«Nurly jol» men energııa tıimdiligine arnaldy

Bólingen qarajat ýaqytynda ıgerildi

Aldymen Ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri Rýslan Dálenov baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, bıyl 1 qarashadaǵy jaǵdaı boıyn­sha atalǵan baǵdarlamaǵa bólingen qara­jattyń 411 mlrd teńgesi nemese qarjynyń 52%-y ıgeril­gen. Bul – barlyq qarjy kózde­rinen qarastyrylǵan qarajat. Res­pýblıkalyq bıýdjettiń ıge­rilý kórsetkishi – 76%. Respýb­lıkalyq bıýdjetten 439 mlrd teńge qarastyrylǵan, onyń 335 mlrd teńgesi nemese 76%-y ıge­rilgen. 

− Kólik ınfraqurylymyn damytý boıynsha qazir 25 avtojol jobasy iske asyrylyp jatyr. Jalpy 4,6 myń sha­qy­rym jol salý jáne qaıta jón­deýden ótkizý josparda, jyl sońynda 528 shaqyrym jol paı­dalanýǵa beriledi. Búgingi tańda 805 shaqyrym temirjol kúrdeli jóndeýden ótti, – dedi R.Dálenov. Kelesi kezekte «Nurly jol» ınfraqurylymdy damytý memlekettik baǵdar­la­ma­synyń iske asyrylýy týraly Investısııalar jáne damý mı­nıstri Jeńis Qasymbek baıan­dama jasady. Onyń aıtýyn­sha, baǵdarlama aıasynda 7 myń shaqyrymdyq avtojol jańadan salynady dep kútilýde. Sonymen qatar respýblıkalyq mańyzy bar 10 myń shaqyrym avtojoldy jóndeý josparlanyp otyr. «Bólingen qarajat esebinen respýblıkalyq mańyzy bar 2,4 myń shaqyrym avtojol salynyp, qaıta jańǵyrtylsa, 7,5 myń shaqyrym jol jóndeldi. Barlyq nysanda 100 myńnan astam jumys orny ashyldy. Jol qurylysyna 95% otandyq óndirýshilerdiń materıaly paıdalanyldy», dedi J. Qasymbek. Mınıstr keltirgen málimetke sáıkes, Ortalyq – Ońtústik dálizi boıynsha Astana-Temirtaý ýchas­kesi aıaqtaldy, kelesi jyly Temirtaý-Qaraǵandy jáne Qa­ra­ǵandy qalasyn aınalyp óte­tin jol bóligi aıaqtalady. Bıyl Qaraǵandy – Balqash – Býryl­baıtal – Kúrti ýchaskelerinde ju­mys bastaldy. 2019 jyly Kúrti – Qapshaǵaı jolynda jumys bastalmaq. 

− Ortalyq – Shyǵys dálizi bo­ıynsha Astana – Pavlodar ýchas­kesinde Shiderti – Qalqaman ýchaskesin qospaǵanda, qozǵalys ashyq. 2 jolaq boıynsha júrýge bolady. Pavlodar – Semeı jáne Semeı – Qalbataý ýchaskelerinde Pavlodardan shyǵa beris joldan basqa ýchaskelerdiń bári aıaqtalǵan. Bul joba 2019 jyly bitpek. Ortalyq – Batys dálizi boıynsha Qandyaǵash – Maqat ýchaskesinde jumys júrip jatyr. Bıyl Atyraý – Astrahan jáne Qandyaǵash – Aqtóbe ýchaskelerinde jumys bastaldy. Qal­ǵan ýchaskedegi jumystar kele­si jyly bastalady. Sondaı-aq Qostanaı – Denısovka ýchas­ke­sinde jumys júrip jatyr. Dáliz 2020 jyly tolyq aıaqtalady, – dedi J.Qasymbek. Mınıstrliktiń aqparaty boıynsha, bastaý alǵan barlyq jobalar 2019-2020 jyldary tolyǵymen aıaqtalady. Bıylǵy jospar boıynsha 528 shaqyrym avtojol paıdalanýǵa berilmek. Oral – Tasqala, Qordaı kentiniń aınalma joly, Beıneý – Aqtaý, Balpyq bı – Taldyqorǵan jáne Sarqan aınalyp ótý jobalary boıynsha jumystar tolyǵymen aıaqtalady. 

