Shıqyldaq degen aýyl bar…
Senbi, 2 naýryz 2013 8:29
«…Ol kúnge jıyrma jyldan asyp ketti, jıyrma bes jyl da bop qalǵan shyǵar. Ol kúnde aıdabol, kúlik, aq býra, tulpar, qozǵan, qaqsal Shiderti boıyn jaılaıdy. О́leńti men Shiderti qatar aqqan ózen. О́re basy Esil, Nuradan kele me, kim bilsin, О́leńti – Aqkólge, Shiderti Jaıylmaǵa baryp sarqady. Onda Shidertiniń sýy mol kezi. Jalǵyz-aq Shıqyldaq aýyly bolmasa, o kezde Shiderti boıyn qystaǵan el de joq. Sáýirdiń ala shabyr bulty arylmaı-aq Baıanaýyl, Qyzyltaýdaǵy qalyń súıindik atandaryn alqyntyp, buıdasyn kesh qulash sozyp, Bókembaı, Arqalyq, Jamanadyr, Jeldi adyrdan asyp, Shidertige qaraı aǵyl-tegil qulaı bastaıdy….»
Senbi, 2 naýryz 2013 8:29
«…Ol kúnge jıyrma jyldan asyp ketti, jıyrma bes jyl da bop qalǵan shyǵar. Ol kúnde aıdabol, kúlik, aq býra, tulpar, qozǵan, qaqsal Shiderti boıyn jaılaıdy. О́leńti men Shiderti qatar aqqan ózen. О́re basy Esil, Nuradan kele me, kim bilsin, О́leńti – Aqkólge, Shiderti Jaıylmaǵa baryp sarqady. Onda Shidertiniń sýy mol kezi. Jalǵyz-aq Shıqyldaq aýyly bolmasa, o kezde Shiderti boıyn qystaǵan el de joq. Sáýirdiń ala shabyr bulty arylmaı-aq Baıanaýyl, Qyzyltaýdaǵy qalyń súıindik atandaryn alqyntyp, buıdasyn kesh qulash sozyp, Bókembaı, Arqalyq, Jamanadyr, Jeldi adyrdan asyp, Shidertige qaraı aǵyl-tegil qulaı bastaıdy….»
Júsipbek Aımaýytov,
«Kúnikeıdiń jazyǵy». 1928 jyl.
Ekibastuz jaqqa jolsaparǵa jıi shyǵamyz. О́ndiristik óńirde shoǵyrlanǵan kásiporyndardyń, qala men aýyldardyń jańalyqtary az emes. Barǵan saıyn Alashtyń ardaqtysy Júsipbek Aımaýytovtyń «Kúnikeıdiń jazyǵy» povesinde jazylǵan Shıqyldaq aýylyna soqpaq bolǵanymyzben, jolymyz bir túspeı-aq qoıǵan edi. Aqyry ne kerek, bıylǵy borandy kúnderdiń birinde Shıqyldaqqa atbasyn tiredik.
Shıqyldaq ataýyn alǵan bul aýyl qyzyl keńes kezinde «Kırov», «Komsomolskıı» bertin Qulboldy dep atalypty. Biraq, aýyl halqy Shıqyldaq ataýyn aýyzdarynan tastaǵan emes. Shıqyldaq atalatyn kól de bar osy jerde. Adam da bar.Sonda adamnyń aty da Shıqyldaq bolǵany ma? Ol kisi kim boldy eken? Osyndaı suraqtar jan-jaqtan qaýmalaı berdi. Aımaýytovtyń jazýynsha, Shidertiniń jaǵasynda sol kezde jalǵyz osy Shıqyldaq aýyly ǵana bolypty.
Aýyl ákimi Asan Rahmatýllın Shıqyldaqtyń arǵy tarıhyn Saǵıt aǵadan suraý kerek degen edi.
Saǵıt Imanǵazıev oblys ortalyǵynda turady, dáriger, hırýrg, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor. Aǵamyzdyń kórgen-bilgenderin, kóńilge túıgenderin qaǵazǵa túsiretin ádeti de bar. Osy jaqynda ǵana «Esimde meniń sol bir kez…» dep atalatyn ómirbaıandyq eńbegi jaryq kórdi.
