júrgen kezinde óleń jazǵan, sózge sheshen kisi edi. Sondyqtan bolar, ózara jyrmen jalǵasqan oqyrman aǵa men aqyn qaryn­das arasyndaǵy qazaqy bolmysty, erekshe jylylyqqa toly shyǵarma­shy­lyq áń­gimege sol keshte basqalarymyz da or­taqtasyp otyrdyq. Apaıdy qaıdam, áı­teýir, ákem jaryq­tyq sol keshte, óz sózi­men aıtqanda «asqar taýdyń basyna bir shyqqandaı bop» erekshe serpilip qaldy. El ishinde ótken talaı aıtýly toılarda baıqaǵa­nymyz: qarapaıym oqyrman Oń­ǵar­sy­no­vanyń jyr álemin aıryqsha qa­dirleıdi. Ol kisi otyrǵan kıiz úıdi izdep taýyp: «Nemeremniń tusaýyn kesip beri­ńizshi. Sizdeı el adamy bolar ma eken»,  dep qıylǵan áje-analardy talaı kórdik. El adamy bolmaq áýeli bir Alladan, árıne. Bul qylyqtary – halyqtyń óz súıikti­sine degen yqylas­taryn bildirýge tyrysqany da! Ondaıda apaı ońǵar­synov­a­lyq susynan aıry­lyp qalyp, máz bolyp, álgi rásimderdi yjdahatpen oryndap jatady. Negizi, barlyq maqtaý – tek bir Ja­ratý­shyǵa ǵana laıyq. Biz bar bolǵany aqyn apamyzǵa qatysty, kózimizben kórip, kóńilimizben túısingen jáıt­terdiń keıbirin ǵana baıandaýǵa ty­rys­tyq. «Adam ómiri osyn­daı sát­ter arqyly uzara túse­tin bolar-aý!» degen oıyma bekine túsken­deımin. Nurlytaı ÚRKIMBAI.