− Al aqyly avtojoldardy damytý boıynsha, bıylǵy qazan aıynan bastap Ishki ister mınıstrliginiń júıelerimen ıntegrasııalanǵan Almaty – Qapshaǵaı, Almaty – Qorǵas jáne Astana – Temirtaý ýchaskelerinde aqy alý júıeleri testilik paı­dalanýǵa engizildi. Kelesi jyl­dyń qańtar aıynyń ekinshi jartysynan aqy alýdy bastaý jos­parlanyp otyr. Budan bólek, 5,9 myń shaqyrymdyq jolǵa aqy alý júıesin engizý boıynsha jobalyq-smetalyq qujattamany ázirleý jumystary júrgizilýde, onyń ishinde «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq dálizi de bar. Tólemderdi jınaý júıesin montajdaýdy kelesi jyldan bastaý josparlandy. 2020 jylǵa qaraı uzaqtyǵy shamamen 6,6 myń shaqyrym jolǵa tólem alý júıesi qosylady, – dedi mınıstr. Sonymen qatar J.Qasymbek baıandamasynda sý kóligi salasynda quryq portyn damytý is-sharalary júzege asyrylyp jatqanyn aıtty. Qýattylyǵy 4 mln tonna bolatyn temir jol termınaly jáne qýaty 2 mln tonna bolatyn avtomobıl baılanysy iske qosylmaq. Nátıjesinde, Aqtaý men Quryq porttarynyń ótkizý qabileti 19,5 mln tonnadan 25,5 mln tonnaǵa deıin artady dep kútilýde. Al azamattyq avıasııa salasynda bıyl ósimniń oń qarqyny saqtalǵan. Qańtar-qazan aılarynda áýe kóligimen 6,7 mln jolaýshy tasymaldandy. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 9,6%-ǵa artyq. Sondaı-aq atalǵan sala­daǵy oń jańalyqtyń biri, jyl basynan beri qa­zaq­stan­dyq já­ne sheteldik áýe ta­sy­maldaý­shylardyń qatysýymen 13 jańa baǵyt ashyldy. 

Taqyrypty qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev kó­lik-logıstıkalyq jáne energetıkalyq ınfraqurylymdy jańǵyrtý boıynsha aýqymdy jumys atqarylyp jatqanyn atap ótti. Úkimet basshysy mınıstrler men óńirler ákimderiniń nazaryn turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq ınfraqurylymyn jańǵyrtý máselesine aýdardy. 

– Buǵan qatysty tapsyrmany Memleket basshysy bıyl 7 qarashada Qaýipsizdik keńesiniń otyrysynda bergen bolatyn. Qazirgi kezde jelilerdiń tozýy 60%-dan 57%-ǵa deıin tómen­detildi. Degenmen, TKSh nysan­daryn jańǵyrtýǵa bólingen qara­jat maqsatty paıdalanýy tıis. Úkimet tarapynan qosym­sha sharalar qabyldanyp jatyr. Barlyq memlekettik organ­dar atalǵan máseleni qatań baqylaýǵa alýy kerek, – dedi B. Saǵyntaev.

Kásiporyndar energııa únemdeýge asyǵar emes

Energııa tıimdiligi men ener­gııa únemdeýdi arttyrý sala­synda atqarylyp jatqan ju­mystar jaıynda baıandaǵan In­vestısııalar jáne damý mınıstri J.Qasymbek Qazaqstannyń energııa únemdeýge arnalǵan 2020 jyl­ǵa deıingi strategııalyq da­mý jospary men «jasyl» ekono­mıkaǵa kóshý jónindegi tujy­rymdamasyn tilge tıek etti. 

− Elimizdiń ishki jalpy ónimi­niń energııa syıymdylyǵyn 2020 jylǵa qaraı kem degende 25%-ǵa jáne 2050 jylǵa qaraı kem degende eki esege tómendetý mindeti tur. О́tken jyldyń qory­tyndysy boıynsha elimizdiń IJО́ energııa syıymdylyǵy 2008 jyl­ǵy deńgeıge qaraǵanda 18%-ǵa tómendedi. Sonymen qatar ener­gııa tıimdiligi kartasy quryl­dy. Onda energııa servıstik ke­lisimsharttardyń tetigi arqy­ly iske asyrýǵa daıyn ener­gııa únemdeý jáne energııa tıim­di­ligin arttyrý salasyndaǵy jo­ba­lardyń biryńǵaı respýblıkalyq tizimi jasaldy, – dedi mınıstr. 