– Shıqyldaq degenińiz bul bir jatqan tarıh, shejire ǵoı, – dedi dáriger aǵamyz úlken bir áńgime bastamaqqa daıyndalyp. – Bul 80-shi jyldardyń sońy bolatyn-dy. Qýǵyn-súrginge túsken arystarymyzdyń esimderi jańǵyryp jatqan ýaqyt. Sondaı kúnderdiń birinde sheshem Qapen:
«Saǵıtjan, Júsipbek Aımaýytovtyń kitabynda naǵashy atań Musataı týraly jazylypty, taýyp alyp, oqyp shyqshy», – dedi. Sodan, «Kúnikeıdiń jazyǵy» povesin oqyp shyqtym. Aıtsa aıtqandaı, poveste Musataı atamnyń aty tipti birneshe jerde atalady, kádimgi keıipker bolyp shyqqan. Al, Aımaýytov jazǵan áńgimeniń oqıǵasy Shıqyldaq aýylynyń mańynda ótkeni belgili.
Saǵıt aǵanyń aıtýynsha, naǵashysy Musataı Eltaıuly Aımaýytovpen qurdas, týystyqtary da bar. Ánshi, aqyn, seri adam bolypty. Bala kezinde talaı kórgen eken. Jazýshy keıipkerlerin janynan izdeıdi ǵoı, sondyqtan «Kúnikeıdiń jazyǵyndaǵy» Musataı – meniń naǵashy atam bolar, – deıdi dáriger aǵamyz. Saǵıt aǵa naǵashy atasyna tartsa kerek, ánshi, dombyrashy, bir sózben aıtqanda, segiz qyrly azamat. «Surjekeıdi» shyrqaǵanyn kórseńiz.
Al endi, Shıqyldaq degen kim degenge kelsek, bul Saǵıt aǵamyzdyń uly atalary, ıaǵnı, Imanǵazynyń ákesiniń aty bolyp shyǵady. Babanyń urpaqtary túgeldeı osy Shiderti ózeni jaǵalaýyn mekendegen eken. Aýyldary «Sary tóbe» atalatyn Shiderti ózeniniń oń jaǵasynda bolsa kerek. Batysynda Shıqyldaq kóli. Sol tóbe basyna Shıqyldaq atamyz, onyń ákesi Toqtybaı jerlengen kórinedi. Imanǵazydan-Baımuqan, odan Saǵıt aǵamyz taraıdy. Al, Shıqyldaqtyń qyzy Dinke áje 105 jasqa kelip qaıtys bolypty. Shıqyldaq ata el aýzynda aty qalǵan qurmetti adam, aýylnaılyq jumys ta atqarypty.
Búginderi aýylda 500-deı adam turady. Aýyl ákimi Asan Rahmatýllınniń aıtýynsha, aýyl aman-esen. Mal jetedi, dastarqany mol. Mektebi, balabaqshasy, dárigerlik pýnkti – bári jumys istep tur. Ár úıde monsha bar. Sharýa qojalyqtary el-jurtqa kómekterin aıamaıdy. Shıqyldaqta 20-ǵa jýyq sharýa qojalyǵy bar. Mysaly, «Jarsor» sharýa qojalyǵynda – jylqy, qoı, 5 bas túıe kútilýde.
Al, «Jana aýyl» sharýa qojalyǵynyń basshysy Kaırat Ibraev – qalalyq máslıhattyń depýtaty. Mal basyn kóbeıtý úshin, bıyl 15 mıllıon teńge kredıt alypty. Odan keıingi «Tómengi baza» degen jerde Nıkolaı Arsıýtın jáne Iýrıı Rodomanov basqaratyn «NOMAD» jáne «Rodomanov» qojalyqtary mekteptiń oqýshylaryn jyl boıy kókónispen qamtamasyz etedi. Sonymen qatar, «Imanmahmýt» sharýa qojalyǵy «Sybaǵa» jobasy boıynsha kredıt alyp, mal ósirýde. Túpki maqsat – mal basyn kóbeıtip, qosymsha jańa jumys oryndaryn ashý.
Aýylda «Qulboldy batyr» atyndaǵy meshit bar. Muqataı ımam byltyr qajylyqqa baryp kelipti. О́tken kóktemde «Qaraǵandy – Ertis» qanalynan aýyldaǵy ózen men Shıqyldaq kóline sý jiberilipti. Kól tazaryp sýy molaıypty.
Mine, bizdi atalýy qyzyqtyrǵan aýyldyń ótkeni men búgingi tirshilik-tynysy osyndaı.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan».
Pavlodar oblysy,
Shıqyldaq aýyly.
––––––––––––
Sýrette: «Kúnikeıdiń jazyǵynyń» keıipkeri Musataı atamyzdyń otbasy (ortadaǵy Musataı ata, sol jaqta otyrǵan Saǵıt aǵanyń anasy Qapen).
