QAZAQSTAN TО́RAǴALYǴY ÚLKEN ÚMITTER TÝDYRÝDA

Jas memleket – Qazaqstannyń EQYU sııaqty bedeldi halyqaralyq Uıymǵa tóraǵalyq etýi jáne onyń osy qyzmettegi alǵashqy qadamdary qazir barlyq álemdik aqparat quraldarynyń nazarynda. Biz tómende olardyń birqataryn oqyrmandar nazaryna usynyp otyrmyz. “Nıý-Iork Taıms” gazetiniń betinde belgili dıplomat, salanyń bi­likti mamany, AQSh-tyń Qazaq­standaǵy alǵashqy elshisi Ýılıam Kortnı qazaqstandyq tóraǵalyq jóninde óziniń pikirin aıtyp, oı bólisipti. Onyń aıtýyna qaraǵanda, Qazaqstan – táýelsizdik alǵan sá­tinen bastap óziniń damý baǵytynda kóptegen sátti qadamdar jasaǵan mem­leket. “Al endi Qazaqstan bas­qar­ǵan jyly EQYU-nyń jemisti qyzmet atqarýy – bedeldi mem­le­ketterdiń onyń bastamalaryn qol­daýyna tikeleı baılanysty”, deıdi dıplomat. Odan ári Táýelsiz Qazaq­stan­nyń tarıhyna qysqasha sholý ja­saǵan ol elimizdiń sátti qadamda­rynyń sapyna ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartqanyn jáne onyń ınfraqurylymdaryn joıýda AQSh-pen yntymaqtasa is-qımyl ta­nytqanyn basa aıtypty. Sony­men qatar, joǵary deńgeıde damy­ǵan Eýropa elderinen jáne AQSh-tan ınvestısııa tartýdaǵy qadam­da­ryn sátti isterdiń qataryna jat­qy­zady. “Qazaqstannyń biz qyzyǵýshy­lyq týdyratyn jarqyn isteriniń qataryna men ondaǵy etnostar men dinderdiń ózara tatýlyq pen beı­bit­shilikte ómir súrip, tózimdilikke qol jetkizip otyrǵanyn da úlken tabys retinde qosar edim”, deıdi Ý.Kort­nı. Qazaqstannyń baǵaly resýrs­tarynyń qataryna sondaı-aq onyń Reseı jáne Qytaı sekildi alyp eldermen jaqsy qarym-qatynasta ekendigin jáne óziniń jaqyn kór­shileri – Ortalyq Azııa elderimen de tyǵyz yntymaqtyq ornata oty­ryp, olardyń arasynda kósh­bas­shylyqqa qol jetkizip otyrǵanyn qosyp, osynyń ózi EQYU-nyń Qa­zaqstan arqyly Azııa keńistigindegi bedelin arttyra bererine yqpal eteri sózsiz ekendigin atap ótipti. Aıtýly saıasatker álemdik qaý­ipsizdik pen ekonomıkalyq ynt­y­maqtastyq salasyna da Qazaqstan ózindik úles qosa alatynyn tilge tıek etedi. О́ıtkeni, deıdi ol, bul salalarda Qazaqstan – jas ta bolsa aıtarlyqtaı tabysqa jetip otyrǵan memleket. “Batys Aýǵan­stan, Ortalyq Azııa jáne Kavkaz elderinde beıbit ómir bolǵanyn qalaıdy. О́kinishke qaraı, osy aımaqtardaǵy qaýipsizdik bulty seıilmeı tur. Sondyqtan da Batys EQYU-ǵa Qazaqstannyń tóraǵalyq etkenin paıdalanyp, osy qıyn túıinderdi sheshýge tyrysýy kerek. Al Qazaqstan Prezıdenti Nur­sul­tan Nazarbaevtyń EQYU-nyń sammıtin ótkizip, osy máselelerdi talqylaý qajettigin alǵa usynyp otyrǵany – qoldaýǵa laıyqty bastama. Ulybrıtanııalyq “Týrkısh Ýıklı” jýrnaly da London qalasyndaǵy Álemdik qaýipsizdik jónindegi halyqaralyq keńestiń brıtanııalyq sarapshysy Alek­sandr Djeksonnyń EQYU-ǵa Qa­zaqstannyń tóraǵalyǵy jónindegi pikirin jarııalapty. Onyń aı­týynsha, Ortalyq Azııadaǵy b­u­rynǵy KSRO respýblıkalarynyń biri bolǵan Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýge qol jetkizýi – úlken mártebe. Mundaı mártebege Qazaqstan óziniń derbes memleket retindegi syndarly syrtqy saıa­sa­tymen, salıqaly qadamdarymen qol jetkizip otyr. Álem jurt­shylyǵy EQYU-nyń áskerı-saıası jáne ekonomıka-ekologııalyq se­betteriniń máselelerin sheshýde Qazaqstannyń áleýetin molynan paıdalanǵandary jón. Osy qatarda ol Prezıdent N.Nazarbaevtyń bastamalarynyń oryndy ekenin kóldeneń tartady. Sonymen birge, Astananyń Reseı memleketiniń Eýropalyq qaýipsizdik týraly kelisim-shart jasaý týraly usynysyn keńinen talqylaýǵa múddeli ekendigin atap ótedi. Aýǵanstan máselesine toqtal­ǵanda ol Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etken ózge memleketterge qaraǵanda bul problemaǵa birshama jaqyn ekendigin aıtady. Eger Aýǵanstandaǵy problemalar ol eldiń aýmaǵynan asyp, Tájikstan men Qyrǵyzstanǵa taraıtyn bolsa, Qazaqstanǵa da týra qaýip tóndirýi múmkin. Sondyqtan da, alystaǵy eýropalyq elderge qaraǵanda, Qazaqstan mundaǵy problemalardy sheshýge asa múddeli tóraǵa dep aı­týǵa bolady, deıdi ol. Qazaq­stannyń Aýǵanstan shekarasynyń boıyndaǵy eldermen jaqsy qarym-qatynasta bolýy onyń osy aımaqta ıslam ekstremızmine qarsy shep qurýyna jáne osy iste basqalarmen tyǵyz yntymaqtastyq ornatýyna mol múmkinshilik bere alady degen pikirdi de kóldeneń tartady sarap­shy. Qazaqstannyń Batys Eýropa úshin energııa resýrstarynyń turaqty kózi bolýǵa umtylysy, sol úshin Túrkııa-Grýzııa-Ázirbaıjan dálizine enýge tyrysýy da quptarlyq qadam, deıdi ol. Kavkaz elderi máseleleri tý­raly aıtqanda ol jańa tóraǵanyń osyndaǵy uzaqqa sozylǵan kı­kil­jińderdi retteýge jasaǵan qadam­daryna oń baǵa bere kelip, post­keńestik el retinde Qazaqstan mundaǵy problemalardy sheshýge basqalardan góri áldeqaıda jaqyn ekenin alǵa tartady. Ázirlegen Jaqsybaı SAMRAT.