Áni áli kúnge qulaǵymda
Senbi, 28 shilde 2012 7:23
Tań sholpandaı jarqyrap ótken tamasha talant týraly júrekten shyqqan jyly sóz jazýyma jýrnalıst Dáýlet Seısenulynyń osy jylǵy 12 mamyrda «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Án-dombyranyń oralýy» atty oı-tolǵaýy túrtki boldy. Qasıeti asqaq jaqsy jannyń otyryp ketken ornynyń ózi aıtyp júrer ańyzǵa aınalyp, el júreginde umytylmaı saqtala bermek desedi ǵoı.
Senbi, 28 shilde 2012 7:23
Tań sholpandaı jarqyrap ótken tamasha talant týraly júrekten shyqqan jyly sóz jazýyma jýrnalıst Dáýlet Seısenulynyń osy jylǵy 12 mamyrda «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Án-dombyranyń oralýy» atty oı-tolǵaýy túrtki boldy. Qasıeti asqaq jaqsy jannyń otyryp ketken ornynyń ózi aıtyp júrer ańyzǵa aınalyp, el júreginde umytylmaı saqtala bermek desedi ǵoı.
Qazaqtyń qara dombyrasy qazaqtyń ózinen de buryn jaratylyp, san ǵasyrlar boıy el erkeleri erkin ósip, erkin kósilgen saıyn dalamyzdy asqaq án men aryndy áýenge bólep kele jatqan joq pa! Sol dombyra sóılete biletin has sheberdiń qolyna tıse, eki isheginen sazdy saryn tógiltip, ár pernesi tomaǵa sypyryp kúı-dombyra, án-dombyra bolyp ketedi eken. Birjan sal, Aqan seri, Ámirelerden qalǵan án-dombyranyń bertin kele jalǵasa damyp, án óneriniń jarq etip bir týar jaryq juldyzy, qalamynan syr saýlaǵan jazýshy ári bilikti óner zertteýshisi Jánibek Kármenovtiń án-dombyrasy atanýy da, asa qundy jádiger retinde Abaı murajaıynan oryn alýy da oraıy kelgen oryndy is bolǵanyna shyn súısinip qýanǵandardyń biri ekenimdi nesine jasyraıyn. О́ıtkeni men Jánibekti óte jaqsy bilgen, úıinde bolyp, qolynan dám tatqan adamdardyń birimin. Onyń mynadaı tarıhy bar. Men ol kezde Kókshetaý oblysynyń Qyzyltý aýdanynda (qazirgi Soltústik Qazaqstan oblysynyń Ýálıhanov aýdany) redaktor bolyp qyzmet isteýshi edim. Sol aýdanǵa belgili jazýshy Qoǵabaı Sársekeev kelinshegi Gúlbarshyn ekeýi qydyryp kele qaldy. Qoǵabaı bul aýdanǵa kúıeý bolatyn. Qalyń Qyzyltý tórkindep kelgen qyzdary Gúlbarshyn men kúıeý balalary Qoǵabaıdy qushaq jaıa qarsy aldy. Bir úıden soń bir úı kezektese talasyp qonaq qylady. Eńbek demalysyn alyp ádeıi kelgen bul ekeýi Qyzyltýda aıǵa jýyq boldy-aý deımin. Sondaı májilisterdiń kezinde Qoǵabaımen jaqyn tanysyp, onymen syrlas bolýdyń sáti túskeni bar. Birde Qoǵabaıdyń, «ózińiz jýrnalıst ekensiz, shyǵarmashylyq qyryńyz qalaı?» degen suraǵyna oraı áńgime jazatynymdy, kóbinese syqaq jaǵyn qaýzaıtynymdy aıtyp qaldym. Keıbir syqaq áńgime, feletondarymnyń respýblıkalyq «Ara» jýrnalynda jarııalanǵanyn ózi de kóripti.
– Syqaq áńgimelerińizdiń bas-aıaǵyn jınastyryp Almatyǵa alyp kelińiz, múmkin jeke kitap etip shyǵarýdyń sáti túsip qalar, – dep keńes berdi. – Túsetin tanysyńyz bolmasa, oǵan da qam jemeńiz, bizdiń úıde jatasyz.
Qoǵabaı ýádede turatyn jáne qolynan is keletin jigit eken. Syqaq áńgimelerimdi jınastyryp qapqa salyp arqalaǵandaı qylyp alyp kelgen meni úıine túsirip, az ýaqyttyń ishinde máseleniń oń sheshimin taýyp berdi. Jazǵandarymnyń ishinen táýir degenderin iriktep alyp, bolashaq jınaǵymnyń jobasyn jasady. Kitapqa «Qulaqtyń qyrsyǵy» dep at qoıyp, oǵan Qoǵabaıdyń suraýy boıynsha ataqty satırık jazýshy Sadyqbek Adambekov aǵamyz resenzııa jazdy. Ol kisi keıbir kemshilikterin kórsete kelip, solaryn túzegennen keıin baspaǵa usynýǵa bolady degen jaǵymdy pikir aıtypty.
