Osy shara aıasynda qazaq, orys, aǵylshyn tilderinde shyqqan «Jolbarys batyr Toryuly» atty kitaptyń tusaýy kesilip, derekti fılm kórermen nazaryna usynyldy. «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jobasy aıasynda Batys Qazaqstan oblysynyń óńirlik kıeli nysany tizimine kirgen tarıhı tulǵanyń ómir joly men qoǵamdyq qyzmetine arnalǵan ǵylymı jıynǵa elimizdiń Nursultan, Aqtóbe, Qostanaı, Qyzylorda jáne Reseıdiń Astrahan qalasynan kelgen ǵalym tarıhshylar qatysty.
- Kishi júzdiń tabyn rýynan shyqqan Jolbarys batyr – bar ǵumyryn týǵan jeriniń tutastyǵyn saqtaýǵa arnaǵan tarıhı tulǵa. Jolbarys Toryuly 1785 jyly týǵan. Ol belgili Eset Kótibarulynyń bóle aǵasy. Batyrdyń ádilet úshin ishki jáne syrtqy jaýlarymen kúresi halyq arasynda aýyzdan-aýyzǵa taralyp, kúni búginge deıin jetken. Onyń esimi orys muraǵat qujattarynda jıi kezdesedi. Jolbarys batyr XIX ǵasyrdyń áleýmettik-saıası oqıǵalaryna belsene qatysqan. 1823 jyly Jolaman Tilenshiulynyń basshylyǵymen bolǵan kóterilis kezinde Reseı bekinisterine shabýylǵa qatysqan. Elge bedeldi, yqpaldy tulǵany orys bıleýshileri de túrli syı-sııapatpen óz jaǵyna tartýǵa tyrysqan, - deıdi osy konferensııany uıymdastyrýshy «Ǵylymı zertteýlerdi qoldaý qorynyń» dırektory Aıbolat Qurymbaev.
Osy konferensııaǵa astanamyz Nur-Sultan qalasynan arnaıy kelgen «Qasıetti Qazaqstan» zertteý ortalyǵynyń dırektorynyń orynbasary Batyrhan Jumabaev óz sózinde búkil Qazaqstan boıynsha 25 myńnan asa tarıhı eskertkish bar ekenin aıtty.
- Sonyń ishinde elimizde 185 jalpyulttyq qasıetti nysan, 463 jergilikti nysan tirkeldi. Iаǵnı, elimizde 700-ge jýyq sakraldy nysan bar. Búginde biz Sovet Odaǵy kezinen beri ózgermeı kele jatqan tarıhı eskertkishter týraly Zańǵa ózgeris engizý úshin parlamentke usyndyq. Ol boıynsha «Qasıetti nysan» tizimine engen kıeli nysandar bolashaqta arnaıy reestrge tirkelip, memlekettiń erekshe qorǵaýyna alynady. Sol arqyly keıbir óreskel jaǵdaılarǵa tıym salynady. Mysaly, Qostanaı óńirinde aǵartýshy Ybyraı Altynsarınniń kesenesi bar. Sol kesenege jańadan úılenip jatqan jastar táý etip keledi. Biraq sol jerde turyp aqqaınar – shampan atady. Osyndaı soraqylyq dástúrge aınalyp ketken. Bolashaqta memleket qorǵaýyna alynatyn mundaı oryndarda joǵarydaǵydaı orynsyz nárseler bolmaıdy, ony ár óńirdegi eskertkishterdi qorǵaý ınspeksııasy baqylaıdy. Bul zańnama 2020 jyly kúshine enedi dep oılaımyn, - deıdi Batyrhan Jumabaev.
Osy jıynda batyrdyń urpaǵy, Jolbarys batyrdyń saýytyn búginge saqtap jetkizgen Joldyǵalı aqsaqal Batyrhanov Bórli óńirinde batyrdyń esimimen, ómir jolymen baılanysty jer-sý ataýlary kóp ekenin aıtyp berdi. Bir qyzyǵy, búginde Aqsaı qalasynda Ulttyq at sporty men basqa da ulttyq oıyndar ótetin alań Jolbarys batyrdyń esimimen atalady. Bul shynymen de batyrdyń tulparynyń tuıaǵy tıgen jer eken. Odan bólek, Qarǵaly, Shıelisaı, Úshaǵash, Jolbarys saıy, Baqtyaral men Túıeshi syndy oryndar Jolbarys Toryulynyń qonysy bolǵan, túrli tarıhı oqıǵalar ótken kıeli topyraq eken.
Konferensııada tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Samat Qurmanálın «Otarshyldyq dáýirdegi qazaq ult-azattyq qozǵalystarynyń sabaqtastyǵy máseleleri» taqyrybynda baıandama jasasa, Qostanaı oblysyndaǵy Jangeldın murajaılar kesheniniń dırektory Gúlbaný Sársekeı 1868-1870 jyldardaǵy Oral, Torǵaı jáne Mańǵystaý qazaqtarynyń otarshyldyqqa qarsy kúresi týraly sóz qozǵady. Astrahannan kelgen ǵalym Rahmet Bashbaev Astrahan óńirindegi qazaqtardyń jalpy qazaq dalasyndaǵy qandastarymen tarıhı baılanysy jaıynda syr shetti. Mahambet О́temisuly atyndaǵy BQMÝ-dyń magıstranty, jas ǵalym Ýálıhan Saǵıdýllın Jolbarys batyr Toryulyna qatysty Orynbor muraǵatynan tabylǵan jańa qujattardy ortaǵa saldy. Konferensııanyń seksııalyq otyrysyna jergilikti mektepterdiń tarıh páni muǵalimderi belsene qatysyp, týǵan jer tarıhyna qatysty ólketanýshylyq izdenisterin jarııa etti. Bul jıynnyń eń paıdaly úrdisi de kásibı ǵalymdar men jergilikti ólketanýshylardyń osyndaı sabaqtastyǵy boldy der edik.