Memleket basshysynyń bıyl­ǵy Joldaýynda kásiporyndarǵa energııa tıimdiligi talaptaryn je­tildirý tapsyrylǵan-dy. J.Qa­symbektiń aıtýynsha, osy tap­syr­many oryndaý úshin «Ener­gııa únemdeý jáne energııa tıim­diligin arttyrý týraly» zań­ǵa tájirıbelik taldaý júrgizildi. Bul rette múddeli taraptarmen birlesip, tıisti zań jobasynyń tujyrymdamasy ázirlendi. 

J.Qasymbektiń baıanda­ma­­syn­da atalǵan saladaǵy sarap­ta­malyq kórsetkishter de aı­tyldy. Mysaly, energııa únem­deý boıynsha kósh basyna Pav­lodar oblysy shyǵyp, tómengi kórsetkishti Almaty qalasy kórsetip otyr.

− Mınıstrlik jyl saıyn energııa únemdeý salasyndaǵy jergilikti atqarýshy organdardyń qyzmetine mynadaı ólshemder boıynsha baǵalaý júrgizedi: ındıkatorlar men mindetterdi oryndaý, memlekettik mekemeler monıtorıngi, bıýdjettik uıymdarda energııa aýdıtin júrgizý, tıimdi jaryqtandyrý kózderine kóshý jáne taǵy bas­qalar. Astana qalasyn qosqanda 10 óńirdiń kórsetkishi ortasha. Al Almaty qalasyn qosqanda 5 óńir­de kórsetkish tómen, – dedi ol. 

Talqylaýdaǵy taqyrypty jalǵastyrǵan Energetıka mınıs­tri Q.Bozymbaev «QazMunaıGaz» UK» AQ jańǵyrtý jáne qaı­ta qurýdan keıin barlyq mu­naı óńdeý zaýyttarynda energe­tıkalyq aýdıt júrgizýdi josparlap otyrǵanyn jetkizdi. Atalǵan kompanııa 2021 jylǵa deıin energııa resýrstaryn tutynýdy 4,5 mln gıgadjoýlǵa tómendetpek. 

− Elimizdegi energııa únemdeý tapsyrmasyn Elbasy birneshe ret atap ótken bolatyn. Jalpy, ónerkásip salalarynyń energııany kóp qajet etýin azaıtý jóninde bizde tek ortaq derekter ǵana bar, – dedi B.Saǵyntaev taqyrypty qorytyndylaý barysynda. Úkimet basshysy «Samuryq Qazyna» AQ-yn da únem­shildikke shaqyrdy. Ol óz sóz­inde «Samuryq Qazyna» aksıo­nerlik qoǵamynyń basqar­ma tóraǵasy A.Esimovke de osy máselege nazar aýdarý kerektigin atap ótti.

– «Samuryq-Qazyna» qura­myndaǵy kompanııalardyń energııa tutynýyn jóndeý jónindegi jumystardy durys jolǵa qoıý kerek. Jeńis Mahmuduly, siz­ge osy naqty algorıtmderdi ázir­leýdi tapsyramyn. О́ńir ákim­dikteri ınvestorlarmen jáne energııany kóp jumsaıtyn kásip­oryndarmen jumysty jandandyrýy qajet. Onyń ishinde memleket-jekemenshik áriptestigi jo­balaryn iske asyrý jáne energııany únemdeýdi nasıhattaý jumysyna kóńil bólinýi tıis, – dedi ol. 

Investısııalar jáne damý mınıstri J.Qasymbektiń baıan­damasynda 2016 jyly Dúnıejúzilik bank álemniń 111 eliniń energııa tıimdiligi salasyndaǵy memlekettik retteý baǵalaýyn júrgizgendigi týraly aıtyldy. Bul reıtıngte Qazaqstan 32-oryndy ıelengen. Úkimet basshysy talqylaý barysynda atalǵan tizimde Reseıdiń 18-shi orynda, Qytaıdyń 19-shy, Belarýstiń 29-shy orynda ekenin aıta kelip, Qazaqstannyń bul tizimde kenje qalý sebebin surady. Qazirgi ýaqytta tizimdegi elderden kósh ilgeri damý úshin naqty qandaı jumystar atqarylyp jatqanyn surady. О́z kezeginde mınıstr, atalǵan salada jobalar boıynsha jumys atqarylyp jatqanyn aıta kelip, 2020 jylǵa deıingi aralyqta, odan keıin 2050 jylǵa deıin beki­tilgen tujyrymdama baryn eske saldy. Úkimet basshysy atal­ǵan merzimniń arasy tym alshaq ekenin synǵa aldy. Sóıtip ener­gııa únemdeýge arnalǵan tujy­rym­damany qaıta qaraý tapsy­ryldy.

Erkejan AITQAZY,

«Egemen Qazaqstan»