Sóıtip, Qoǵabaı Sársekeev inimizdiń qyrýar eńbegi ári baǵa jetpes kómegi arqasynda jınaq 1977 jyly «Jalyn» baspasynan basylyp shyqty. Bul, biraq, keıin bolǵan edi. Al oǵan deıin, dálirek aıtsam, sol 1977 jyldyń bas kezinde jumystaǵy telefonyma Almatydan qońyraý tústi. Ol kezde men jańadan ashylǵan Torǵaı oblysynda «Torǵaı tańy» gazetinde redaktordyń orynbasary bolyp qyzmet isteýshi edim. Telefon shalyp turǵan Jánibek Kármenov eken.
– Men «Jalyn» baspasynan habarlasyp turmyn, – dedi Jánibek ózin tanystyryp. – Bizdiń baspaǵa sizdiń syqaq áńgimeler jınaǵyńyz túsken eken. Soǵan men redaktor bolyp belgilendim. Qazir kitabyńyz jobaǵa kelip qaldy. Jýyqtaǵy aılarda shyǵyp ta qalar.
Sóıtip, Jánibek baýyrym alǵash ret tanysyp, bilisken sáttiń ózinde osyndaı ıgi habar jetkizip, maǵan qýanysh syılaǵan edi. Sodan bas-tap Jánibekpen jıi habarlasyp, jaqyn týystaı bolyp kettik.
1977 jyldyń qońyr kúzinde Almatyǵa shaqyryldym. Ol kezde basshy kadrlardy Almatyǵa bir aıǵa jınap alyp, biliktilikti arttyrý jónindegi kýrstan ótkizetin. Almatyǵa kelisimen ózimniń jańa tanysym – tuńǵysh kitabym «Qulaqtyń qyrsyǵyna» redaktor bolǵan Jánibek Kármenovti taýyp aldym. Onymen ataqty Almaty toıhanasynyń jaz aılarynda ǵana jumys istep turatyn kıiz úıli syrtqy aýlasynda kezdesip, uzaq otyryp áńgimelestik. Janyna sonyń aldynda ǵana «Jalyn» baspasynan «Ǵashyq júrek» dep atalatyn jyr jınaǵy basylyp shyqqan torǵaılyq jas aqyn Baqytkereı Ysqaqovty ertip kelipti. Asyqpaı otyryp syrlasqan uzaq áńgimeniń ústinde Jánibek óleń týraly da, óner týraly da erkin kósilip, óziniń segiz qyrly, bir syrly jigit tóresi ekenin ataqtap aıtpaı-aq ańǵartyp tastady. О́zine ulaǵat tutyp, ustazym dep bilgen sańlaq ánshi Júsipbek Elebekovten bastap birqatar óner dúldúlderiniń esimderin erekshe qurmetpen atap, alabóten asqaqtata áńgimelep ótti.
Biz, biliktilik arttyrý jónindegi bir aılyq kýrsqa kelgender, Almaty joǵary partııa mektebiniń ǵımaratynda jatatynbyz. Sol ǵımarattan tómenirek bolýǵa tıis, shamamen Shevchenko kóshesiniń mańynda eksperıment retinde betonnan tutas quıyp salǵan 8-9 qabatty eki-úsh bıik úı boldy. Jánibektiń páteri sol úılerdiń birinde eken. Úıine shaqyryp qonaq qylǵany da bar. Joǵaryda aty atalǵan Baqytkereı dosyn da qosa shaqyrypty. Umytpasam, páteri úsh bólmeli eken. Artyq dúnıe-jıhaz jınamasa da kitap jaǵy mol kórindi. Ataqty Júsekeń – Júsipbek Elebekov súıip aıtatyn ánderdiń bir-ekeýin shyrqap bergeni de áli esimde. Ándi tereń tolǵap, júrekten tamyljyta aıtady eken. Boıdy shymyrlatyp, birden birge aspandaı asqaqtap barady.
Dombyranyń eki isheginen shyqqan sondaı syrly áýendi sodan keıin eshkimnen estı alǵan joqpyn desem, artyq ketkenim bola qoımas. «Egemen Qazaqstanda» aıtylǵan án-dombyra, múmkin Jánibek Kármenov óz úıiniń tórinde shertken sol dombyra bolar. Qaıran Jánibek tartqan qaı dombyra bolsa da án-dombyraǵa aınalyp, qazaq degen halyqtyń ár júreginde án bolyp, almastaı jarq-jurq etken ásem áýen, sazdy áýez bolyp árqashan tógilip turaryna kim talasar!
Esmuhambet AITMAǴAMBETOV.
ALMATY.
